چرا ارگونومی برای بقای صنایع‌دستی حیاتی است؟

تهدید خاموش فرسودگی





تهدید خاموش فرسودگی

۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۴، ۲۱:۰۹

در دنیای امروز توجه به ارگونومی به‌عنوان مهندسی فاکتورهای انسانی، در تمامی صنایع و کسب‌و‌کارها بسیار مورد توجه قرار دارد و محیط کار و فضاهای فعالیت انسان و نیز ابزارها و وسایل مورد استفاده او، براساس مؤلفه‌های علم ارگونومی طراحی می‌شوند؛ زیرا در سبک زندگی امروز حفظ سلامتی و تناسب فیزیکی انسان تبدیل به اولویتی مهم و غیرقابل‌انکار شده است. ازاین‌رو، صنایع مختلف و کسب‌و‌کارهای گوناگون به‌صورت سازمان‌یافته، برای ارائه محصولات و خدمات خود و نیز محیط کارکنان خود ملزم به رعایت معیارها و استانداردهای علمی این حوزه هستند. مقوله‌ای که به‌نظر می‌رسد بی‌توجهی به آن موجب می‌شود به‌مرور یک صنعت یا حرفه خاص از دور خارج و بقای آن با مخاطرات جدی مواجه شود.
این مقوله مهم و راهبردی اما در صنایع‌دستی ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است و فعالان و سیاستگذاران و برنامه‌ریزان و گروه‌های صنایع‌دستی در دانشگاه‌های دولتی، عنوان و مدخل مشخصی برای پرداختن به اهمیت و لزوم ارگونومی برای ارتقای تولید صنایع‌دستی و ارتقای سلامت نیروی کار فعال این حوزه ندارند. با آگاهی به اهمیت راهبردی که رعایت اصول ارگونومی در پایداری و استمرار کسب‌و‌کارها و فعالیت‌های انسانی دارد، نبود این اولویت در عرصه صنایع‌دستی بی‌تردید یک فقدان بزرگ و پاشنه‌آشیل پنهان است که از فرط بزرگی دیده نمی‌شود. در برهه زمانی که کالبد و تن انسان، دیگر صرفاً کارکردهای فیزیولوژیک نداشته و تبدیل به یک وجه مهم از حیات اجتماعی او شده است، نمی‌توان به صرف اهمیت تولید هنری و فعالیت فرهنگی از نسل‌های جدید انتظار داشت سلامتی و تناسب اندامشان را صرف فعالیتی کنند که به‌مرور برایشان آسیب‌زا است. اغلب فعالیت‌ها و حرکات در تولید صنایع‌دستی مبتنی بر حرکت‌های تکرارشونده فیزیکی هستند که مفاصل مختلف بدن را به طور مداوم درگیر می‌کنند و یا تولیداتی هستند که به چشم ها فشار می آورد و یا محیط کارگاهی سیستم تنفسی و اسکلتی فعالان را با مخاطراتی روبه‌رو می‌کند. از سوی دیگر، ابزارها و دستگاه‌های مورد استفاده صنعتگران نیز کمتر روزآمده شده و تناسب کمتری با آناتومی انسان امروز دارد. این مسئله تا مادامی که علم ارگونومی به‌طور جدی و رسمی وارد عرصه صنایع‌دستی نشود و چالش‌های این حوزه را در مراحل مختلف فرایند تولید، شناسایی و برای رفع آنها راهکارهای اصولی ارائه نکند، همچنان اثر بازدارنده و مخرب دارد. باید توجه داشته باشیم ارگونومی علمی بینارشته‌ای است که تلاش می‌کند تا محیط کار، دستگاه‌ها و ابزارهای مورد استفاده انسان را با توجه به توانایی‌ها و محدودیت‌های جسمی، ذهنی و نیز علایق او طراحی کند. اما این نگرش مهم در عرصه صنایع‌دستی چندان مورد توجه قرار نگرفته و ازاین‌رو، به‌مثابه تهدیدی جدی تداوم حیات بسیاری از رشته‌های صنایع‌دستی را با چالش روبه‌رو کرده است. بر همین اساس است که گفته می‌شود بهره‌مند شدن از روش‌های علمی ارگونومی با توجه به تنوع چشمگیر رشته‌های صنایع‌دستی ایران و به‌تبع ابزارها و وسایل بسیار زیادی که مورد استفاده فعالان این حوزه قرار می‌گیرد، بی‌نهایت مهم و حیاتی است. این در شرایطی است که در بسیاری از دانشگاه‌های علوم‌پزشکی کشور در مقاطع ارشد و دکتری دانشجویان رشته ارگونومی تحصیل می‌کنند و هیچ‌گونه محدودیتی از نظر وجود متخصص در کشور وجود ندارد.

در این میان اما چالش اصلی درک نشدن ضرورت توجه به ارگونومی برای ادامه حیات صنایع‌دستی است. مقوله‌ای که تقریباً هیچ ردی از آن در مواضع و مباحث مطرح‌شده مدیران این حوزه و حتی برنامه‌ها و اسناد بالادستی مرتبط با صنایع‌دستی نمی‌بینیم. گروه‌های صنایع‌دستی در دانشگاه‌های کشور نیز در مباحث درسی و عناوین پایان‌نامه‌های دانشجویی کمتر به آن می‌پردازند و پژوهشگاه میراث‌فرهنگی به‌عنوان بازوی تحقیقاتی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نیز اصولاً چالش‌ها و مسائل صنایع‌دستی جایی در بین اولویت‌هایش ندارد. با بررسی دقیق‌تر، انبوه برنامه‌ها و رویدادهای حوزه صنایع‌دستی در سطح کشور نیز ردی از ضرورت ارگونومی به‌عنوان یک نیاز روز این حوزه دیده نمی‌شود و در فضای رسانه‌های جمعی نیز جز در مواردی معدود، مطلب و تیتری در این ارتباط نمی‌بینیم. درنتیجه وجود چنین خلأ فراگیری نسبت به مسئله‌ای این‌گونه مهم و راهبردی، برای صنایع‌دستی زنگ خطری جدی است و باید اقدامی عاجل برای آن صورت گیرد.
پایش و تحلیل رابطه صنعتگران صنایع‌دستی و نیازمندی‌های ارگونومیک شغل آنها، امری تخصصی است که نه در قالب ژست‌های شعاری مدیران، بلکه تنها توسط متخصصان ارگونومی قابل انجام است. بررسی فنی که درصدد است تا فشارهای جسمانی و روانی محیط کار را برای هنرمندان کاهش داده و بستر متناسب با سلامت جسمانی و ایمنی و بهداشت محیط کار مبتنی‌بر ابعاد بدنی هر فرد مهیا کند. شرایطی مطلوب که درصورت تحقق آن می‌توان از نسل‌های جدیدتر که بدن برای آنها تبدیل به یک متن شده است و وجه مهمی از هویت اجتماعی آنها را شکل می‌دهد، توقع فعالیت در عرصه صنایع‌دستی داشت. نباید از نظر دور داشته باشیم که صرف برجسته کردن خصلت‌های هنری و فرهنگی تولید صنایع‌دستی و تأکیدهای شعارگونه بر وجوه هویتی آنها، موضوع چندان جذاب و الزام‌آوری برای افراد نیست که برای تحقق آن سلامتی جسمانی خود را با مخاطرات جدی روبه‌رو کنند.
ازاین‌رو، توجه جدی به علم ارگونومی و حرکت به‌سوی استفاده از شیوه‌های کاربردی آن برای تسهیلگری و توسعه پایدار کسب‌وکارهای صنایع‌دستی، امری حیاتی و اولویتی بسیار جدی است. ضرورتی غیرقابل‌انکار برای تداوم حیات صنایع‌دستی در سالیان پیش رو که به‌طور عملیاتی باید در دستورکار قرار گیرد؛ زیرا با توجه به تحولات صورت گرفته در سبک زندگی انسان امروز، اگر برای اصلاح روش‌‎های اجرایی و ابزارهای تولید صنایع‌دستی اقدامی اصولی و فنی صورت نگیرد، بسیاری از رشته‌های صنایع‌دستی در آینده‌ای نه چندان دور با کاهش نیروی انسانی برای ادامه حیات روبه‌رو می‌شوند؛ مسئله‌ای عینی و محسوس که می‌توان از آن به‌عنوان چالش جدی صنایع‌دستی ایران در یک دهه آینده یاد کرد.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیشترین نظر کاربران

زمـانی بـرای نـزیستـن

زمـانی بـرای نـزیستـن