تپه یحیی؛ سکونت گاه کهن بشر

دویست و شصت کیلومتری جنوب کرمان در دشت وسیع «صوغان» تپه خاکی مرتفعی قرار گرفته که حدود 19 متر از سطح دشت پیرامون ارتفاع دارد. این تپه که در حوزه شهرستان بافت قرار دارد به «تپه یحیی» شهرت دارد.
تپه یحیی مربوط به هزاره ۳ و ۴ دوره ساسانیان است. این اثر در تاریخ ۹ آذر ۱۳۴۹ با شماره ثبت ۹۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پس از یک گمانه زنی مقدماتی در سال 1967، شش فصل کامل کاوش در تپه یحیی صورت پذیرفت. این محوطه کماکان تنها توالی لایه نگاشتی بلندمدت را در تمامی منطقه جنوب شرقی پارس در اختیار می گذارد. این تپه یکی از مهمترین آثار و تپه های کلیدی در باستان شناسی ایران است. با توجه به آثار کشف شده و تائید بسیاری از مورخان داخلی و خارجی، تپه یحیی دارای قدیمی ترین کارخانه سفال سازی و قدیمی ترین معدن جهان است تپه یحیی یکی از قدیمی ترین سکونتگاه های شناخته شده جهان است و به عنوان یکی از نخستین آثار یک دهکده مربوط به 9 هزار سال پیش مطرح است.
شهرنشینی مفهوم اخص آن از حدود شش هزار سال پیش در ایران موجودیت یافت. تپه یحیی یکی از کهن ترین سکونت های شناخته شده و از گذشته های دور دارای تمدن و فرهنگ بسیار شکوفا بوده است. این منطقه به لحاظ موقعیت خاص اقلیمی، سیاسی و فرهنگی مرکز ارتباطات تمدن های میان رودان و هندوچین به شمار می رفته است. اندک شهرهای باستانی شامل شوش، تپه ملیان تنها از لحاظ قدمت با تپه یحیی برابری دارند. سند یا کتیبه ای که نام واقعی و قدیمی این شهر را مشخص می کند هنوز به دست نیامده و این منطقه مرکز بسیاری از فعالیت های صنعتی و هنری بوده است.
در طول تاریخ مهاجرت های انسانی و جابجایی انسان ها همواره به دلیل دستیابی به شرایط بهتر زندگی بوده است، در دوران باستان این شرایط بهتر عبارت از آب فراوان و خاک حاصلخیز برای کشاورزی بوده است. ایران نخستین سرزمینی است که در آن مردم به استخراج و استعمال از فلزات پی برده اند.
تعدادی از نخستین کوره های ذوب مس و در تل ابلیس مربوط به هفت هزار سال پیش به دست آمده قدیمی ترین فلزی که مورد استفاده انسان قرار گرفته مس بوده است. تمدن این ناحیه نشان می دهد که همزمان با تمدن های آسیای غربی در جنوب شرقی ایران، جوامع متمدن و پیشرفته ای زندگی می کرده اند. قدیمی ترین آثار و بقایای سکونت انسان که در این ناحیه به دست آمده عبارت اند از قطعات استخوان، سنگ چخماق و ظروف سفالی ناهموار که از گل پخته درست شده است و با دست به آن ها شکل داده اند.
در میان استخوان حیوانات که از آن دوره باقی مانده است، استخوان غزال و گوسفند و بز دیده می شود. در دوران بعد که تمدن پیشرفته تر است به مصنوعات فلزی و اشیای ساخته شده از مس و مفرغ برمی خوریم که می رساند در این دوره به ذوب فلزات آشنایی داشته و می توانسته اند حداکثر حرارت را برای ذوب فلز ایجاد کنند.