لایحه بودجه ۱۴۰۵ با توجه به وضعیت اقتصادی کشور و اعترضات روزهای گذشته، همچنان با چالش‌ها و اماواگرهای بسیاری همراه است. اگر در روزهای قبل از اعتراضات مسئله حقوق کارمندان و کارکنان دولت و همچنین مالیات‌ها یکی از نقاط اختلاف مجلس و دولت بود، امروز این اختلاف در محل دیگری از این بودجه به چشم می‌خورد؛ بودجه نهادهای فرهنگی، بودجه‌ای که در سال‌های گذشته همواره انتقاد بخش زیادی از اقتصاددانان و فعالان سیاسی و اجتماعی را به‌همراه داشته است.

از اوایل دی‌ماه امسال که دولت لایحه بودجه ۱۴۰۵ را به مجلس ارسال کرد، ابتدا به نظر می‌رسید با توجه به سخنان رئیس‌جمهور در ماه‌های گذشته، بودجه این نهادها با کاهش روبه‌رو شود، اما در عمل نه‌تنها این اتفاق رخ نداد، بلکه این بودجه با افزایش همراه بود. بااین‌حال، لایحه اولیه دولت از سوی کمیسیون تلفیق مجلس رد شد و دولت مجبور شد تغییراتی در آن انجام دهد و دوباره به مجلس ارسال کند. به‌رغم این اتفاق، تغییری در بودجه پیشنهادی دولت برای این نهادها نسبت به لایحه اولیه وجود نداشت و مجلس نیز کلیات آن را تصویب کرد. در روزهای اخیر و هم‌زمان با قطعی اینترنت و محدودیت‌های ارتباطی شهروندان، برخی از نمایندگان مجلس از تغییر بودجه نهادهای فرهنگی و افزایش آن، بیشتر از آنچه دولت پیشنهاد داده بود، خبر دادند.

افزایش بودجه نهادهای فرهنگی در سال ۱۴۰۵

در لایحه پیشنهادی دولت، بودجه «سازمان صداوسیما» با ۳۳ هزار میلیارد تومان نسبت به سال گذشته ۲۰ درصد افزایش دارد. همچنین، بودجه «سازمان تبلیغات اسلامی» با ۳.۷ هزار میلیارد تومان ۲۵ درصد افزایش، «قرارگاه قرب بقیه‌الله» با ۲.۱ هزار میلیارد تومان ۱۲ درصد افزایش، «سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی» با ۲.۱ هزار میلیارد تومان ۸ درصد افزایش، «مؤسسه نشر آثار حضرت امام(ره)» با ۵۹۹ میلیارد تومان ۷۹ درصد افزایش، «سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی» با ۵۰۶ میلیارد تومان ۹ درصد افزایش، «شورای سیاستگذاری ائمه جمعه» با ۴۹۶ میلیارد تومان ۸۳ درصد افزایش، «سازمان اوقاف و امور خیریه» با ۳۹۶ میلیارد تومان ۱۷.۹ درصد افزایش، «سازمان حج و زیارت» با ۳۱۳ میلیارد تومان ۵۴۴ درصد افزایش، «مجمع جهانی اهل بیت(ع)» با ۲۵۹ میلیارد تومان ۶ درصد افزایش و مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت با ۴۷ میلیارد تومان ۲۶ درصد افزایش را نسبت به سال گذشته داشته‌اند و تنها «حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی» با ۱.۳ هزار میلیارد تومان ۶ درصد کاهش بودجه را تجربه کرده است.

همچنین، بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ برای نهادهای حوزوی عموماً با افزایش همراه است؛ «مرکز خدمات حوزه‌های علمیه» با ۱۶.۴ هزار میلیارد تومان ۱۶ درصد افزایش، «مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی» با ۳.۷ هزار میلیارد تومان ۱۷ درصد افزایش، «جامعه المصطفی العالمیه» با ۲.۱ هزار میلیارد تومان ۶ درصد افزایش، «شورای سیاستگذاری حوزه‌های علمیه خواهران» با ۱۵ هزار میلیارد تومان یک درصد، «حمایت از مدارس علوم دینی اهل سنت» با ۱.۲ هزار میلیارد تومان ۱۶ درصد افزایش، «دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم» با ۹۹۶ میلیارد تومان ۹ درصد افزایش، «شورای‌عالی حوزه علمیه خراسان» با ۹۲۹ میلیارد تومان ۵ درصد افزایش و «مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)» با ۴۴۱ میلیارد تومان ۹ درصد افزایش بودجه را نسبت به سال گذشته داشته‌اند، در این میان تنها بودجه «شورای‌عالی حوزه‌های علمیه» با ۵.۹ هزار میلیارد تومان بودجه در سال ۱۴۰۵ با ۱۹ درصد کاهش نسبت به سال گذشته مواجه شده است.

پیشنهاد افزایش بودجه نهادهای فرهنگی

اما  این اعداد و ارقام نمایندگان مجلس را راضی نکرده است. به‌گزارش مهر، «احمد راستینه»، سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس، گفته است: «یکی از موضوعات مهمی که کمیسیون فرهنگی بر آن تأکید کرد، بحث کاهش سهم فرهنگ از بودجه عمومی در بودجه ۱۴۰۵ است که متأسفانه از ۲.۸ در سال ۱۴۰۴ به ۲.۶ در سال ۱۴۰۵ کاهش پیدا کرده است که مورد نقد اعضای کمیسیون قرار گرفت.»

این انتقادات موجب شده است با رایزنی برخی از این نهادهای فرهنگی با اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس احتمال افزایش بودجه آنها فراتر از آنچه در لایحه پیشنهادی دولت آمده است، وجود داشته باشد. «اسماعیل سیاوشی»، دبیر اول کمیسیون فرهنگی، با بیان اینکه دولت در لایحه بودجه ۱۴۰۵ بودجه بخش فرهنگ را ۸۵ همت (۸۵ هزار میلیارد تومان) در نظر گرفته است، می‌گوید: «با پیگیری‌های انجام‌شده تلاش داریم این مبلغ را به‌اندازه سال قبل، یعنی ۱۳۰ همت، برسانیم.»

او همچنین در مورد آخرین وضعیت این افزایش بودجه به فارس گفته است: «در روز‌های گذشته مسئولین دستگاه‌های فرهنگی از جمله صداوسیما، حوزه‌های علمیه و… جهت گزارش‌دهی و استماع پیشنهادات به کمیسیون فرهنگی آمدند. پس از جمع‌بندی کمیسیون فرهنگی در جلسه امروز، قرار شد سه نفر از اعضای این کمیسیون که در کمیسیون تلفیق لایحه بودجه ۱۴۰۵ حضور دارند، جمع‌بندی نهایی را انجام دهند تا موضوع تخصیص میزان بودجه بخش فرهنگی، ابتدا در کمیسیون تلفیق تصویب و پس‌ازآن به صحن علنی مجلس ارجاع شود.»

تغییر فاحش در ماهیت کلیات بودجه

اگرچه این میزان افزایش بودجه فراتر از بودجه پیشنهاد دولت در لایحه بودجه ۱۴۰۵ است؛ اما هنوز در مرحله پیشنهاد از سوی کمیسیون فرهنگی است و در کمیسیون تلفیق و صحن علنی مجلس بررسی و تصویب صورت نشده است. بااین‌حال، این اعداد و ارقام اعلام‌شده از سوی سیاوشی به‌معنی افزایش ۵۳ درصدی از میزان بودجه ارائه‌شده توسط دولت است که به‌گفته «احمد علوی»، استاد اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامی، یک تغییر فاحش در کلیات بودجه محسوب می‌شود.

علوی در گفت‌وگو با «پیام ما»، با بیان اینکه وقتی کلیات بودجه از سوی مجلس تصویب می‌شود، نباید اعداد و ارقام آن تغییر چندانی کند، می‌گوید: «معمولاً اگر اعداد و ارقام در لایحه بودجه تغییر کند، ماهیت این لایحه تغییر پیدا می‌کند. افزایش ۵۳ درصدی، عدد بسیار فاحشی است و به‌معنای همین تغییر ماهیت بودجه است. در حال حاضر، کلیات بودجه توسط مجلس مصوب شده است و نهایت تغییرات آن باید جابه‌جایی ردیف‌ها باشد و اگر تغییری در اعداد و ارقام صورت گیرد، درنهایت باید بین ۱۰ تا ۱۵ درصد باشد.»

اقدام خطرناک و تورم‌زا

«حسین عبده تبریزی»، اقتصاد‌دان، احتمال تغییرات در اعداد و ارقام بودجه را خطرناک و تورم‌زا می‌داند و می‌گوید: «در ایران به نظر من حداقل پنج درصد، ۱۰ درصد ریسک چنین واقعه‌ای هست. پس به سیاستگذار باید هشدار داد ممکن است وارد یک چنین عرصه‌ای شوید. اگر مجلس مثل پارسال ارقام بزرگ وارد بودجه کند، تورم به ۶۰ درصد می‌خورد و دیگر نمی‌توان جمعش کرد.»

او می‌افزاید: «به‌محض اینکه مردم در یک وسعتی بخواهند تصمیم بگیرند اقتصاد را کاملاً دلاریزه بکنند و از ریال دل بکنند و از پول ملی‌شان دل بکنند، آنجا دیگر خیلی خطرناک است. آنجا دیگر زمان نیست که پنجاه، پنجاه بالا برود، رفتاری یکدفعه ول می‌کند. یکدفعه پرش صد درصد، ۲۰۰ درصد، ۵۰۰ درصد و هزار درصد کاملاً عادی است. پول بدون ارزش می‌شود.»

نهادهای فرهنگی یکبار برای همیشه خروجی عملیاتی ارائه دهند

عبده تبریزی آذرماه امسال هم به‌همراه ۱۸۰ نفر از اساتید اقتصاد و علوم اجتماعی دانشگاه‌ها، پژوهشگران و کنشگران سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در نامه‌ای به رئیس‌جمهور ضمن تأکید بر ضرورت انجام اصلاحات اقتصادی، انتقادات بسیاری به بودجه برخی از دستگاه‌ها مطرح کردند.

«مرتضی الویری»، «عباس آخوندی»،‌ «سیدجواد آغاجری»، «آلبرت بغزیان»، «پیروز حناچی»، «هادی خانیکی»، «فیاض زاهد»، «ولی‌الله سیف»، «وحید شقاقی»، «موسی غنی‌نژاد»، «اصغر فخریه‌کاشان»، «اکبر کمیجانی»، «بهروز ملکی»، «مسعود و فرهاد نیلی» و… به‌همراه عبده تبریزی در نامه خود نهادهای فرهنگی را فاقد هرگونه نقش و جایگاهی در ارائه خدمات عمومی دانسته و تأکید کرده بودند که دلیلی ندارد این نهادها از بودجه عمومی بهره‌مند شوند. شفاف‌سازی و کاهش بودجه سازمان‌ها و نهادهای موجود در نظام حکمرانی که خدمات آنها هیچ تناسبی با مبالغ کلان منظورشده ندارد، از جمله درخواست‌های تنظیم‌کنندگان این نامه بود.

علوی هم معتقد است: «تأمین بودجه‌های فرهنگی یا نهادهای فرهنگی برعهده نهادهایی گذاشته شود که درآمدزا هستند و در سر فصل مسئولیت و رسالت اجتماعی خود این بودجه‌ها را تأمین کنند.»

او به پیام ما می‌گوید: «اگر بخشی از مالیات‌ها به‌درستی به‌سوی بخش فرهنگی هدایت شوند، نیازی به بودجه عمومی دولتی نبوده و از این محل می‌توان بودجه‌های فرهنگی را تأمین کرد.»

علوی همچنین تأکید می‌کند: «یک بار برای همیشه باید از نهادهایی که به آنها بودجه‌های دولتی و عمومی تعلق پیدا می‌کند، باید خروجی عملیاتی گرفته شود و براساس این خروجی برای آنها بودجه تعریف کرد. مثلاً دولت باید بررسی کند که یک نهاد براساس بودجه‌های مصوب و اختصاص‌داده‌شده و همچنین سرمایه‌های موجودی که دارد، چه هدفی را به‌صورت واقعی برآورده کرده است. اگر تولید کتاب داشته است، باید ببیند براساس بودجه و سرمایه چه تیراژ کتابی چاپ کرده، چه مقدار از آنها به فروش رفته و چه میزان خوانده شده است.»