قلعه ضرغام کهنوج

قلعه کهنوج را سعید خان بنا نهاد. از زمان ساخت این قلعه اطلاع دقیقی در دست نیست؛ اما به نقل از اسناد و مدارک تاریخی این قلعه تا زمان سلطنت سلسله قاجار قلعه آباد و مستحکمی بوده که در زمان شورش آقاخان محلاتی که سعیدخان رودباری (حاکم رودبار) نیز از او حمایت کرد به دست امیرتوپخانه خراب شده است .
شاهزاده فیروز میرزا فرمانفرما، حاکم کرمان در سال ۱۲۹۸ به رودبار و بمپور سفری کرده است که سفرنامه ای هم در این باره از خود برجای گذاشته است. کهنوج را این گونه توصیف کرده است. کهنوج قصبه و ضابط نشین رودبار است. قلعه‌ بسیار سختی دارد که در ابتدای کهنوج و در ورودی کوه سنگی واقع است که از قلعه بمپور مرتفع‌تر است و به عینه شبیه دوشان تپه (در تهران) ولی ارتفاع این قلعه اندکی از او کمتر و طول کوه و قلعه این جا به آن اندازه نیست. اکنون این قلعه خراب و ویران و چاهش را که آب داشته است پر کرده اند، که جای بسی تأسف است. باعث خرابی قلعه را تحقیق کردم. گفتند:در سالی که سعید خان مشهور به بلوچ که ضابط رودبار بود و از دیوان و دربخانه گریزان بود. امیر توپخانه حکم به خرابی قلعه کرده بود.(البته آقاخان محلاتی حاکم کرمان که علیه محمد شاه قاجار طغیان کرده بود و سعید خان رودباری به او قول همکاری و مساعدت داده بود. او به قلعه کهنوج پناه آورد و قوای دولتی قلعه کهنوج را محاصره و حبیب الله خان امیر توپخانه، این قلعه را به توپ بست که سبب ویرانی آن شد.
قلعه کهنوج را مرحوم سعید خان بالای تلی ساخته است که تل آن تقریباً دویست زرع ارتفاع دارد و تمامش سنگ و بنیان قلعه در نهایت استحکام است. برج و باروی خوب برای آن ساخته شده و سرزن تمام تل های محقر اطراف است. در وسط آن چاه عمیقی که زیاده از دویست زرع عمق دارد، حفر کرده و به آب رسانده اند. سه دروازه به همه جهت و شانزده لوله برج در فصیل و نارنج قلعه هم دارد. اوقاتی که در این نقاط اغتشاشی بوده است، قلعه مزبور در محل خود خیلی مفید بوده و غالباً مرحوم سعید خان خود و کسانش را در قلعه مزبور حفظ می‌نموده است. ولی بعد از آن به واسطه شیوع امنیت دران خان و پدرش نورالدین خان آن را متروک گذاشته است و چون کهنوج از حد غرب جنوبی پنج فرسخ تا (کردی) خاک فارس بیشتر فاصله ندارد. برای حفظ جان و مال اهالی این حدود از اشرار عرب و بهرلوی فارس تعمیر و نگاه داری این قلعه از لوازم است.