دیگر تابستان از اواخر خردادماه شروع و در پایان شهریور به انتها نمی‌رسد. چندی سال است که تابستان بیش از ۲۰ روز بیشتر از دهه‌های گذشته آغاز می‌شود. هوای گرمی که از اول خرداد آغاز و تا ۲۰ روز بعد از مهر ما هم ادامه داد. کولرگازی و آبی در پایتخت و نقاط دیگر حتی در اواسط مهرماه هم روشن‌اند. بر اساس آخرین تحلیل داده‌های ایستگاهی هواشناسی، میانگین دمای کشور در تیر ۱۴۰۳ به ۳۰.۷ درجه سلسیوس رسید که ۱.۳ درجه گرم‌تر از حالت طبیعی در این ماه بود. تابستان سال گذشته میانگین دمای هوا در ۳۰ استان کشور در تیرماه گرم‌تر از نرمال بوده است. دراین‌بین بیشترین افزایش دما به ترتیب در استان کرمان با ۲.۴، سیستان و بلوچستان ۲.۲ و هرمزگان و فارس ۱.۸ درجه سلسیوس ثبت شده است.

*تابستان گرم‌تر از همیشه

تابستان امسال گرم و طولانی‌تر از حد نرمال است. رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی کشور در گفت‌وگو با «پیام ما» از افزایش دمای ۱ تا ۲ درجه سانتی‌گراد در منطقه خاورمیانه نسبت به میانگین بلندمدت خبر می‌دهد. این البته متوسط فصلی است، قیاس تغییرات دما به‌صورت هفتگی شرایط بدتری را نشان می‌دهد. وظیفه دراین‌رابطه می‌گوید: «شبیه‌سازی که کردیم، نشان می‌دهد دمای متوسط منطقه خاورمیانه حدود ۱ تا ۲ درجه نسبت به شرایط میانگین بلندمدت گرم‌تر است؛ یعنی ما با تابستانی مواجهیم که بیشتر از معمول گرم است. این البته میانگین فصلی است و در برخی هفته‌ها همانند آن چیزی که تابستان گذشته در اصفهان و یزد داشتیم، میانگین دما حدود ۴ تا ۵ درجه بیشتر از حد نرمال در این هفته‌ها خواهد بود.» 

*افزایش گازهای گلخانه‌ای
عامل گرمایش گازهای گلخانه‌ای است که خصوصاً از صنایع و حمل‌ونقل منتشر می‌شود و مهم‌ترینش گاز دی‌اکسیدکربن و بعد متان است. به گفته وظیفه روند افزایش این گازها ادامه دارد و بنابراین گرمایش زمین هم ادامه دارد، حال‌آنکه دمای متوسط جهانی در نیمه دوم سال ۲۰۲۳ و نیمه اول ۲۰۲۴ بیش از ۱.۵ درجه نسبت به عصر پیشاصنعتی گرم‌تر بود. خاورمیانه منطقه‌ای است که بیشتر از هر جای دیگر تحت تأثیر این گرما قرار دارد. اردیبهشت ۱۴۰۲ رئیس سازمان هواشناسی کشور اعلام کرده بود که میانگین افزایش دمای کشور ما با سرعتی دوبرابر روند جهانی پیش می‌رود.

سد لار از مدار خارج شد و ۹۰ درصد از سد کرج خالی است

حجم آب سدهای تهران به زیر ۴۰ درصد ظرفیت رسیده است. «محمد جوان‌بخت»، معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا، درباره وضعیت سدهای پایتخت گفته است: «سد لار با ۱ درصد پرشدگی عملاً از مدار خارج شده است و سدهای لتیان و ماملو نیز هر کدام با ۱۲ درصد پرشدگی در شرایط مشابهی هستند. ۹۰ درصد سد کرج خالی است و مجموع ورودی آب به این سدها در سال آبی جاری ۴۷ درصد کمتر از میانگین بلندمدت است که نشان‌دهنده کاهش شدید بارش‌ها در حوزه آبریز البرز است.» محسن اردکانی، مدیرعامل شرکت آب‌وفاضلاب استان تهران گفته قرار نیست آب جیره‌بندی شود، اما از مردم خواسته مصرف خود را ۲۰ درصد کاهش دهند تا تابستان سختی پیش رو نداشته باشیم.

بحران در پایتخت
۵ سال متوالی است که بارندگی پایتخت کمتر از حد نرمال بوده است. رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی کشور معتقد است حتی اگر میزان بارش به حد نرمال برسد، جوابگوی میزان جمعیت تهران نیست. او دراین‌رابطه می‌گوید: «سطح تنش افزایش پیدا کرده است، درگذشته باتوجه‌به جمعیت تهران خشکسالی منجر به تنش آبی می‌شد و یک مقداری هشدار داده می‌شد و مردم توجه می‌کردند و سطح کشت کاهش پیدا می‌کرد و این تنش رفع می‌شد؛ اما دیگر از مرحله تنش آبی، عبور کردیم و به شرایط بحرانی رسیدیم؛ به‌طوری‌که حتی برای تأمین آب شرب هم در مضیقه و در چالش قرار داریم و قرار است که خط دوم انتقال آب از سد طالقان که عملاً برای این حوضه نبوده است وارد این حوضه آبی شود.»

آینده بدتر از حالا
او معتقد است اگرچه امسال ممکن است پایتخت با تمهیداتی مانند انتقال آب از طالقان یا حفر چاه‌های بیشتر، این تابستان را پشت سر بگذارد، اما شرایط آینده بدتر خواهد بود. او در این رابطه توضیح می‌دهد: «مطمئناً با روندی که در بارش‌ها می‌بینیم که کاهشی است، و روند دما که افزایشی است و توان تبخیر را افزایش می‌دهد و وضعیت چاه‌ها که روند برداشت آب‌های زیرزمینی بالا رفته و منابع آبی به‌سرعت در حال تخلیه و کاهش است، مطمئناً شرایط برای آینده بسیار بدتر از امروز خواهد بود.» فقط پایتخت نیست، استان خراسان رضوی نیز از دیگر استان‌هایی است که به اعتقاد وی، شرایط خشکی و ناهنجاری بارشی در آن به شرایط بحرانی رسیده است.

حمیدرضا صالحی، دبیرکل فدراسیون صادرات انرژی و صنایع، در تاریخ ۵ فروردین ماه، مهر تأییدی بر افزایش حجم ناترازی در کشور زد. وی دربارۀ پیش‌بینی اوضاع تأمین برق تابستان سال جاری گفته است: «با توجه به این احتمال که نیروگاه‌های برقابی به دلیل کمبود آب از مدار خارج می‌شوند، احتمالاً ۲۴ هزار مگاوات کسری برق خواهیم داشت.» پیش از این، پیام ما نیز در گزارشی با عنوان «۲۴ هزار مگاوات ناترازی برق در تابستان» نسبت به افزایش روند ناترازی و خروج بیشتر نیروگاه‌های برق‌آبی به دلیل کاهش ذخایر آبی پشت سدها هشدار داده بود.