تغییر اقلیم روی همه اثر یکسانی ندارد. دهک‌های کم‌درآمد و اقلیت‌های نژادی علاوه بر آلودگی هوا و کووید-۱۹ در معرض توفان‌های شدیدتر و موج گرمای بیشتری قرار دارند. سلامت ساکنان مناطق صنعتی سال‌هاست که برای سودبری شرکت‌های بزرگ صنعتی و پتروشیمی هزینه می‌شود. مناطق حاشیه‌ای که در زمین‌های بدون استفاده آن در نزدیکی پالایشگاه‌ها و شرکت‌های صنعتی، خانه‌های بی‌ارزش ساخته می‌شوند و اغلب افراد کم‌درآمد، اقلیت‌های اجتماعی و رنگین‌پوستان در آن زندگی می‌کنند. به محله‌هایی که چسبیده به مناطق صنعتی آلاینده و پایگاه‌های نظامی قرار دارند «مناطق قربانی» می‌گویند. عبارتی که پیشینه آن به زمان جنگ سرد میان آمریکا و شوروی و پس از انتشار آلاینده‌های هسته‌ای و آسیب‌های آن روی سلامت مردم برمی‌گردد. بی‌عدالتی محیط زیستی در تمام مناطق صنعتی دیده می‌شود. مناطقی که با لوله‌کشی‌های نفت و گازی از یکدیگر جدا می‌شوند، آب آشامیدنی آلوده به سرب می‌نوشند و حیاط خانه‌هایشان با دکل‌های فرکینگ برای استخراج نفت و گاز تزیین شده است. یکی از کارشناسان اقلیم و حقوق بشر در سازمان ملل گزارش جدیدی را ارائه داده تا نسبت به پیدایش بیشتر این «مناطق قربانی» در سراسر دنیا هشدار دهد. در این گزارش آمده ده‌ها میلیون نفر در نتیجه آلودگی سمی محیط زیست‌شان به سرطان، سکته، مشکلات تنفسی و بیماری‌های قلبی دچار می‌شوند.

دیوید بوید، خبرنگار ویژه حقوق بشر و محیط زیست و نویسنده این گزارش است. او در گفت‌وگو با روزنامه گاردین می‌گوید: «در سراسر دنیا مناطق قربانی وجود دارند:‌ شمال، جنوب، شرق و غرب. در کشورهای ثروتمند و کم‌درآمد.» بوید علاوه بر مشکلات جسمانی ساکنان این مناطق، به مشکلات ذهنی آنها اشاره می‌کند که در نتیجه احساس استثمار شدن و تصویر بدی که جامعه از آنها دارند،‌ به وجود می‌آید.
بوید نقض حقوق بشر در میان ساکنان این مناطق را بیشتر می‌داند و توضیح می‌دهد: «حق زندگی، حق سلامت و حق دسترسی به محیط زیست پاک، سالم و پایدار». او معتقد است که حق ابتدایی برخورداری از محیط زیست سالم را نمی‌توان با شرایط وحشتناک مردم این مناطق مطابقت داد. بوید در این گزارش می‌گوید که میزان مرگ‌و‌میر زودرس و ناشی از آلودگی نسبت به کووید-۱۹ در ۱۸ ماه اول پاندمی ۲ برابر بوده. اما در این مدت میزان مرگ‌و‌میر ناشی از آلودگی به ۹ میلیون نفر رسیده. این گزارش تاکید می‌کند «از هر ۶ مورد مرگ، یکی از آنها مربوط به بیماری‌های ناشی از آلودگی است» که ۳ برابر آمار مرگ‌و‌میر ناشی از مجموع سه بیماری ایدز، مالاریا و سل و ۱۵ برابر تمام جنگ‌ها، قتل‌ها و دیگر انواع خشونت و درگیری است. این گزارش قرار است به زودی در نشست سازمان ملل بررسی شود.
شدت گرفتن مسوم کردن کره زمین
گزارش بوید اشاره می‌کند با اینکه برخی از مواد شیمیایی مضر ممنوع یا کنار گذاشته شده‌اند اما تولید مواد شیمیایی در کل بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۷، ۲ برابر شده و تا سال ۲۰۳۰ باز هم ۲ برابر بیشتر می‌شود. او می‌گوید: «مسموم کردن کره زمین شدت گرفته است.»
در این بی‌عدالتی محیط زیستی، بعضی‌ها آسیب‌های بیشتری می‌بینند. بوید در گزارش خود با تاکید بر این مناطق می‌گوید که اگر نگاهی به این نقاط بیاندازید، می‌بینید که آلودگی امروز کره زمین، فراگیر شده و همه را تحت تاثیر قرار داده اما شدت آسیب‌های وارده به بعضی‌ها بسیار ناعادلانه و نامتناسب است.
آمریکا یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان و در تمام تاریخ بشر است. یکی از بدترین مناطق قربانی هم در همین کشور قرار دارد. نام آن «معبر سرطان‌زا» در لوییزایاناست که بیش از صد پالایشگاه نفت و پتروشیمی در آن قرار دارد. این پالایشگاه‌ها در مناطق فقیرنشین و سیاه‌پوست‌نشین قرار دارند. این پالایشگاه‌ها در قسمتی از رودخانه می‌سی‌سی‌پی ساخته شده‌اند که بین ایالت نیواورلئان و شهر باتون روژ لوییزیانا قرار دارند. ساکنان یکی از مناطقی واقع در معبر سرطان نسبت به میانگین کل آمریکا، ۵۰ برابر بیشتر در معرض ابتلا به سرطان قرار دارند که بالاترین نرخ سرطان در تمام آمریکاست. با اینکه تحقیقات بسیاری اطلاعاتی درباره خطرات آلودگی این منطقه هشدار داده‌اند اما مانعی برای افتتاح تاسیسات صنعتی بیشتر در این منطقه نشده‌اند.
نژادپرستی سیستماتیک نقش بزرگی در جغرافیای مناطق قربانی دارد. وب‌سایت «پروژه واقعیت اقلیم» در گزارشی می‌نویسد که تحقیقات مجله آتلانتیک نشان می‌دهد گیاهان آلوده‌کننده بیشتر در مناطقی کاشته می‌شوند که رنگین‌پوستان زندگی می‌کنند. در دوران پاندمی، رنگین‌پوستان آسیب‌های بیشتری را نسبت به سفیدپوستان آمریکایی متحمل شده‌اند. در واقع صنایع باعث آلودگی ۷۵درصد هوای مناطقی است که رنگین‌پوستان در آن زندگی می‌کنند و سیاه‌پوستان و لاتین‌تبارها به طور میانگین هوای آلوده بیشتری را تنفس می‌کنند.
در خون ۹۵درصد کودکان منطقه کابووی در زامبیا سرب دیده می‌شود که آنها را در معرض خطر ناتوانی مادام‌العمر قرار می‌دهد. «پاتا رات» محل دفن زباله در رومانی است که هزاران رومانیایی در آن زندگی می‌کنند و در معرض آرسنیک، سرب، جیوه و دیگر آلاینده‌ها قرار دارند. «گوادلوپ» و «مارتینیک» هم دو جزیره تحت کنترل فرانسه در دریای کارائیب هستند که در خون ۹۰درصد ساکنان آنها آفت‌کش سرطان‌زای کپون دیده شده است.
کسب‌وکارهای آفت محیط زیست
کسب و کارها مقصر اصلی به وجود آوردن این بی‌عدالتی محیط ‌زیستی هستند. با این حال بیشتر آنها از نادیده گرفتن هزینه‌های محیط زیستی و اجتماعی اقدامات‌شان به نفع سود خود خوشحال بوده‌اند. دیوید بوید می‌گوید که پول «مانع اصلی توجه به تغییر اقلیم، نابودی تنوع زیستی و آلودگی فراگیر است». او از دولت‌ها می‌خواهد تا قوانین سنگینی را برای شرکت‌های بزرگ و آلوده‌کننده وضع کنند و از پرداخت یک هزار میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار یارانه در سال برای صنایعی که به محیط زیست آسیب می‌زنند، جلوگیری کنند. این فعال حقوق بشر می‌گوید: «شرکت‌های نفت و گاز داوطلبانه تولیدات خود را متوقف نمی‌کنند؛ شرکت‌های زغال‌سنگی بزرگ خود به خود به شرکت‌های بزرگ انرژی‌های بادی و خورشیدی تبدیل نمی‌شوند. دولت‌ها باید این کار را انجام دهند، این وظیفه آنهاست، این دولت‌ها هستند که وظیفه احترام گذاشتن، محافظت کردن و برآورده کردن حقوق بشر را برعهده دارند.»
محیط زیست سالم حق بشر است
با این حال بوید معتقد است دلیلی برای خوش‌بینی هم وجود دارد. گزارش بوید ۶ ماه پس از نشست شورای حقوق بشر منتشر می‌شود که در آن برای اولین بار حق همه برای محیط ‌زیست پاک پایدار، سالم و پایدار به رسمیت شناخته شد. از نگاه او این همان نکته اصلی است.
توافقنامه‌های پیشین درباره تنوع زیستی، تغییر اقلیم و آلودگی تاکنون غیر قابل اجرا بوده‌اند. بوید می‌گوید: «زمانی که توافقنامه‌های محیط ‌زیستی بین‌المللی را با قوانین حقوق بشر ترکیب کنید، حقوق بشر موسسات، شیوه‌ عمل و مسئولیت‌پذیری را وارد معادله می‌کند. این همان چیزی است که به رسمیت شناختن حق دسترسی به محیط زیست پاک، سالم و پایدار را هیجان‌انگیز می‌کند.» او در واقع اشاره می‌کند که ترکیب قوانین حقوق بشر و قوانین محیط زیست می‌تواند کاتالیزور قدرتمندی برای تغییرات دگرگون‌کننده‌ای باشد که به شدت به آنها نیاز داریم.