گزارش اختصاصی «پیام ما» از وضعیت مهاجران افغان/ دور باطل
کمتر خانه ای است که با دستان آن ها ساخته نشده باشد. نه اینکه مهندس یا معمار باشند ، نه ، کارگرانی ارزان قیمت و البته به شدت پرکار که البته بعضی از آنها تحصیلات عالیه دارند و تنها به دلیل دوری از وطن تن به کارگری داده اند. افغان مهاجر در ایران باید کم کم به فکر بازگشت به وطن باشند. استان های مختلف قانون ممنوعیت حضور آن ها را تصویب و اجرا می کنند. استان‌هایی که به‌ طور کامل برای اقامت شهروندان افغان ممنوع هستند عبارتند از آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، زنجان، کردستان، کرمانشاه، ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، گیلان، مازندران، سیستان و بلوچستان، هرمزگان و همدان. استان‌هایی که بخش‌هایی از آنها برای اقامت شهروندان افغان ممنوع‌اند عبارتند از اصفهان، بوشهر، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خوزستان، سمنان، فارس، قزوین، کرمان، گلستان، مرکزی و یزد. طبق گفته معاون سیاسی و امنیتی استاندار کرمان حدود 300 هزار تبعه افغان در استان کرمان حضور دارند. یعنی بیش از 10 درصد کل جمعیت استان کرمان. در این میان شهرهای کرمان و رفسنجان بیشترین سهم را دارند.
آذر ماه سال پیش، استاندار کرمان از لزوم اجرایی شدن قانون ممنوعیت حضور افغان ها در کرمان خبر داد. پیش از این هم رزم حسینی گفته بود: «یکی از موضوعات اصلی شورای تامین بحث افاغنه است و در هفته‌های اخیر نمایندگان و ائمه جمعه استان برای تعیین تکلیف این وضعیت تاکید داشته‌اند و جمع بندی را به استحضار وزیر می‌رسانیم و دنبال هستیم فرصت‌های شغلی که افاغنه از ما گرفته‌اند به مردم و جوانان ایرانی برگردانیم.» این صحبت های استاندار کرمان نشان می داد که بحث حضور افاغنه در کرمان برای مسئولان استان مهم شده و قانون ممنوعیت حضور افغان ها در کرمان هم در آستانه اجرایی شدن قرار دارد که البته تاکنون حضور این مهاجران در همه شهرهای استان کرمان ممنوع نشده است. قانونی که پیش از این در برخی استان های همجوار کرمان نیز اجرا شده بود. قطعا هجوم مهاجران به یک کشور باعث بوجود آمدن مشکلات عدیده ای از جمله ناامنی و مشکلات مختلف فرهنگی می شود. امروز و پس از نزدیک به سی سال از حضور افغان ها در ایران فرزندان زیادی حاصل مادری ایرانی و پدری افغانی و یا بالعکس هستند که نه کشور افغانستان مسئولیت آن ها را برعهده می گیرد و نه ایران و یکی از نتایج منفی اش زیاد شدن کودکان خیابانی ست. فرماندار کرمان در جلسه کارگروه اجتماعی و فرهنگی استان درباره این کودکان گفته بود: «بخش اعظم مشکل ما در حوزه تکدی‌گران و کودکان خیابانی به مهاجران افغانی برمی‌گردد به‌طوری‌که بیش از 70 درصد کسانی که در این حوزه تاکنون دستگیر شده‌اند، افاغنه هستند.»
از طرف دیگر این مهاجران با پر کردن فرصت های کاری بومی ها به افزایش جمعیت بیکاران کمک می کنند چرا که کارگران مهاجر علاوه بر دستمزد کم ، بیمه هم نمی شوند و بازده کاری بالاتری دارند. پس کارفرما مهاجران را به نیروهای وطنی ترجیح می دهند. در این توضاع نه چندان مناسب بازار کار در ایران، پر کردن برخی فرصت های شغلی توسط افغان ها باعث شده بخشی از جامعه نسبت به این موضوع واکنش نشان دهند. نمونه اش اعتراضاتی که در روز جهانی کارگر در تهران نسبت به این موضوع شد.
با توجه به مسائل یاد شده مشاهده می شود قانون ممنوعیت حضور افغان ها در کرمان فی نفسه بد نیست که خوب هم هست اما باید با دقت بالایی این قانون توسط ارگان های مربوطه اجرا شود تا نتیجه عکس ندهد و چهره ایران در مجامع بین المللی در این موضوع مخدوش نشود. اکنون اگر در اینترنت در ارتباط وضعیت مهاجران افغان تحقیق کنید ، به سایت های بیشماری می رسید که همه به رفتار بد برخی ایرانی ها با افغان ها می پردازند. رفتارهایی که گاهی اوقات غیرانسانی بوده است. آخرین نمونه بدرفتاری با افغان ها توسط یک مسئول چندی پیش در فضای مجازی خبرساز شد و فیلم این ماجرا دست به دست چرخید. رفتارهایی که جز کینه و نفرت محصولی نخواهد داشت. همان‌گونه که ما ایرانی‌ها انتظار داریم کشورهای دیگر با ایرانیان مهاجر در کشورهای اروپایی، آسیایی و … رفتار انسان‌دوستانه‌ای داشته باشند، ما نیز نباید رفتار نامناسبی با مهاجران افغان داشته باشیم. آیا می‌پسندیم که کشورهای دیگر رفتار توهین‌آمیزی با ایرانیان مهاجر داشته باشند؟به قول معروف «آن بد که به خود نمی‌پسندی به دیگران نیز نپسند.»
تقدیر ما آوارگیست
دیدن افاغنه در خیابان های شهر کرمان چندان عجیب نیست و پیدا کردن یکی از آن ها برای صحبت کردن هم چندان سخت نیست. بازمحمد حدود 40 سال سن دارد و 28 سال پیش به همراه پدرش به ایران آمده است تا بتواند زندگی بهتری پیدا کند. از بازمحمد که می پرسم بزرگترین مشکل او در کرمان چیست ، بی درنگ جواب می دهد:»نه اینکه همه مردم اینطور باشند ، نه.اما گاهی اوقات تحقیرمان می کنند. بارها بدلیل افغان بودن تحقیر می شویم و ناچاریم تحمل کنیم.» از او می خواهم بیشتر توضیح دهد:»خیلی وقت ها در صف نانوایی چندین بار ما را به ته صف می فرستند و پول بیشتری از ما طلب می کنند. حتی گاهی اوقات تاکسی ها در میانه مسیر ما را پیاده می کنند و مسخره می شویم.» به او می گویم خب به کشورت برگرد که جواب می دهد:»در افغانستان امنیت نیست. زنان و فرزندانمان را از خانه می دزدند و نمی توانیم کاری بکنیم. قطعا وقتی حاضر شده ایم از کشورمان فرار کنیم می دانستیم که در ایران اوضاع زیاد خوبی نخواهیم داشت اما مجبوریم بازهم بیاییم. چرا که تقدیر ما آوارگیست.» وی بغض می کند و ادامه می دهد:»ما فقط برای ایران ضرر نداریم،اکثر کارگران افغان بیمه نیستند و پول کمی می گیرند. قیمت ما نصف کارگران ایرانی هم نیست و بارها شده که کارفرما پول ما را خورده و دستمان به جایی بند نیست.» پکی به سیگارش می زند و ساکت می شود. به او می گویم شاید دلیل این بدرفتاری برخی از ایرانی ها با افغانستانی ها،کارهای خلاف برخی از آنان است که در جواب می گوید:»اگر یک مهاجر بد بود باید همه افغان ها را خلافکار دانست؟اگر یک ایرانی در کشوری اروپایی خلاف کند ، آیا ایرانی ها از مردم آن کشور انتظار ندارند که همه ایرانی ها را بد ندانند؟»
روی دیگر سکه
البته همیشه هم با افاغنه برخورد بدی نمی شود و بسیاری از مردم کرمان از این مهاجران به خوبی پذیرایی کرده اند. بهمن ماه سال گذشته بود که افغان‌های مقیم کرمان در همایش افغانستان‌شناسی شرکت کردند و بین این افغان ها افرادی موفقی بودند که با استفاده از امکاناتی که ایران در اختیار آنان گذاشته بود موفق شده بودند. 500 دانشجو و 17 هزار دانش‌آموز افغان در استان کرمان مشغول به ‌تحصیل هستند، دانش‌آموزان و دانشجویانی که بسیاری از آنها در ایران متولد شده‌اند. همایش افغانستان‌شناسی در کرمان هم همزمان با دهه فجر در سالن شهید نشاط اداره کل بهزیستی کرمان در حالی برگزار شد که تمام برنامه‌های این همایش از خوش‌آمدگویی به مهمانان و قرائت قرآن تا اجرای موسیقی و ویژه‌برنامه معرفی افغانستان توسط افغان‌های فرهیخته مقیم کرمان اجرا شد.
دور باطل
اخراج افغان ها از ایران به دور باطلی تبدیل شده که نمی توان پایانی برای آن متصور بود. چرا که افغان های اخراج شده از ایران در حالی به کشور خود برگشت داده می شوند که اگر به زندگی در کشورشان علاقمند بودند از آنجا فرار نمی کردند. و دوباره و چندباره با دادن پول های کلان به قاچاقچیان انسان مسیر رفته را برمی گردند و این دور باطل همچنان ادامه دارد.