خانه پدری آل‌احمد که قرار بود خانه باستان‌شناسان ایران باشد، به محل تفکیک زباله تبدیل شده است

قفل خانه جلال را عوض کردند

حسینی، پژوهشگر تاریخ در گفت‌وگو با «پیام ما»: وقتی کلید را در قفل انداختیم، در باز نشد. اول شک کردیم که شاید کلید را اشتباه داده‌اند اما چند نفری که آن اطراف ایستاده بودند گفتند که در خانه چند معتاد و کارتن خواب زندگی می‌کنند و آن‌ها کلون در را از پشت انداخته‌اند.

مرضیه قاضی زاده | این خانه تاریخی قرار بود، خانه باستان‌شناسان ایران باشد. اما امروز چیست؟ بیغوله‌ای است در یکی از کوچه‌های باریک محله سنگلج که حیاطش پر از زباله است و معتادان و بی‌خانمان‌ها قرقش کرده‌اند و قفل و کلید خودشان را دارند. این خانه، خانه جلال آل‌احمد است که کارتن‌خواب‌ها زباله‌ها را برای تفکیک به اتاق‌های تو در تو می‌آورند. این وضعیت تازه دیروز به گوش همه رسید و در شورای شهر تهران، درباره وضع خانه جلال تذکر دادند.

 خانه جلال آل‌احمد در سال 83 به شماره ثبت 11206به ثبت ملی رسید؛ خانه‌ای محصور میان خانه‌های مسکونی که اغلب به انبار مغازه‌های بازار تبدیل شده و کارت خواب‌ها و معتادان در آن حضور دارند. همین مسئله آن را نسبت به سایر بناهای تاریخی در معرض خطر بیشتری قرار می‌دهد. آن هم وقتی که قرار باشد بدون سرایدار یا نگهبان رها شود.

در این خانه تاریخی چه خبر است؟

حمیدرضا حسینی، پژوهشگر تاریخ که صبح جمعه از این خانه بازدید کرده است، وضعیت خانه را این‌گونه توصیف می‌کند: «با وجودی که یکی از دوستان کلید خانه را از مسئول مربوطه گرفته بود، وقتی کلید را در قفل انداختیم، در باز نشد. اول شک کردیم که شاید کلید را اشتباه داده‌اند اما چند نفری که آن اطراف ایستاده بودند گفتند که در خانه چند معتاد و کارتن‌خواب زندگی می‌کنند و آن‌ها کلون در را از پشت انداخته‌اند.» با کوبیدن چند باره در، در را برایش باز کردند. «یکی از معتادانی که مقیم خانه بود، در دیگری را از کوچه مجاور گشود و وارد شدیم.» اولین چیزی که به مشامش رسیده بوی زباله بوده است؛ دور تا دور خانه زباله ریخته بودند. «حجم عظیمی از زباله توسط  همان کارتن خواب‌ها به آن‌جا منتقل شده بود. احتمالا زباله‌ها در آن‌جا دپو شده و بعد تفکیک می‌شدند.» بعد یکی از معتادان به حاضران خوش‌آمد گفت و شروع کرد به جمع‌آوری زباله‌ها و شکایت از اهل خانه که آن‌جا را کثیف کرده‌اند. «بنده خدا فکر می‌کرد که شاید ما از اداره میراث آمده باشیم و بخواهیم از آن‌جا بیرونش کنیم.» همین تصاویر و اتفاقات گویای آن است که میراث‌فرهنگی از خیلی وقت پیش به این عمارت سر نزده و رهایش کرده. حسینی می‌گوید: «من بارها از کنار خانه رد شده بودم.  کسی که  از کنار خانه رد شده باشد متوجه می‌شود که متروکه و رها شده است. همیشه در خانه شش، هفت موتور پارک بود و هر کسی رد می‌شد می‌فهمید که کسی در خانه رفت‌و‌آمد ندارد.»

 این‌جا هیچ وقت خانه باستان‌شناسان نبود

سال 91 بود که خانه جلال آل‌احمد با هدف برطرف کردن مشکلات حوزه باستان‌شناسی به «خانه‌ی باستان‌شناسان» تبدیل شد و در اسفند همان سال هم با حضور پیشکسوتان افتتاح شد. تابلوی «خانه باستان‌شناسان ایران» هنوز هم بر دیوار بنا خودنمایی می‌کند اما چه شدکه خانه جلال آل‌احمد از خانه باستان‌شناسان ایران به پاتوق معتادان تبدیل شد؟ این پژوهشگر تاریخ و فعال میراث‌فرهنگی می‌گوید از همان ابتدا نیز این خانه، خانه باستان‌شناسی نبوده است. «‌صرفا تابلویی زدند به عنوان خانه باستان‌شناسان ولی در عمل آن‌جا هرگز خانه باستان‌شناسان نشد و هیچ باستان‌شناسی هم آن‌جا نرفت.»

او تبدیل خانه جلال آل‌احمد با خانه باستان‌شناسان ایران را یکی از تصمیمات غلط دوره ریاست جمهوری احمدی‌نژاد می‌داند. حسینی می‌گوید: «در زمان دولت احمدی‌نژاد سازمان میراث‌فرهنگی خیلی وضعیت آشفته‌ای داشت. تصمیمات عجولانه و غیر‌کارشناسی زیادی در این دوره گرفته شد که خیلی از آن‌ها هم شکست خورد.»

جلال ربطی به باستان‌شناسی نداشت

انتقادات وارد شده به آن تصمیم در دو مقوله خلاصه می‌شود. اول سنخیت نداشتن خانه پدری جلال با کاربری آن و دوم محل خانه. این پژوهشگر تاریخ در این رابطه توضیح می‌دهد: «این تصمیم بسیار اشتباهی بود. اولا جلال آل‌احمد به عنوان یک نویسنده در تاریخ ما شناخته شده است و پدرش هم یکی از روحانیون سرشناس تهران است. جلال آل‌احمد و خانواده‌اش سنخیتی با باستان‌شناسی نداشتند که خانه آن‌ها، خانه باستان‌شناسی ایران شود.»

صحبت‌هایش را این‌گونه ادامه می‌دهد: «از طرف دیگر آن خانه در جایی قرار گرفته بود که در عمق محله سنگلج بود. در جایی که تقریبا بافت مسکونی از بین رفته. آن محدوده زمینه بازار تهران شده و خانه‌ها به انبار و کارگاه‌های مختلفی که بازار را تغذیه می‌کنند، تبدیل شده‌اند.» او معتقد است که رفت و آمد باستان شناسان به آن‌جا و گردهمایی آن‌ها تقریبا ناممکن بوده است.

حسینی می‌گوید که حتی در زمان اجرای این تصمیم نیز از باستان‌شناسان نظر خواهی نشده و به همین دلیل هم گردهمایی در این خانه صورت نگرفت: «بعد این‌که تصمیم گرفتند که از این موضوع دست بردارند. خانه در اختیار صندوق احیا و بهره‌برداری آثار تاریخی قرار گرفته شد تا در فهرست مزایده قرار گیرد.»

خانه جلال آل‌احمد تا کنون چندین بار در فهرست مزایده قرار گرفته. اولویتش مربوط به سال 95 بوده است. بعد از آن در سال‌های 97 و 98 و 99 برای آن فراخوان داده شده است.

 کوتاهی میراث‌فرهنگی

متهم درجه اول ویرانی این خانه تاریخی میراث‌فرهنگی است. حسینی می‌گوید: «در یک چنین محله‌ای وقتی خانه‌ای خالی باشد و سرایداری نداشته باشد و نظارت و سرکشی هم به آن صورت نگیرد، مشخص است که چه می‌شود. بلافاصله مورد شناسایی معتادان و کارتن‌خواب‌ها قرار می‌گیرد و این‌که کلیدی بیندازنند و قفلش را باز کنند و یا از بالای دیوار بروند کار دشواری نیست.»  او معتقد است که صندوق احیا و بهر‌برداری و میراث‌فرهنگی در نگه‌داشت این بنا کوتاهی کرده‌اند.

متقاضیان واجد شرایط نبودند

 هادی میرزایی، مدیرعامل و رئیس هیئت‌مدیره صندوق احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی اما به «پیام‌ما» می‌گوید: «طبق قانون وظیفه مرمت، حفاظت و استحکام بخشی با میراث‌فرهنگی است. در حوزه جذب سرمایه‌گذار صندوق دو مرحله در سال‌های 97 و 98 مزایده گذاشته اما متقاضی واجد شرایط نیامده  است. مثلا در مزایده سال 98 ما سه متقاضی داشتیم ولی هیچ‌کدام صلاحیت تخصصی برای بهره‌برداری نداشتند و بالطبع بنا به آن‌ها داده نشد.»

وضعیت خانه جلال آل‌احمد حتی در جلسه صبح دیروز شورای شهرهم مطرح شده است. رئیس کمیته بودجه و نظارت مالی شورای اسلامی شهر تهران نیز در این جلسه نسبت به تبدیل شدن خانه پدری جلال آل‌احمد به خوابگاه معتادان، به وزیر میراث‌فرهنگی تذکر داده است.

هادی میرزایی در پاسخ در آخرین نتیجه فراوان داده شده برای این خانه می‌گوید: «برای این بنا بار دیگر در سال 99 فراخوان گذاشته شده و برای اولین بار صندوق با کاربری فرهنگی، هنری و آیینی بنا را واگذار می‌کند.» به گفته میرزایی سه متقاضی در این مزایده شرکت کرده‌اند و در مرحله ارزیابی فنی‌اند: «این بار متقاضیان تخصصی شرکت کرده‌اند و احتمالا تا هفته آینده برنده این مزایده انتخاب می‌شود.»