کرمان بر پشت اسب

بخش 4

سفرنامه«سراسر ایران بر پشت اسب» نوشته الا سایکس خواهر «سرپرسی سایکس» است. ترجمه این سفرنامه محمد علی مختاری اردکانی است، الا به همراه برادرش به جهانگردی پرداخت و اوقات زیادی را در ایران گذراند. یکی از مقاصد این سفر کرمان بود و صفحات قابل ملاحظه ای از این سفرنامه به کرمان گزیده ای از  اختصاص یافته است. صفحه کرمون خلاصه با عنوان «کرمان بر پشت اسب» به صورت دنباله دار به شما علاقه مندان تقدیم می کند؛

منزل بعدی ما بهرام آباد بود؛ اما از آن جایی که نتوانستیم جای خوبی برای اتراق برای صبحانه پیدا کنیم، برادرم تصمیم گرفت به مهدی آباد برویم. ده کوچکی که از جاده کمی فاصله داشت و شبی را دو سال پیش با فرمان فرما شاهزاده ایرانی و حاکم قبلی کرمان در این جا در خانه مالک آن، محمدخان گذرانده بود. اما روستاییان گفتند که باغ دیگر وضعیت خوبی ندارد و ما را به حیاط کثیفی پر از زن و بچه بردند که می گفتند همان جایی است که در جست و جویش هستیم. همان طور که با اکراه از اسب پیاده شدیم، ناگهان سروکله دوست دیرینه برادرم پیدا شد که حرکات و سکنات هیجان زده ای می کرد و گرم، خوشامد می گفت. اصرار داشت که با او نهار بخوریم و نوکری گذاشت تا ما را به خانه اش راهنمایی کند و مصمم به مهمان نوازی، ناپدید شد. ورودی خانه اعیانی همان طور که در ایران مرسوم است از درب و داغون ترین نوع بود و در حیاط نامرتبی منتظر او شدیم که اتاق های خرابی در اطراف آن ساخته بودند و بیرونی او بود و از مهمانان تشریفاتی یا کاری پذیرایی می کرد. بعد از مدتی دوباره پیدا شد و بازوی برادرم را با هیجان گرفت.

 در طول دهلیزهای بلند به باغ خوش طرحی هدایت کرد با حوضی در وسط که دور آن اتاق های نشیمن یا اندرون بود. وقتی پرده را کنار زدیم خود را در اتاق پذیریی با گچکاری سفید و شاه نشین با یک ردیف پنجره در یک طرف (سه دری) که به روی باغ باز می شد و جام های بی شیشه آن ها را با ململ زیبای سفید پوشانده بودند، یافتیم. مبلمان اتاق شامل دو دستگاه کوسن بزرگ در دو طرف پنجره ها بود که ما را دعوت به نشستن کردند در حالی که کف اتاق پوشیده از نمد و باریکه های پارچه کتابی پر رزق و برق بود. در یک طرف بخاری بود که روی آن یک ردیف از پیش پا افتاده ترین چراغ های برنجی گذاشته بودند و مجموعه کامل ذخایر هنری که در شاه نشین آرایش داده بودند.

چند عکس بد رنگ در پایه های مقوایی منقوش، آیینه های قاب مطلا از نوع وسط، تزئینات کریستال بوهمیا (چک) از نوعی که من اغلب در کلبه های انگلیسی دیده ام، حالت اروپایی نامطلوبی به اتاق آفتاب رو داده بود. جای تعجب بود که ایرانی ها چه علاقه شدیدی به کپی این تصاویر دارند. شش نسخه از این آثار هنری را به دیوارها چسبانده بودند. همه نزدیک به هم، انگار مالکان آن ها می خواستند برتری چاپ آن ها را مقایسه کنند. میزبان قوی بنیه بی دندان گونه گلگون ما که شلوار اروپایی و کت فراک آبی یا دامن کامل و شب کلاه نمدی قهوه ای پوشیده بود لاینقطع با تن بالا صحبت می کرد. در حالی که زنان خانه از پنجره ها مشتاقانه دزدکی مرا می پاییدند. محمدخان چون این را دید از اتاق بیرون پرید و زن و عروسش را جلوی پنجره آورد تا به ما معرفی کند.