بررسی چالش‌های جهانی محیط‌زیست و تأثیر آن روی نظم بین‌الملل و آینده بشر در دنیای پیچیده امروز

دوگانگی دردناک انسان و طبیعت

با‌توجه‌به روندهای کنونی، مشکلات زیست‌محیطی نه‌تنها بر آینده نوع بشر اثر می‌گذارد بلکه نظم بین‌الملل را به چالش می‌کشد





دوگانگی دردناک انسان و طبیعت

۲۸ دی ۱۴۰۳، ۱۷:۵۷

جهان امروز را می‌توان پیچیده‌تر و غیرقابل پیش‌بینی‌تر از هر زمان دیگری دانست. با پایان جنگ سرد و برهم خوردن نظم دوقطبی، نظام بین‌الملل دچار آشفتگی روزافزون شد. با پدید آمدن قدرت‌های نوظهور، ایالات متحده دیگر نتوانست مانند دهه ۱۹۹۰ بر جهان حکومت کند و روابط میان قدرت‌ها بسیار پیچیده‌تر از پیش شد. تنش‌ها و درگیری‌هایی از قبیل تروریسم، افراط‌گرایی، نژادپرستی و بیگانه‌هراسی دولت‌های بسیاری را در سطح منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به خود مشغول کرد. باوجوداین، جامعه بین‌الملل با مشکلات جهانی روبه‌رو شد که گریز از آن بدون همکاری دسته‌جمعی امکانپذیر نیست.

مسئله محیط‌زیست یکی از مهمترین و همچنین بحرانی‌ترین مسائل جهانی است که اگر استراتژی محکمی برای کنترل آن در نظر گرفته نشود، مشکلات ناشی از آن کل نظام بین‌الملل را درگیر خواهد کرد و نه‌تنها آینده نوع بشر را تحت‌تأثیر قرار خواهد داد بلکه کل اکوسیستم طبیعی جهان را در بر خواهد گرفت. بنابراین، می‌توان چنین استدلال کرد که براساس چالش‌های زیست‌محیطی و توانایی یا ناتوانی جامعه بین‌الملل در مقابله با آنها، به‌سمت نظم یا بی‌نظمی جدید جهانی خواهد رفت. پیدایش بازیگران جدید، مقیاس جهانی ارتباطات، وابستگی متقابل فزاینده و درهم‌آمیختگی سطوح ملی و بین‌المللی به‌واسطه تغییرات متعدد، نظام بین‌الملل را به‌سمت ظهور یک سیستم حکمرانی جهانی هدایت می‌کند. زیرا روابط بین دولت‌های مستقل کنونی نمی‌تواند جوابگوی تحلیل و درک پویایی‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کنونی باشد.

دستیابی به اهداف ملی هر دولت مستقل، آن دولت را ملزم به پذیرش بسیاری از همپوشانی‌ها و مشارکت‌های گسترده چندجانبه می‌کند. مسئله محیط‌زیست، یک مسئله فراملیتی و جهانی محسوب می‌شود که نمی‌توان آن را با حاکمیت وستفالیایی تطبیق داد.

ناکامی جامعه بین‌الملل در رسیدگی به مسائل و مشکلات زیست‌محیطی از قبیل تغییراقلیم، نشان‌دهنده خلأ وجود نهادهای بین‌المللی قدرتمند و جهان‌محور برای مدیریت آن است. درواقع، مسئله محیط‌زیست کلید اصلی در ایجاد یک همکاری بین‌المللی و روند جهانی شدن ساختار نظام بین‌الملل است؛ زیرا نحوه مدیریت محیط‌زیست تأثیر مستقیم بر حال و آینده نوع بشر دارد.

ازآنجاکه مسائل زیست‌محیطی، طیف وسیعی از موضوعات مانند اقتصاد و امنیت را شامل می‌شود، به‌ویژه از سال ۲۰۰۷ میلادی جایگاه مهمی را در سیاست بین‌الملل به خود اختصاص داده است. استخراج بی‌رویه منابع طبیعی، امنیت غذایی جهانی، تاب‌آوری در برابر بلایای طبیعی و تغییرات آب‌وهوا نمونه‌هایی هستند که اهمیت مسائل زیست‌محیطی را در سطح بین‌المللی نشان می‌دهند. اگر مفهوم امنیت را به‌طور مختصر، اطمینان از بقا تعریف کنیم، خطراتی مانند تغییرات آب‌وهوا، فرسایش خاک، بیابان‌زایی، جنگل‌زدایی، انقراض گونه‌ها و از بین رفتن تنوع‌زیستی، اسیدی شدن اقیانوس‌ها، تخریب لایه اوزون و بسیاری دیگر در چارچوب مفهوم امنیت قرار می‌گیرند.

با وقوع انقلاب صنعتی و توسعه فناوری، کشاورزی، حمل‌ونقل و شهرنشینی که به‌نوعی در پاسخ به افزایش جمعیت رخ داد، سطح مصرف کالاها و خدماتی که به مقادیر زیادی آب نیاز دارند، بالا رفت. به‌ویژه در ۶۰ سال اخیر، سرعت مصرف جهانی آب دوبرابر سریع‌تر از جمعیت، افزایش پیدا کرده است و نشان می‌دهد مدیریت ضعیف و ناهماهنگ منابع آبی می‌تواند تهدید بزرگی برای انسان محسوب شود. زیرا کمبود آب تأثیر مستقیم بر تغییراقلیم دارد و تغییراقلیم نیز اقتصاد، جامعه و محیط‌زیست و درنتیجه انرژی، تولید مواد غذایی و بسیاری موارد دیگر را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. بنابراین، حفاظت از محیط‌زیست درواقع حفاظت از امنیت غذایی، امنیت انرژی، امنیت اقتصادی و دسترسی به منابع طبیعی اساسی را در بر می‌گیرد که ما را به مفهوم امنیت انسانی می‌رساند و درنتیجه چندبعدی بودن محیط‌زیست را نشان می‌دهد.

امنیت انسانی شامل جنبه‌های زیست‌محیطی، اقتصادی، غذایی، بهداشتی، اجتماعی، سیاسی و شخصی است و نشان می‌دهد امنیت نه‌تنها بر تهدیدات دولت‌محور و دفاع ملی که باید بر افراد نیز متمرکز باشد تا بتواند از رشد فرایندهای مستعد تضعیف جمعیت مانند فقر، سوءتغذیه، نداشتن بهداشت، عدم رعایت حقوق بشر، عدم دسترسی به کالاها و خدمات اساسی و بسیاری مسائل دیگر جلوگیری کند.

از این منظر می‌توان ناامنی زیست‌محیطی را در ارتباط مستقیم با بی‌عدالتی و نابرابری اجتماعی در نظر گرفت که درنهایت منجر به نابرابری‌های فزاینده جهانی می‌شود. فضای خشونت سیاسی، فرهنگی و یا مذهبی یکی از نتایج ساختارهای نابرابر اجتماعی و اقتصادی است. به‌عبارت دیگر، حفاظت جمعی از محیط‌زیست، اقدامی مهم برای حفاظت از امنیت و رفاه بین‌المللی محسوب می‌شود. 

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیشترین نظر کاربران

زمـانی بـرای نـزیستـن

زمـانی بـرای نـزیستـن