از نفرت به مدنیت: رسانه‌ و زبان صلح در عصر تکنولوژی





از نفرت به مدنیت: رسانه‌ و زبان صلح در عصر تکنولوژی

۱۰ آذر ۱۴۰۳، ۱۳:۰۸

نشست «صلح، زبان فارسی و رسانه» پنجشنبه، ۸ آذر ۱۴۰۳، در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد. «جواد رنجبر درخشیلر»، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی، و «علی شاکر»، پژوهشگر رسانه و صلح، در این جلسه به تحلیل مفهوم زبان و ارتباط آن با صلح و تأثیرات رسانه بر زبان و اندیشه‌های صلح‌طلبانه پرداختند. تعریف زبان و ارتباط آن با صلح و مؤلفه‌های مورد نیاز برای داشتن زبان صلح از جمله مباحثی بود که از سوی رنجبر مطرح شد. او به تأثیر رسانه‌ها بر زبان و مفهوم صلح اشاره کرد و سه مؤلفه بنیادین زبان صلح را خرد، تجدد و مدنی بودن برشمرد. شاکر نیز به ضرورت استفاده از هوش مصنوعی برای تولید محتواهای صلح‌آمیز پرداخت و بر اهمیت رسانه‌ها در شکل‌دهی به گفتمان صلح تأکید کرد.

رنجبر، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی، اولین سخنران این نشست بود و سخنان خود را با پاسخ به پرسش بنیادین «زبان چیست؟» آغاز کرد. او عنوان کرد تصور عمومی و حتی علمی در مورد زبان این است که برای ارتباط است، اما زبان تنها وسیله ارتباط نیست بلکه زبان اندیشه است و صورت‌بندی معنا را به‌عهده دارد: «درواقع صلح آنجا تعریف می‌شود که زبان به‌کار گرفته می‌شود. به این ترتیب، صلح را زبان تعریف می‌کند، نه اینکه ابتدا صلح را تعریف کنیم و بعد زبان آن را بسازیم.»

زبان رسانه آشفته است
رنجبر به این نکته اشاره کرد که وقتی می‌گوییم زبان اندیشه است، درواقع، زبان آشفته و پریشان هیچ‌چیز نیست، زیرا چیزی را صورت‌بندی نمی‌کند و در مورد چیزی صحبت نمی‌کند. او نمونه‌هایی از زبان پریشان را در زبان‌های کهن و جدید و زبان روزمره برشمرد و گفت که زبان پریشان به ظاهر معنا دارد، اما هیچ معنایی از آن درنمی‌آید: «برای مثال، تاریخ وصاف، دره نادره و بخش‌هایی از جهانگشای جوینی نمونه‌هایی هستند که از زبان پریشان‌اند. در مقابل، تاریخ بیهقی دارای زبانی آراسته و پالوده است که به‌راحتی قابل‌فهم است.»
رنجبر ادامه داد: «متأسفانه، ۹۰ درصد برنامه‌ها و سریال‌های تلویزیونی امروز زبان آشفته‌ای دارند و هیچ معنایی در آنها نیست. سخنرانی‌های سیاسی عمومی نیز بی‌معنا هستند، زیرا زبان این سخنان آشفته است. زبان رسانه‌های مکتوب نیز عموماً زبانی آشفته است.»

خرد، تجدد و مدنیت؛ لازمه زبان صلح
رنجبر در ادامه این نشست به تشریح موضوعات مرتبط با زبان و رسانه پرداخت و سه مؤلفه بنیادین زبان صلح را معرفی کرد: خرد، تجدد و مدنیت. او به تحلیل وضعیت کنونی رسانه‌ها پرداخت و گفت: «زبان رسانه‌ای ما، زبان صلح نیست. اگر به رسانه‌ها از گذشته تا کنون نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که زبان آنها از دوران مشروطه تا کنون به‌ندرت خردمندانه بوده ‌است. در رسانه‌های مکتوب، غالباً با حیرت در برابر غرب مواجه هستیم و دچار غرب‌زدگی و سپس غرب‌ستیزی می‌شویم. رسانه‌های دوران مشروطه به‌ندرت خردمندانه بوده‌اند. مجله کاوه که به همت مرحوم استاد سید حسن تقی‌زاده و همکاری بزرگان دیگر منتشر می‌شد، از نمونه‌های نادری است که زبانش خردمندانه ‌و بنیان روشش علمی‌ است.» این پژوهشگر زبان و ادب فارسی همچنین به حاکمیت زبان ادبی و احساسات در رسانه‌های دوران مشروطه، آغازین رسانه‌ها در ایران پرداخت و افراط در این زبان را به ناکامی در تبیین عقلانی مشکلات جامعه مرتبط دانست.

رسانه‌ یکی از دلایل مدنی نشدن ماست
رنجبر با بیان اینکه «در مقطع انقلاب اسلامی نیز بسیاری از روزنامه‌ها و نشریات به میدان جنگ تبدیل شدند، هیچ ارتباطی با زبان صلح ندارند»، به نویسندگان و شخصیت‌های بزرگ رسانه‌ای اشاره کرد که بدون توجه به مفهوم صلح، به تولید گفتمان‌های خشونت‌بار پرداختند. او ادعا کرد: «رسانه‌ یکی از دلایل مدنی نشدن ماست. رسانه نه‌تنها ما را مدنی نکرد بلکه مانع مدنی شدنمان بود.» و توضیح داد: «مدنیتی که قبل از دوران تجدد داشتیم، کاملاً روشن و بسیار افتخارآمیز است، اما بعد از وارد شدن به دوره تجدد، رسانه‌ها یکی از دلایل مدنی نشدن بود. ادبیات روشنفکرانه رسانه‌ها در دوره تجدد، پر از نفرت در وجوه مختلف بود و نفرتی که این‌ رسانه‌ها تولید کردند، مانع از این شد که ما بتوانیم چیزی خلق کنیم و باعث شکاف بین ما و هر آنچه پیش‌تر داشتیم، شد. در این زبان چیزی ساخته نشد، جز آرمانشهرهایی بسیار که هیچ مبنایی برای آنها نداشتیم.»
رنجبر تأکید کرد: «زبان رسانه‌ای می‌توانست تجدد و مدنیت را صورت‌بندی بکند، اما نکرد.» او افزود: «رسانه‌ها، به‌جای ایجاد فضایی برای تبیین عقلانی که منجر به مدنیت شود، به تولید نفرت و خشونت پرداخته‌اند.»

از هوش مصنوعی برای ایجاد زبان صلح استفاده کنیم
علی شاکر، پژوهشگر صلح و رسانه، دومین سخنران این نشست بود که به نقش هوش مصنوعی در جهان امروز اشاره کرد و گفت: «امروز می‌توانیم از هوش مصنوعی برای تولید محتواهایی که برای زبان صلح مناسب هستند، بهره بگیریم. باید بتوانیم ایجنت‌های هوشمندی را آموزش دهیم که بر مبنای ارزش‌های مبتنی‌بر صلح کار کنند و درواقع زبان صلح را به اجرا درآورند.» او تأکید کرد: «نادیده‌ گرفتن هوش مصنوعی و استفاده نکردن از آن موجب می‌شود هوش مصنوعی داده‌ای از جانب ما نداشته باشد و داده‌های دیگر ملت‌ها بر ما غالب شود.»
شاکر همچنین به چالش‌های پیش روی رسانه‌ها پرداخت و گفت: «رسانه‌ها باید به‌صورت هدفمند و با بینش قوی فعالیت کنند تا بتوانند در راستای ارزش‌های صلح و مدنیت حرکت کنند. یکی از مهمترین مسائل این است که رسانه‌ها نقش کلیدی در شکل‌دهی به اجتماع دارند و باید تلاش کنند تا فرهنگ و گفتمان صلح را در جامعه مفهوم‌سازی کنند.»

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *