از ورودی بازار کفاش‌ها به سمت بازار حمام چال و در نهایت سرای دستمالچی که بروید، زیر سه پاساژ این منطقه یعنی سرای آزادی (دستمالچی)، زیبا و نادری، سازه روی زمین را سست کرده‌اند و حتی برای ردگم کنی مغازه داران و احتمالا هیات مدیره پاساژها 12 در خروجی تعبیه کرده‌اند تا نخاله‌های این زاغه‌کنی را پنهانی به خارج از بازار منتقل کنند.

صبح دوشنبه (1 دی) ولی الله مهبودی، معاون دادستان تهران، کامران عبدولی، معاون پیشگیری سازمان آتش‌نشانی تهران و علی نصیری، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران که از این اقدام مطلع شده بودند به بازدید از این سراها رفتند و مسئولان شهری هرچقدر از روی زمین به سطح عمیق‌تر می‌رفتند در قدم زیرِ زمین هر بار با اتفاقات تازه‌ای مواجه شدند.

از زیرزمین اصلی پاساژ آزادی که در ظاهر ساماندهی و ایمن‌سازی شده گرفته تا ستون و دیوار قدیمی پهلوی که کلنگ حفاران به عمق آن نفوذ کرده و راه را به تونل اصلی زیر این سه سرا باز کرده است! شواهد نشان داد که قصد حفاران ایجاد طبقه‌ای جدید در زیر این سه سرا برای احتمالا در اختیار داشتن انباری‌های جدید بوده است.

حفاری‌های غیرمجاز زیرسطحی روندی قدیمی در بازار تهران است

اسکندر مختاری، کارشناس پیشکسوت میراث فرهنگی که سال‌ها مدیر محور فرهنگی تاریخی تهران بوده، به پیام ما می‌گوید: این تونل در تقاطع بازار عباس‌آباد و گذر حمام چال ایجاد شده و زیر سه سرا قرار دارد، هرچند چنین اقدامی برای هر سه سرا می‌تواند خطرناک باشد، اما سرای دستمالچی که در دوره پهلوی دوم ساخته شد و قبل از انقلاب اسلامی به نام سرای آزادی شناخته می‌شد در معرض آسیب بیشتری است چون در طول چند سال گذشته تخلفات زیادی در آن رخ داده و به خصوص حفاری‌هایی انجام شده در آن، به حدی بوده که از همان زمان این پاساژ در معرض تخریب کامل قرار گرفته و حتی احتمال ریزش آن وجود داشته اما اقدام کنونی این پاساژ را در شرایط بدتری قرار داده است.

او با بیان این‌که به نظر می‌رسد گسترش فضاهای زیر سطح زمین در بازار تهران در حال پیداکردن ابعاد جدید و گسترده‌ای است، می‌گوید: این روند در بازار تهران به یک روند قدیمی تبدیل شده که در چند دهه اخیر گریبان بازار تهران را گرفته و در دو بخش سطحی یعنی منهای یک و منهای دو  و بخش روسطحی یعنی در تراز بام به طور دائم و به موازات یکدیگر و البته به صورت غیرقانونی و به طور دائم رخ می‌دهد.

فرونشست زودتر بازار تهران را به عمق زمین فرومی‌برد یا حفاری‌های غیرمجاز!

حالا می‌توان گفت که فرونشست زمین و خشکسالی تنها عامل فروریختن بازار تهران نیست، بلکه حفاری‌های غیرمجازی که هر از چند گاهی و اصلا از بین هرچند حفاری، یکی از آن‌ها به گوش متولیان شهری می‌رسد خود عاملی موثر در ریزش بازار تهرانند، مکانی که روزانه هزاران نفر در آن تردد دارند.

اکنون که معاون دادستان و دیگر متولیان شهری از این تونل بازدید کرده و با عمق فاجعه مواجه شده‌اند، دستور پلمپ کامل این تونل و پر کردن کامل آن را داده‌اند، اما تا کی می‌توان فقط طبق همین دستورات از بازار تهران و آسیب‌هایی که هر بار با روشی جدید با ان مواجه می‌شوند جلوگیری کرد؟

آسیب‌هایی که دست‌کم در طول چند دهه گذشته بارها نسبت به آن‌ها هشدار داده شده و قطب اقتصادی کشور را به یک بمب ساعتی تبدیل کرده است، اما به نظر می‌رسد متولیان شهری و میراثی تا کنون راهکاری به جز هشدار دادن و نامه‌بازی برای جلوگیری از هر آسیبی به این بخش قدیمی تهران به ذهن‌شان نرسیده است.