پروژه جاده توسعه عراق با هدف تبدیل این کشور به یک کریدور تجاری مهم آسیا و اروپا طراحی شده است. در این پروژه به شبکه‌ای از خطوط ریلی پرسرعت و بزرگراه‌ها توجه شده که بندر بزرگ فاو را به مرز ترکیه و اروپا متصل می‌کند.

این گزارش می‌گوید: «پروژه جاده توسعه عراق، هم ایده‌ای قدیمی است و هم رویکردی جدید؛ اراده دولت عراق برای پیشبرد این پروژه، منابع مالی قابل‌توجه این کشور، حمایت‌های ترکیه از طرح و همچنین تمایل بخش مهمی از مردم عراق به اجرای چنین پروژه‌های بزرگی می‌توانند عواملی باشند که به تحقق آن کمک کنند. بااین‌حال، این طرح حتی درصورت اجرا با چالش‌های جدی از جمله مسئله سوددهی مواجه خواهد بود. یکی از مهمترین چالش‌های این پروژه، جایگاه مبهم کریدور جاده توسعه عراق در ابتکار کمربند و راه چین است. برخی تحلیلگران عراقی همواره بر نقش کلیدی عراق در این ابتکار تأکید دارند و «جاده توسعه» را به‌عنوان حلقه‌ای مهم در این طرح معرفی کرده‌اند. اما درواقعیت، کریدورها در چارچوب ابتکار کمربند و راه چین اهمیت چندانی ندارند. درواقع، منطق اصلی این طرح، پیشبرد توسعه زیرساختی در عراق و ایجاد پیوند اقتصادی و لجستیکی با ترکیه است. اجرای این طرح می‌تواند سرمایه سیاسی و اجتماعی دولت عراق را افزایش دهد؛ سرمایه‌ای که این کشور، پس از سال‌ها جنگ، ناامنی و ضعف حکمرانی، به‌شدت به آن نیاز دارد.»

یک ایده قدیمی

طبق آنچه در گزارش اتاق ایران آمده است: «پروژه «جاده توسعه» عراق، هم ایده‌ای قدیمی است و هم رویکردی جدید دارد. قدیمی ازاین‌جهت که از دوران عثمانی همواره به‌عنوان یک طرح جذاب مطرح بوده و در برهه‌هایی تلاش‌هایی برای اجرایی شدن آن صورت گرفته است. جدید از این منظر که دولت عراق اخیراً اجرای این پروژه را آغاز کرده و امیدوار است بخش‌های مهمی از آن را تا سال ۲۰۳۰ به اتمام برساند. اینکه این ایده همواره مطرح بوده اما هنوز اجرایی نشده است، پیچیدگی‌ها و دشواری‌های تحقق آن را نشان می‌دهد. براساس مباحث مطرح‌شده، اراده دولت عراق برای پیشبرد این پروژه، منابع مالی قابل‌توجه این کشور، حمایت‌های ترکیه از طرح و همچنین تمایل بخش مهمی از مردم عراق به اجرای چنین پروژه‌های بزرگی می‌توانند عواملی باشند که به تحقق آن کمک کنند. بااین‌حال، این طرح حتی درصورت اجرا با چالش‌های جدی از جمله مسئله سوددهی مواجه خواهد بود. همان‌طور که اشاره شد، بیش از ۹۰ درصد تجارت جهانی از طریق دریاها انجام می‌شود. از ۱۰ درصد باقیمانده که از مسیرهای خشکی صورت می‌گیرد، حدود هفت درصد آن تجارت درون منطقه‌ای است. بخش عمده این تجارت نیز بین اقتصادهای بزرگ اروپایی و آمریکای شمالی انجام می‌شود.»

این گزارش می‌گوید: «از منظر ارتباط این پروژه با ایران نیز پروژه «جاده توسعه» عراق، از دیدگاه مقامات ایرانی فرصت‌ها و چالش‌هایی را به‌همراه دارد. این پروژه می‌تواند با اتصال راه‌آهن شلمچه-بصره سهم ایران را در شبکه حمل‌ونقل منطقه‌های تقویت و فرصت‌هایی برای افزایش ترانزیت کالا ایجاد کند؛ هرچند برخی نگرانی‌ها درباره کاهش سهم ایران در ترانزیت منطقه‌ای وجود دارد.»

رقابت با بنادر خلیج ‌فارس

عراق از حدود ۱۵ سال قبل طرح‌های بلندپروازنه‌ای در مورد حمل‌ونقل شروع کرده است تا خود را به یکی از کریدورهای اصلی منطقه تبدیل کند. از جمله این طرح‌ها احداث بندر فاو است. بندر بزرگ فاو یکی از بزرگترین پروژه‌های عمرانی بزرگ عراق است که عراقی‌ها روی آن سرمایه‌گذاری کلانی کرده‌اند. بندری که می‌تواند تحول بزرگ اقتصادی در عراق ایجاد کند و رقیبی جدی برای بنادر جبل علی در امارات متحده عربی، مبارک در کویت و دوحه در قطر باشد. چون این بندر در منتهی‌الیه غربی ساحلی خلیج‌فارس واقع شده و از یک موقعیت ژئوپلتیکی ممتاز برخوردار است، اهمیت بسیاری دارد. این بندر می‌تواند دسترسی شرکت‌ها و کشورهای صادرکننده کالا به بازار اروپا را آسان‌تر کند و رقیبی جدی برای کانال سوئز باشد. به‌این‌ترتیب که کالا به این بندر برسد و از راه زمینی به ترکیه و از آنجا به اروپا فرستاده شود. همچنین، از غرب عراق بازارهای شرق دریای مدیترانه را نیز پوشش دهد. 

این پروژه عظیم در سال ۲۰۱۰ آغاز شد، اما طی سال‌های اخیر و با افزایش درآمدهای نفتی عراق، تمرکز بر آن افزایش یافت و در سال ۲۰۲۲ دولت عراق برای تکمیل آن ۴۰۰ میلیون دلار در نظر گرفت. زمانی که کار ساخت این بندر آغاز شد، «نوری المالکی»، نخست وزیر اسبق عراق، آن را یکی از برجسته‌ترین نشانه‌های مرحله جدید عراق برشمرد.

هزینه ساخت این پروژه حدود ۴.۶ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. در ابتدا قرار بود این پروژه ظرف چهار تا پنج سال به اتمام برسد، اما تاکنون به طول انجامیده است. موج‌شکنی که برای این پروژه ساخته شده و در حال تکمیل است، در کتاب رکوردهای گینس ثبت شده است.