خسرو آواز ایران، همیشه و در همه‌ی چهار دهه‌ای که برای مردم ایران خواند، بر قله ایستاده بود. هر اثری که منتشر کرد و هر اجرایی که برگزار کرد، غوغایی تازه بود و معجزه‌ای سحرانگیز. آفتابی عالم‌تاب بود در موسیقی ایران. بی‌کم‌وکاست بود هر شعری که بر زبانش جاری شد و به آواز درآمد. ستاره‌ای تکرارنشدنی که شاگردانش حتی به گرد پایش هم نرسیدند. آثاری که هنوز و همچنان تروتازه هستند و شنیدنی و سرشار و سراسر از خاطره.
«محمدرضا شجریان» چنان با روح جامعه‌ی ایرانی درآمیخته شده که همه‌ی کوشش‌ها برای زدودنش بیهوده و باطل از آب درآمد و راه به کاهدان برد. او در شادی‌ها و غم‌ها، شکست‌ها و پیروزی‌ها، جنگ‌ها و رنج‌ها، وصال‌ها و فراق‌های همه‌ی ما، جملگی جایی خوش کرده است که گویی با تنمان تنیده شده است.

یکی از شاهکارهایش، آلبوم «در خیال» است که درست سی سال پیش، یکشنبه، سوم تیر ۱۳۷۵، از سوی انتشارات «سروش» ــ که در آن زمان هنوز برای آن استاد بی‌همانند ارج و اجری قائل بود و آثارش را عرضه می‌کرد ــ منتشر شد؛ هرچند یک سال پیش‌ترش خوانده، ساخته و ضبط شده بود.

اشعارش از سعدی و مولاناست و جواب آوازهای شجریان را مجید درخشانی و عبدالنقی افشارنیا، تار و نی، در بخش سه‌گاه و بهداد بابایی، سه‌تار، در بخش بیات ترک داده‌اند. نوازندگانش مجید درخشانی، تار و بم‌تار؛ درویش‌رضا منظمی، کمانچه؛ عبدالنقی افشارنیا، نی؛ بهداد بابایی، سه‌تار؛ بیژن کامکار، دف؛ پشنگ کامکار، سنتور؛ ارسلان کامکار، بربط؛ و ارژنگ کامکار، تنبک بودند و قطعاتش در دستگاه‌های سه‌گاه و بیات زند/ترک، مشتمل بر قطعه‌ی «رود»، ساز و آواز، غزل سعدی با مطلعِ «خبرت خراب‌تر کرد جراحت جدایی/ چو خیال آب روشن که به تشنگان نمایی»، چهارمضراب «نغمه»، ادامه‌ی ساز و آواز، غزل سعدی، تصنیف «دیده‌ی بی‌خواب»، غزل سعدی با مطلعِ «سر آن ندارد امشب که برآید آفتابی/ چه خیال‌ها گذر کرد و گذر نکرد خوابی»، قطعه‌ی «سرگشته»، ساز و آواز با عنوان «قبله‌ی عشق»، غزل سعدی با مطلعِ «برخیز تا یک‌سو نهیم این دلقِ اَزرق‌فام را/ بر باد قلاشی دهیم این شرک تقوانام را»، چهارمضراب «شکسته»، دنباله‌ی ساز و آواز، غزل سعدی، و تصنیف «در خیال»، غزل مولوی با مطلعِ «آمده‌ام که سر نهم عشق تو را به سر برم/ ور تو بگویم که نی، نی شکنم شکر برم» هستند.

درخشانی اردیبهشت ۱۳۹۶، وقتی شجریان با آن بیماری سنگین و سهمگین دست‌وپنجه نرم می‌کرد، درباره‌ی این اثر در گفت‌وگو با ایلنا چنین گفته بود: «آلبوم «در خیال» را خیلی سال قبل ساخته بودم. استاد شجریان به من گفت به مشهد بروم تا درباره‌ی این اثر صحبت کنیم. در مشهد بخش‌هایی از آن را به صورت کوتاه‌کوتاه شنید و قبول کرد این کار را بخواند. آن زمان جوان بودم و ناشناخته، و کمتر کسی قبول می‌کرد به این صورت کاری را اجرا کند. این اثر تا ضبط شود و مقدمات انتشارش انجام شود، چند سالی طول کشید. خوشبختانه پس از انتشار، مردم بسیار استقبال کردند؛ و هنوز هم می‌شنوم مردم این اثر را می‌شنوند و واکنش‌های جالبی نسبت به آن دارند و لذت می‌برند. آقای شجریان در کار «در خیال» که در دوره‌ی جوانی من ساخته شد، هیچ دخالتی در کار آهنگساز نکرد و همان چیزی را که به‌عنوان مدل و الگو به ایشان دادیم، به اجرا درآورد. این برای من بسیار جالب بود که خواننده‌ای در این سطح که بسیار مطرح است و همه دوست دارند کار آن‌ها را بخواند، این‌گونه حرفه‌ای رفتار می‌کند. بخشی از تصنیف «در خیال» برای تبلیغ آلبوم از صداوسیما پخش می‌شد. دوستان آن زمان مدام خبرهای جالبی می‌آوردند مبنی بر اینکه این تصنیف در فرودگاه، خیابان و هر مکان عمومی دیگری که امکان پخش موسیقی داشت، برای مردم پخش می‌شد. وقتی با استاد هم تلفنی در مورد کار صحبت کردم، ایشان گفت چقدر این کار در جامعه جلوه داشته است. من نیز به ایشان گفتم صدای شما باعث شد جلوه‌ی کار ما صد برابر شود.»

آلبوم «در خیال» اثری‌ست خیال‌انگیز و تکرارش بسان خیال. بی‌نظیر است و باشکوه. درآمد هر دو سوی کار، گیراست و البته مسحورکننده که با «خبرت خراب‌تر کرد…» آغاز می‌شود و مخالف سه‌گاه پس از ابیات، استادانه از آب درآمده است. همراهی نوازندگان با بیت «دل خویش را بگفتم…» و ابیات بعدش، که ساز نی بیش از بقیه خودنمایی می‌کند، حیرت‌انگیز است. شجریان آن غزل سعدی را که شروعش با «برخیز تا یک‌سو نهیم…» است، در اوج و خلاقانه می‌خواند که نشان و نشانه‌ای‌ست بر تسلط بسیار او. و البته تصنیف آخر، یعنی «آمده‌ام که سر نهم…» از مولانا، که دیگر شاهکار را به نهایت رسانده است.
خسرو آواز ایران با «در خیال» کاری کرد کارستان. آفرینشی بی‌بدیل که در میان و میانه‌ی منظومه‌ی آثارش، گل سرسبد است و یگانه‌ی دوران.