نگاهی به یک اثر تاریخی
قلعه «قه‌قه» یا «قهقهه» راور

بدون شک قلعه‌ها و برج و باروهای خشتی به جا مانده از ادوار گذشته قدمتی تاریخی دارند و هر کدام از آنها باز گو کننده تاریخ کهن شهر و منطقه‌ای هستند که در آن قرار گرفته‌اند و به نوعی شناسنامه تاریخی آن منطقه محسوب می‌شوند. کمتر شهر و روستایی را می‌توان یافت که از روزگاران کهن قلعه یا برجی در آن وجود نداشته باشد. همه می‌دانند، از این استحکامات برای دفاع از شهرها و روستاها استفاده می‌شده است.
شهر راور و روستاهای اطراف نیز از این قاعده مستثنی نیستند. با گشت و گذاری در شهر می‌توان آثاری از قلعه‌ها و بقایایی از برجها را در گوشه و کنار مشاهده کرد. یک محقق و پژوهشگر کرمانی می‌نویسد: اگر راور را شهر کاروانسراها، قلعه‌ها و برجها بنامیم سخنی به گزاف نگفته‌ایم. زیرا در هر گذرگاه این شهر، یکی از این سه اثر جلب توجه می‌کند. طبق گفته‌ مطلعین محلی، شهر راور دارای سه باب قلعه به نامهای:
۱- قلعه ولی؛ واقع در خیابان گلزار – روبروی مسجد حضرت آیت‌الله میلانی
۲- قلعه میرز (میرزا) شفیع‌خان؛ واقع در خیابان امام – پشت بانک ملت
۳- قلعه بخشی؛ واقع در خیابان معلم(گلنار) – محدوده مسجد امام رضا(علیه‌السلام)
بوده است که متاسفانه همه آنها ویران شده و ساختمان های مسکونی و تجاری جای آنها را گرفته‌اند به طوری که امروزه فقط نامی از این قلاع در اذهان باقی مانده است.
در روستاها هنوز بقایایی از قلعه‌ها را می توان یافت. از جمله در روستای گوهجهر که قلعه این روستا هنوز تقریبا سالم و پا برجاست و در سال های اخیر به همت سازمان میراث فرهنگی نسبت به مرمت و بازسازی آن اقدامات در خور تحسینی انجام شده است. از دیگر قلعه‌ها می‌توان به قلعه و برج روستای دهوج و روستای ده‌علی اشاره کرد که تقریبا در شرف نابودی می‌باشند.
برجها اما؛ هنوز پا برجا هستند و نشانی از سخت کوشی و همت دلیر مردانی دارند که در آنها به پاسداری و نگهبانی از شهر و مردم می‌پرداخته و از این طریق مردم را از هجوم وحشیانه راهزنان و شبیخون سارقان و دزدان با خبر می‌کردند.
اما تنها دلیل نگارش این مطلب وجود بقایای بنایی خرابه و خشت و گلی واقع در شرق راور به نام “قلعه قه‌قه” (qale qah qah)یا “قلعه قهقهه”(qale qahqahe) است که گفته‌ها و نوشته‌های مختلف، قدمتی ۳۰۰۰ تا ۴۵۰۰ سال را برای آن ذکر کرده‌اند.
قلعه قهقهه در نزدیکی روستای ده‌شیب قرار دارد و قدمت آن حدوداً به ۳۰۰۰ سال می‌رسد.
این قلعه در واقع در ده شیب راور قرار گرفته است که قدمتی حدود ۴۵۰۰ ساله دارد و جزء قدیمی‌ترین آثار و بناهای تاریخی محسوب می‌شود.
این قلعه بر اثر یک زلزله شدید(شاید زلزله۱۲۹۰راور) ویران شده و از آن موقع جز خرابه چیزی از آن بر جای نمانده است.
در کتاب “راور شهری در حاشیه کویر” چنین آمده است: قلعه قهقهه راور بنای مخروبه‌ای است که در حدود سه کیلومتری شرق راور در نزدیکی روستای ده‌شیب واقع و جزء قدیمی‌ترین بناهای تاریخی راور به شمار می‌رود. آثار و بقایایی که از این قلعه به جای مانده بیننده را به این حقیقت نزدیک می‌سازد که قرنها از عمر آن می‌گذرد. البته از قدمت و تاریخ بنای این قلعه اطلاع صحیحی در دست نیست؛ اما در این مورد افسانه‌های گوناگونی را نقل کرده‌اند.
در اطراف این قلعه خندقهایی ساخته شده بود که از آنها برای دفاع از قلعه استفاده می‌شد. بدین شکل که در هنگام هجوم دشمن خندقها را از آب پر می‌کردند تا دشمن به راحتی توان حمله و نفوذ به داخل قلعه را نداشته باشد.
از نظر موقعیت جغرافیایی، این قلعه تقریبا در ۳-۴ کیلومتری شرق شهر راور و حد فاصل روستاهای ده‌شیب و علی‌آباد قرار گرفته است که محدوده آن، منطقه‌ای وسیع و چندین هکتاری را در بر می‌گیرد. در جای جای این محدوده بقایای بر جا مانده از ساختمانهای خشتی وجود دارد که امروزه تنها به صورت تپه‌ای از خاک قابل مشاهده هستند. در مغرب قلعه مذکور و به فاصله تقریبی ۵۰۰ متری بقایای بنایی وجود دارد که به “تل وزیری” معروف است.
مصالح به کار رفته در ساخت این قلعه و بناهای مرتبط با آن عموما خشت‌خام و گل می‌باشد. آجر و سنگ نیز سهم مختصری در این ساخت و ساز داشته و هنوز هم در دیوارها و ستونهایی که پابرجا مانده‌اند می‌توان آنها را مشاهده کرد. ظاهربنا در اثر عوامل طبیعی و غیر طبیعی فرسایش کامل یافته و به صورت گل یک پارچه در آمده، اما در جاهایی که حفاری غیر مجاز یا مجاز انجام شده و قسمت داخل دیوارها نمایان است خشتهایی به شکل مکعب مستطیل را مشاهده می‌کنید که تقریبا ۳۰ سانتی متر طول و عرض داشته و ارتفاع تقریبی آنها ۱۰ سانتی متر می‌باشد.
تقریبا در تمام محدوده چندین هکتاری قلعه، قطعات کوچک و بزرگ سفال و آجر و سنگ به وفور یافت می‌شوند و با توجه به اینکه این منطقه تماما کویر و پوشیده از خاک می‌باشد، با اطمینان باید گفت که این قطعات در ساختمان بناهای مذکور بکار رفته بودند و در حال حاضر به اطراف پراکنده شده‌اند.
به احتمال زیاد می‌توان با استفاده از خشتها و تکه‌های سفال و آجر موجود، سن تقریبی و زمان ساخت این قلعه را مشخص کرد.
یکی از دیوارها یا شاید ستونهای قلعه هنوز پابرجاست ولی در اثر حوادث طبیعی شکافهایی برداشته که می‌توان با حفاظت از آن کاری کنیم تا حداقل به همین صورت برای نسلهای بعد از ما باقی بماند. در بالای قلعه آثاری از دیوارهای کم ارتفاعی موجود است که به احتمال زیاد، اتاقهایی بر فراز بام قلعه بوده‌اند. باد و باران و حوادث طبیعی باعث فرسایش ارتفاع و عرض دیوارها شده است و اخیرا یک قسمت از این دیوارها فرو ریخته است. به چه دلیل؟ مشخص نیست. (قطعا عامل طبیعی دلیل آن نبوده است)
حفر چاه و کندوکاوهای متعددی که توسط افراد ناآگاه یا سودجو، در قلعه اتفاق افتاده باعث تخریب بیشتر و زودتر آن شده و اگر ممانعت به عمل نیاید باعث تخریب کامل آن می‌شود.
خندقی که در اطراف قلعه وجود داشته و در بالا به آن اشاره شد به مرور زمان پر شده است مضافا این که کشاورزان نیز مقدار زیادی از خاکهای باغات خود را در اطراف قلعه تخلیه کرده‌اند که هم به پرشدن خندق کمک کرده و هم تجاوزی آشکار به حریم قلعه بوده است. هم اکنون هم اگر از کنار قلعه عبور کنید شاهد خاکهای تخلیه شده در این محدوده خواهید بود.