دی‌ماه سال ۱۴۰۲ کلنگ‌زنی تعیین حریم مجموعه تئاترشهر با حضور «محمدمهدی اسماعیلی»، وزیر فرهنگ و ارشاد دولت سیزدهم، انجام شد؛ طرحی که صدای مخالفان خود را نشنید و با عنوان «ساماندهی» و رفع التهابات ناشی از آسیب‌های اجتماعی اجرا شد. «سروناز امتیازی»، معمار طرح حریم مجموعه تئاترشهر، نیز در تأیید این طرح، از ایجاد یک «حریم امن» صحبت کرده و گفته بود «قرار نیست مجموعه را از مردم جدا کنیم». اما به‌نظر می‌رسد نه‌فقط اجرای این طرح، بلکه بی‌توجهی به ادامه آن و بلاتکلیفی فضای پیرامونی این مجموعه، به یک چالش جدی تبدیل شده است. به‌طوری‌که تیرماه امسال «امیر دژاکام»، نویسنده و کارگردان تئاتر، نیز به این وضعیت انتقاد کرده و به خبرگزاری مهر گفته بود: «یک پروژه را با حضور هنرمندان افتتاح می‌کنند، ولی محیط پیرامون تئاتر شهر را با نصب چند حلبی کهنه رها کرده‌اند. الان از پیاده‌روی تئاترشهر نمی‌توان عبور کرد. باید دور تئاترشهر چرخید تا از راهرویی تنگ عبور کرد و به در تئاترشهر رسید.»

یک بهره‌برداری بی‌زمان
دی‌ماه پارسال «کاظم نظری»، مدیرکل هنرهای نمایشی، به ایرنا گفته بود بهره‌برداری از حریم تئاترشهر یک سال زمان می‌برد. اما با طولانی شدن این پروژه، «نادره رضایی»، معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد، درباره علت توقف شش‌ماهه طرح «حریم تئاترشهر» اعلام کرد کنده‌ شدن فونداسیون مشکلاتی را برای مسجد مجاور و متروی چهارراه ولیعصر ایجاد کرده و این مشکلات باعث توقف پروژه شده است. او درباره رفع این مشکل نیز اشاره کرده بود که نیازمند یک «بودجه مجزا» است. آن‌طورکه ایرنا نوشته، چندروز بعد، یعنی ۲۶ آذرماه، او مجدداً گفت: «تلاش می‌کنیم باسرعت بیشتری طرح حریم تئاترشهر را پیش ببریم و تا جشنواره فجر بتوانیم بخشی از فضا را آماده‌سازی کنیم تا شرایط آن بهتر باشد.»
هجدهم دی‌ماه نیز «داوود گودرزی»، معاون خدمات شهری و محیط‌زیست شهرداری تهران، در گفت‌و‌گو با باشگاه خبرنگاران جوان اعلام کرده بود در داخل پارک دانشجو مجموعه ورزشی ایجاد شده و توسعه فضای سبز را داشته‌ایم: «کار عمرانی در این راستا انجام شده و در حال انجام است، اگر کار به پایان برسد حصار‌ها برداشته می‌شود.» بااین‌حال، او بازه زمانی برداشتن حصارها را «تا قبل پایان سال» عنوان کرده بود.
خبرگزاری ایسنا نوشته است مدیران هنری در گفت‌وگوهای غیررسمی عنوان می‌کنند اگر بودجه تزریق شود، این پروژه در حدود شش ماه به نتیجه می‌رسد، اما ضمانتی برای تأمین اعتبار وجود ندارد.
پیگیری خبرنگار «پیام‌ما» درباره بلاتکلیفی این مجموعه از سرپرست اداره‌کل هنرهای نمایشی، سرپرست مجموعه تئاتر شهر و اعضای شورای شهر تا لحظه انتشار این گزارش بی‌نتیجه مانده است.

تهدید هویت بصری شهر
نبود ضوابط مشخص و پیش نرفتن این پروژه، باعث شده است این محدوده به‌جای اینکه یک نقطه‌عطف فرهنگی و هنری در شهر باشد، به فضایی بی‌سامان و فاقد هویت بصری تبدیل شود. «سعید سادات‌نیا»، معمار و شهرساز، درباره اهمیت اصول شهرسازی در چنین پروژه‌هایی و استفاده تخصص شهرسازان و معماران پیشکسوت به «پیام‌ما» می‌گوید: «انجام این کار از ابتدا اشتباه بود. در دوره‌هایی شهرداری‌ تهران، کمیته‌های معماری داشت و از تخصص معماران و شهرسازان پیشکسوت استفاده می‌شد؛ اگر اقدامات این‌چنینی قرار بود انجام شود، درباره آن بحث و اظهارنظر می‌شد و این افراد مجرب اجازه نمی‌دادند چنین تجاوزی به حریم شهر و هویت تاریخی-فرهنگی شود. متأسفانه امروزه چنین چیزی اتفاق نمی‌افتد و آنچه قربانی می‌شود، حق شهروندی و حقوق عمومی است.»

او معتقد است راه‌حل عبور از چنین معضلاتی، «رعایت قانون» و «توجه به اظهارنظر متخصصان» است: «معماران و شهرسازان به‌نوعی بانیان و حافظان ارتقای کیفیت در زندگی شهری هستند. منتهی معمار و شهرسازی باید اظهارنظر کند که سوابق روشن داشته باشد و در زندگی کاری‌اش تعهد خود را به این موضوع نشان داده است، اما وقتی ضوابط مشخص نیست و منافع شخصی به عمومی ترجیح داده می‌شود، شاهد چنین اقداماتی هستیم که در شأن شهر نیست.» او درباره تأثیر چنین اقداماتی بر هویت شهری توضیح می‌دهد: «بی‌هویتی این است که تعاملات اجتماعی و روابط انسانی در آن منطقه تغییر می‌کند. در دهه ۷۰ در مرکز پایتخت اقدامات مثبتی انجام شد. درواقع، اگر به مجموعه این اقدامات نگاه کنید، می‌بینید مناطق زیادی از خیابان لاله‌زار، ناصرخسرو و… احیا شدند و ارزش خانه‌های تاریخی در مرکز تهران بالا رفت؛ درحالی‌که قبلاً گفته می‌شد این خانه‌ها باید تخریب شوند. اگر به کافه‌ها، موزه‌ها، گالری‌ها و کتابفروشی‌هایی که در چند دهه اخیر در مرکز شهر پدید آمده است، نگاه کنید می‌بینید کیفیت زندگی تا حد چشمگیری به مرکز شهر برگشته است. حاصل آن هم این است که بسیاری از اهالی اصیل و روشن فکر از مناطق شمال شهر به مرکز شهر برمی‌گردند. در شهرهای مهم دنیا، مرکز تاریخی شهر، هویت و شناسنامه آن شهر است، اما متأسفانه بخش مدیریت‌ ما به این باور نرسیده است.»

سادات‌نیا می‌گوید درصورت ادامه بی‌توجهی به وضعیت حریم تئاترشهر، در بلندمدت به بافت فرهنگی این منطقه آسیب وارد می‌شود: «مانند این است که بگویید اگر کسی کتاب‌های صادق هدایت را آتش بزند، چه می‌شود؟ یا اگر کسی اجازه ندهد شاعران بزرگ ما شعر بگویند، چه می‌شود؟ روی مسائل تاریخی-فرهنگی و هویتی نمی‌توان ارزش مالی گذاشت و باید مراقب هویت شهری و تأثیر آن در زندگی شهر باشیم.»
به روزهای پایانی سال نزدیک می‌شویم و آن‌طورکه پیداست، قرار است شرایط نامطلوب این بنای فرهنگی همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی بماند. سرنوشت این مجموعه، به‌جای فصل جدیدی از شکوه و رونق، درگیر تردیدها و چالش‌هایی است که سال آینده نیز ادامه خواهد داشت و لازم است هرچه زودتر پرونده آن بسته شود.