۵۵ سال از روزی که بهشت زهرا در تهران افتتاح شد، می‌گذرد. روزنامه اطلاعات سال ۴۹ این گورستان را «فضایی مدرن» خواند که قرار بود فقط تا ۲۵ سال میزبان اموات پایتخت‌نشین‌ها باشد. بااین‌حال، گورستان بهشت زهرا روزبه‌روز توسعه پیدا کرد و اموات بیشتری را در خود جای داد. در سال‌های اخیر بسیاری از متولیان امر شهری از تکمیل ظرفیت این گورستان و آماده‌سازی فضای دیگری برای دفن اموات تهرانی‌ها خبر داده بودند. 

در یکی از آخرین واکنش‌ها، ۱۸ دی امسال، «داود گودرزی»، معاون خدمات شهری و محیط‌زیست شهرداری تهران، گفت ظرفیت بهشت زهرا تقریباً رو به اتمام است. او گفت: «حواشی و زمین‌های اطراف بهشت زهرا هم قابل‌توسعه نیست و ناچاریم یک زمین یا زمین‌هایی را برای توسعه آرامستان‌ها اختصاص دهیم.» 

یک سال قبل از این نقل‌قول، چهار زمین جایگزین برای گورستان جدید معرفی شد. شهرداری می‌گوید برای دو قطعه در شورای شهر مصوبه گرفت که یکی از آنها به مشکل خورد و زمین تازه معرفی شد. گودرزی درباره آخرین مراحل احداث گورستان جدید تأکید کرد: «در حال حاضر دو قطعه زمین برای ایجاد آرامستان را نهایی کردیم و استانداری و شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان نیز دراین‌خصوص با ما همکاری می‌کنند. احداث آرامستان‌ را در یکی از آن دو زمین‌ آغاز کردیم و به کمک یکی از شهرداری‌های حاشیه شهر تهران در تلاش‌ایم تا بتوانیم این آرامستان‌ها را احداث کنیم. در شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان هم اعلام کردیم زمین جایگزین معرفی کنند؛ زیرا نمی‌توانیم با این وضعیت ادامه دهیم.»

قبور تازه برای متوفیان؟

دو هفته بعد از صحبت‌های گودرزی، این‌بار «جواد تاجیک»، مدیرعامل سازمان بهشت زهرا، نقل‌قول متفاوتی داشت؛ گفته‌هایی که نشان از توسعه مجدد بهشت زهرا و احداث قبور تازه برای متوفیان داشت؛ صحبتی که بعد از ناآرامی‌های دی‌ماه و انتشار تصاویر از کشته‌شدگان در بهشت زهرا، برای بسیاری از شنوندگان این خبر معنادار بود. 

تاجیک یازدهم بهمن در جلسه ستاد مدیریت بحران کلانشهر تهران گفت: «مجموعه‌ای در کنار عروجیان در سه هزار مترمربع در حال آماده‌سازی است که فضای نگهداری موقت متوفیان را به ما می‌دهد تا خلأ جدی در این زمینه برطرف شود. همچنین، با این کار بخشی از خدمات پزشکی قانونی به این مرکز منتقل می‌شود. علاوه‌براین، توسعه مجموعه معراج‌الشهدا نیز از دیگر مواردی است که باید پیگیری شود.» اما آیا این خبر به‌معنای فضایی برای دفن اموات است؟ 

پیگیری «پیام ما» از سازمان بهشت زهرا نشان می‌دهد این فضا توسعه سالن است و نه توسعه فضای دفن. پیگیری‌ها نشان می‌دهد فضای درحال‌توسعه و اشاره‌شده، شامل قبور نیست و فضای سردخانه و تغسیل است. دلیل ایجاد آن هم به موضوعاتی مانند احتمال پاندمی مجدد یا بیماری‌هایی ازاین‌دست برمی‌گردد. 

پیش‌تر در مرداد امسال و بعد از جنگ دوازده‌روزه هم خبر توسعه سالن عروجیان آرامستان بهشت زهرا مطرح شده بود. روابط‌عمومی این سازمان همان زمان اعلام کرد: «مساحت این پروژه هشت هزار مترمربع، شامل دو طبقه و دارای ظرفیت پذیرش هزار و ۶۰۰ نفر متوفی است و نقش مهمی در مدیریت بحران و جلوگیری از بیماری‌های عفونی آینده ایفا خواهد کرد.» در ادامه این خبر نوشته شده بود: «سالن‌های تطهیر بانوان و آقایان، سردخانه سالنی زیر صفر و بالای صفر، کریدورهای ضدعفونی و بخش اداری از جمله فضاهای تعبیه‌شده در این مجموعه است.»

پنج هزار قبر برای سربازان آمریکایی

«جنگ و مذاکره» پربسامدترین واژه‌های اخبار، افکار عمومی و حتی مهمانی‌های شبانه‌اند. مردم لحظه‌ای از اخبار ناامید می‌شوند و لحظه دیگر امیدوار، در یکی از همین روزها خبر دیگری از سازمان بهشت زهرا مخابره می‌شود: «محلی برای دفن موقت کشته‌شدگان احتمالی سربازان متجاوز آمریکایی در حاشیه تهران آماده شده است.» 

جواد تاجیک، مدیرعامل سازمان بهشت زهرا، در توضیح بیشتر این خبر گفته بود: «براساس سیاست‌های این سازمان، برخلاف برخی تجربه‌های تاریخی، از جمله زمان جنگ جهانی دوم که دفن نیروهای نظامی اجانب در داخل شهر انجام می‌شد، اما الان به‌طور کامل خارج از شهر تهران در نظر گرفته شده است.» او تأکید کرده بود: «در سناریوهای احتمالی تجاوز زمینی یا هلی‌برن، موضوع ساماندهی موقت جنازه متجاوزان به کشور از جمله سربازان آمریکایی، محل‌ نگهداری و دفن موقت تا زمان تعیین‌تکلیف نهایی به‌میزان پنج هزار قبر آماده شده‌اند.» این خبر بدون تصویر در رسانه‌ها منتشر شد، اتفاقی که به‌گفته تاجیک دلیل آن «مدیریت حرفه‌ای رسانه‌ای و جلوگیری از برداشت‌های هیجانی است.» 

در شورای شهر تهران، بسیاری از اعضا درباره جزئیات این خبر اطلاعات چندانی ندارند و ترجیح می‌دهند درباره آن صحبتی نکنند. «مهدی چمران»، رئیس پارلمان شهری، درباره جزئیات این خبر با لبخند به خبرنگاران گفت: «این موضوع ارتباطی به شورای شهر ندارد و اساساً مشخص نیست چنین افرادی قرار است در ایران دفن شوند.»

بااین‌حال «علیرضا نادعلی»، سخنگوی شورای شهر تهران، از این صحبت استقبال می‌کند و به «پیام ما» می‌گوید: «این اقدام نمادین خوبی است که پیام آن به آمریکا برسد که از آن طرف دنیا وظیفه خودش می‌داند دائم در منطقه حضور داشته باشد و دو‌به‌هم‌زنی بین کشورها انجام دهد، امنیت کشورها را به خطر بیندازد و ادعای ایجاد آرامش و دموکراسی در کشورها را داشته باشد، درحالی‌که خودش مهم‌ترین آفریننده داعش در منطقه بوده است. این اقدام، نمادین می‌تواند باشد که بگوییم ما آماده‌ایم در مقابل یورش و هجمه تو، سربازان تو کشته شوند و ما برای آنها جا تعیین کرده‌ایم.»

عضو شورای شهر تهران می‌گوید این اقدام می‌تواند واقعی هم باشد: «مانند آن زمانی که اعلام کردند، اسم خلیج‌فارس را می‌خواهند عوض کنند، ما هم گفتیم در اینجا برای اتوبان‌های داخل آمریکا اسم تعیین می‌کنیم. این اتفاقات نمادین است، اما انسان ایرانی مسلمان سلحشور که پشتوانه آن فردوسی و شاهنامه و نگاه و فرهنگ شیعه و امیرالمؤمنین است، در مقابل حرف دشمن زبونی که هیچ پشتوانه فرهنگی هم ندارد، باید محکم بایستد و جواب هم بدهد. دنیا ما را نگاه می‌کند.»

نادعلی در پاسخ به این پرسش که این موضوع در زمانی که سایه جنگ هنوز از سر ایران کم نشده و مردم همچنان از مسئله ترس دارند، درست است یا نه هم؟ می‌گوید: «خطاب این حرف دشمن است. دشمن آمده است، کشتی او آمده است و اطراف خلیج‌فارس و عمان است. اگر شما وقتی دشمن بیاید، دستت را بگیری و عقب‌نشینی کنی، می‌آید بالای سرت. شما باید دفاعت را شروع کنی و اجازه ندهی او قدم جلو بگذارد و بر تو مسلط شود! دیگر می‌خواهید کجا بیاید؟» بااین‌حال، هنوز جزئیات بیشتری از محل دقیق این قبور منتشر نشده است.