زمانی که گزینۀ «پاسخ به همه» را در ایمیل‌ خود انتخاب می‌کنید، آیا می‌دانید قرار است چه میزان کربن تولید کنید؟ یا زمانی که درحال ارسال یک «میم» (meme) برای دوست خود هستید، می‌دانید که قرار است عامل انتشار چه میزان کربن باشد؟

کافی است کلمۀ «میم» را چه فارسی چه انگلیسی، در گوگل جستجو کنید تا با انبوه آن‌ها روبه‌رو شوید. «گاردین» در مطلبی نوشته است که وقتی «I can has cheezburger» به یکی از اولین میم‌های اینترنتی تبدیل شد، خیلی بعید بود که از ذهن افراد خطور کند، چنین چیزی چه مقدار انرژی مصرف می‌کند. اما اکنون تحقیقات نشان می‌دهند که اکثریت قریب‌به‌اتفاق داده‌های ذخیره‌شده در فضای ابری، «داده‌های تاریک» هستند که مقدار زیادی انرژی مصرف می‌کنند.

داده‌های تاریک چیست؟

مؤسسۀ «گارتنر»، دارک دیتا یا داده‌های تاریک (dark data) را این‌طور تعریف می‌کند: «اطلاعاتی که یک سازمان در طول فعالیت عادی خود، گردآوری، پردازش و ذخیره‌سازی کرده است و جزیی از دارایی‌های آن به حساب می‌آید، اما نتوانسته است برای مقاصد دیگری از آن‌ها استفاده کند.»

تعیین ارزش این داده‌ها دشوار است؛ چرا که سازمان‌ها معمولاً نمی‌دانند این داده‌ها چه هستند و تحلیل آن‌ها نیز هزینه‌بر است. در واقع برای اینکه مشخص شود چنین داده‌هایی ارزشمند هستند یا خیر، باید بدانیم که حاوی چه اطلاعاتی هستند، در چه وضعیتی قرار دارند و… . اما به‌طور کل، این‌ها داده‌هایی هستند که یک‌بار استفاده می‌شوند و دیگر هرگز مورد بازدید قرار نمی‌گیرند.

تأثیر منفی محیط‌‌زیستی داده‌های دیجیتال

شبکۀ ملی تا سال ۲۰۳۰ پیش‎بینی می‌کند که مراکز داده فقط کمتر از ۶ درصد از کل مصرف برق بریتانیا را تشکیل می‌دهند؛ بنابراین مقابله با داده‌های ناخواسته، بخش مهمی از مقابله با بحران آب‌وهوا است.

«ایان هاجکینسون» استاد دانشگاه «لافبورو»، درحال مطالعه بر روی تأثیر آب‌وهوای داده‌های تاریک و چگونگی کاهش آن است. او به «گاردین» می‌گوید که چند سال پیش، شروع به بررسی تأثیر منفی محیط‌زیستی که داده‌های دیجیتال کرده: «می‌توان به‌طور قطعی گفت که این داده‌ها تأثیر منفی محیط‌زیستی دارند.»

هاجکینسون متوجه شد که ۶۸ درصد از داده‌های استفاده‌شده توسط شرکت‌‌ها، دیگر هرگز استفاده نمی‌شود. او می‌گوید که هر قطعه از داده‌ها چه تصویر باشد، چه پست اینستاگرام، چه هر چیز دیگر، یک ردپای کربن به آن متصل است: «بنابراین وقتی داده‌ها را در فضای ابری ذخیره می‌کنیم، این مراکز داده‌ها بسیار گرم و پرسروصدا هستند که مقدار زیادی انرژی مصرف می‌کنند.»

البته به‌گفتۀ او، یک میم خنده‌دار، این سیاره را نابود نمی‌کند، اما میلیون‌ها عدد ذخیره‌شدۀ بدون استفاده، تأثیرگذار است. او می‌گوید که اپراتورهای ابری و شرکت‌های فناوری، انگیزۀ مالی دارند تا افراد را از حذف داده‌های ناخواسته منصرف کنند. زیرا هرچه داده‌های بیشتری ذخیره شود، مردم برای استفاده از سیستم‌هایشان پول بیشتری پرداخت می‌کنند: «شاید عوامل بزرگ دیگری در انتشار گازهای گلخانه‌ای وجود داشته باشد که شناسایی نشده‌اند، اما مطمئناً که داده‌ها یکی از آن‌ها هستند که رشد می‌کنند و بزرگ‌تر خواهند شد. به‌واسطۀ پیش‌بینی‌ها، می‌دانیم که تا یکی دو سال آینده، اگر تمام انرژی‌های تجدیدپذیر جهان را هم مصرف کنیم، برای میزانی که ذخیرۀ این داده‌ها نیاز دارد، کافی نخواهد بود.»

راهکار چیست؟

او می‌گوید که یکی از کارهایی که مردم می‌توانند برای جلوگیری از هجوم داده‌ها انجام دهند، ارسال کمتر ایمیل‌های بی‌معنی است؛ چرا که هر ایمیل استاندارد، برابر تقریباً ۴ گرم کربن است.

هاجکینسون معتقد است، یکی دیگر از گام‌هایی که می‌توانیم برای کاهش ردپای کربن خود برداریم، شامل پرهیز از استفادۀ دکمۀ ترسناک «پاسخ به همه» (reply all) است: «اگر فکر کنیم که ایمیل ما یا داده‌هایی که تولید می‌کنیم کربن خنثی است، دیگر هرگز از خودمان این سؤال را نخواهیم پرسید که اگر فلان کار را انجام دهم، چه نتیجه‌ای دارد؟»