انتقال یک درنا از بلژیک به عنوان جفت «امید»، تک درنای سیبری، خبری است که به سرعت در میان شبکه‌های اجتماعی پخش شد. آیا این پروژه موفق خواهد بود یا مانند تجربه‌های گذشته «امید» ناچار است باز هم به زندگی در تنهایی ادامه دهد؟

در میان انواع و اقسام خبرهای ماه‌های اخیر،‌ تنها خبری که وجه مثبت داشت و مورد استقبال گسترده کاربران شبکه‌های فارسی قرار گرفت،‌ تصویری از «امید» درنای سیبری بود که امسال هم به فریدونکنار آمد. این درنا سال‌هاست تنها به ایران سفر می‌کند،‌ چند ماهی یکه و تنها در فریدونکنار می‌ماند و باز تنها پر می‌کشد و به سمت سیبری می‌رود. «امید» و زندگی‌اش وجهی نمادین پیدا کرده است‌، هر چند همواره این نگرانی وجود دارد که امید سال دیگر به ایران بازنگردد. در همین راستا است که سازمان حفاظت محیط زیست پروژه جدیدی را برای احیای نسل این درنا رونمایی کرده است. غلامرضا ابدالی، سرپرست دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌ وحش گفت: «مذاکراتی با یک شخص بلژیکی داشته‌ایم و قرار است یک درنا را در ایران به ما تحویل دهد، البته هنوز جنسیت آن مشخص نیست اما امیدواریم سایر درناها را با خود به ایران بیاورد.» به گفته‌ ابدالی «البته این احتمال هم وجود دارد که امید را با خود ببرد و مسیر پروازی آن را تغییر دهد.»

کرامت حافظی: در بلژیک مجموعه‌ای از کارهای بوروکراسی اداری باید انجام شود و بعد به ایران انتقال داده شود. ما قفس این درنا را طبق استانداردهای بنیاد بین‌المللی درنا (ICF) آماده کرده‌ایم و آن را در نزدیکی امید قرار می‌دهیم تا به مرور تمایلی بین آنها شکل گیرد

خبرهای خوبی در راه است
عباس عاشوری پرنده‌‏شناس و پژوهشگر به «پیام ما» می‌گوید: «خبرهای خوبی در راه است. از سمت ایران اقدامات خوبی در این زمینه انجام شده و ما امیدواریم هر چه زودتر این درنای ماده به کشورمان وارد شود. البته در این زمینه مجموعه‌ای از ملاحظات دامپزشکی و … در کشور بلژیک وجود دارد که بایستی حل شود.»
به گفته این پرنده‌شناس آنچه در این پروژه انجام می‌شود مورد تایید متخصصان این گونه در دنیا است.
او در این باره که ایران تجربه ناموفق در ورود درنا و تلاش برای یافتن جفت برای امید در سال‌های گذشته داشته،‌ بیان می‌‌‌کند: «در یکی از این دفعات درنای ماده‌ای که برای این کار در نظر گرفته شد،‌ پرورشی بود، با این حال باید شادی امید در یافتن جفت را مشاهده می‌کردید. متاسفانه جفت امید در آن زمان دیر رها شد و انرژی لازم را برای مهاجرت نداشت. همین موضوع سبب شد در انزلی فرود آید و نتواند ادامه مسیر دهد. این نمونه که قرار است از بلژیک وارد کشور شود برخلاف مورد قبلی توسط پدر و مادر بزرگ شده و ارتباطش با انسان بسیار اندک بوده است. همین موضوع سبب شده بسیار از متخصصان درنا در دنیا و گروه حفاظت از دنیا امیدوار باشند این پروژه به موفقیت می‌رسد.»
به گفته این پرنده‌شناس زمانی که از موفقیت صحبت می‌کنیم به این معنا نیست که 100 درصد کار به درستی انجام می‌شود. او اضافه می‌کند: «در موضوع حیات‌ وحش هیچگاه نمی‌توان تضمین کرد که همه روند به شکل برنامه‌ریزی شده پیش برود، اما آنچه تاکنون انجام شده ستایش‌آمیز است.»

عباس عاشوری: نمونه‌ای که قرار است از بلژیک وارد کشور شود برخلاف مورد قبلی توسط پدر و مادر بزرگ شده و ارتباطش با انسان بسیار اندک بوده است. همین موضوع سبب شده بسیار از متخصصان درنا در دنیا و گروه حفاظت از دنیا امیدوار باشند این پروژه به موفقیت می‌رسد

جفت امید در قفس
یک منبع آگاه هم درباره این پروژه به «پیام ما» می‌گوید: «بر اساس این پروژه قرار است یک درنای وحشی به ایران وارد شود که هم‌اکنون جایگاه و لانه هم برایش ساخته شده است.»
او ادامه می‌دهد: «قفس در محل استقرار امید قرار می‌گیرد و در ورودی به سمت امید است تا در صورت امکان با هم جفت شوند،‌ البته نمی‌توان مطمئن بود پروژه موفق می‌شود اما چنانچه جفت‌گیری هم انجام نشود سال آینده تکرار خواهد شد.»
با وجود چالش چاره‌ای جز معرفی سیبه و امید نداریم
کرامت حافظی عضو کمیته ثبت پرندگان ایران و عضو تیم «نجات امید» که با این پروژه همکاری می‌کند به «پیام ما» می‌گوید: «‌درناهای سیبری در رده «‌Critically Endangered‌» یا در لبه پرتگاه انقراض و در فهرست سرخ جهانی قرار دارند. آنها شامل سه جمعیت شرقی،‌غربی و مرکزی هستند. جمعیت مرکزی که در هندوستان زمستان‌گذرانی داشته منقرض شده است. جمعیت شرقی درناها هم به سمت خاور دور و چین مهاجرت می‌کنند و در آنجا زمستان‌گذرانی دارند. از جمعیت غربی که به سمت ایران می‌آیند نیز تنها «امید» باقی مانده است».
او توضیح می‌دهد: «‌درنای سیبری در پرتگاه انقراض کامل در طبیعت است و در وضعیت بسیار بحرانی است و از این رو محافظت از آن برای ایران و دنیا اهمیت بسیار زیادی دارد و احیا جمعیت غربی که تنها یک فرد در طبیعت از آن وجود دارد نیز اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد و اهمیت حفاظتی درنای سیبری با درجه حفاظتی (CR) مانند یوز آسیایی است که چشم جهان به اقدامات ایران است.»
به گفته این عضو تیم «نجات امید» موضوع احیای درنا سیبری در ایران موضوع جدیدی نیست و چندین بار ورود درنا با هماهنگی بنیاد بین‌المللی درنا (International Crane Foundation) انجام شده که آخرین آنها از مرکز تکثیر روسیه بوده است. این اقدام در بهمن 1387 بود که یک پرنده ماده به همراه امید حتی مهاجرت را آغاز کرد اما نتوانست آن را ادامه دهد. او اضافه می‌کند: «مدت‌هاست که با بنیاد در ارتباط هستیم و مدتی پیش آنها به ما پیام دادند یک کاندید جدید برای همراهی با «امید» در مرکز تکثیر در اروپا در بلژیک وجود دارد و ما به محض اطلاع پیگیری‌های لازم را انجام دادیم.»
او می‌گوید: «از آنجا که درنای سیبری پرنده‌ای با مهاجرت طولانی است و در لبه پرتگاه انقراض است همه درناهای در اسارت حتی در مراکز تکثیر بنیاد بین‌المللی درنا که دو مرکز روسیه و بلژیک نگهداری می‌شوند، کاندید مناسب رهاسازی نیستند. از یکسو تعدادی درنای سیبری هم که در باغ‌ وحش‌های جهان نگهداری می‌شوند به واسطه خوگیری به انسان گزینه مناسبی برای این کار نیستند. از سوی دیگر از جمعیت شرقی که بیش از دو هزار فرد است هم نمی‌توان کمک گرفت چون ذهن مهاجرتی آنها به سمت چین است. همچنین حساسیت‌هایی که این گونه به شدت در خطر انقراض دارد امکان زنده‌گیری و … را دشوار می‌کند؛ چرا که آنها به طور طبیعی الان در حال زندگی هستند و باید مخاطرات آن جمعیت را کاهش داد؛ اما موضوع ما جمعیت ایران، تنها باقیمانده جمعیت غربی جهان است و می‌خواهیم این جمعیت را احیا کنیم. از این روز نیازمند این بودیم که درنای سیبری مناسبی را بیابیم که خوشبختانه در بلژیک این کاندید پیدا شد.»
حافظی در این باره که این کاندید چطور پیدا شده است؟ پاسخ می‌دهد: «دو مرکز پرورش و تکثر درنا در دنیا و در دو کشور بلژیک و روسیه وجود دارد که هر دو زیر نظر بنیاد بین‌المللی درنا (ICF) فعالیت می‌کنند. آنها به شکلی درناها را پرورش می‌دهند که بتوان از جمعیت در اسارت به جمعیت غربی که همان تک درنای سیبری ایران است اضافه کرد. البته اینطور نیست که همه گزینه‌های پرورش داده شده مناسب رهاسازی باشند، طبق بررسی‌هایی که با بنیاد بین‌المللی درنا انجام دادیم مشخص شد کاندید بلژیک در این زمینه مناسب است».
این عضو تیم «نجات امید» با بیان اینکه در این تیم سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان شخصیت حقوقی و چند کارشناس به عنوان کارشناسان حقیقی فعالیت می‌کنند، می‌گوید: «درنایی که قرار است به ایران وارد شود سیبه (Sibe) نام دارد که یک ماده جوان و بالغ است. سیبه توسط والدین پرورش پیدا کرده و جوجه یا تخم جدا شده از طبیعت نیست که انسان آن را پرورش داده باشد و ارتباطش با انسان‌ حداقل بوده چون والدین او را پرورش دادند که نکته مثبتی برای این پروژه محسوب می‌شود.»
چه زمانی سیبه به ایران می‌آید؟ حافظی پاسخ می‌دهد: «در بلژیک مجموعه‌ای از کارهای بوروکراسی اداری باید انجام شود و بعد به ایران انتقال داده شود. ما قفس این درنا را طبق استانداردهای بنیاد بین‌المللی درنا (ICF) آماده کرده‌ایم و آن را در نزدیکی امید قرار می‌دهیم تا به مرور تمایلی بین آنها شکل گیرد. این پروژه امکان موفقیت دارد و به صورت علمی و تخصصی مورد تایید کارشناسان درنا در جهان است‌ و روند آن نیز زیر نظر متخصصان انجام می‌شود.»
او درباره چالش‌های پیش رو می‌گوید: «از آنجا که در اروپا بحث آنفولانزای پرندگان مطرح است،‌ با چالش انتقال در این زمان مواجهیم که امیدواریم وقفه و تاخیر ایجاد نکند. از سوی دیگر کنوانسیون بین‌المللی تجارت گونه‌های جانوری و گیاهی وحشی (CITES) حساسیت‌هایی روی انتقال گونه‌ها دارد که باید آنها را لحاظ کنیم. چالش دیگر در این پروژه به تمایل دو پرنده به هم برمی گردد و در کنار آن مسافت طولانی مهاجرت از ایران به سیبری و بالعکس را داریم. با تمام این چالش‌ها چاره‌ای جز انجام این کار نیست و این بهترین اقدام پیشنهادی متخصصان درنا در جهان بوده است و ما منتظر و امیدواریم.»