تاریخ بیداری ایرانیان

تاریخ بیداری ایرانیان، کتابی در تاریخ مشروطیت، تألیف ناظم الاسلام کرمانی است.
این کتاب از منابع مهم مورخان تاریخ مشروطیت بوده است.
مؤلف کتاب، میرزامحمد ملقب به ناظم الاسلام، در ۱۲۸۰ در کرمان به دنیا آمد.
پس از تحصیلات مقدماتی، به شوق تحصیل حکمت اللهی در ۱۳۰۹ عازم تهران شد و از محضر کسانی چون سیدشهاب الدین شیرازی، حاج میرزاحسن آشتیانی و حاج شیخ هادی نجم آبادی بهره مند گردید.
پس از تأسیس «مدرسه اسلام» به ریاست سید محمد صادق طباطبایی، تعلیم برخی از دروس و نظام مدرسه به عهده ناظم الاسلام گذاشته شد؛ از این رو ریاست مدرسه، وی را به ناظم الاسلام ملقب کرد و فرمان آن را میرزاعلی اصغرخان اتابک، صدراعظم وقت، صادر کرد.
پس از استقرار مشروطیت، ناظم الاسلام به سبب کهولت و گرفتاری‌های خانوادگی به کرمان رفت (ح ۱۳۳۰) و به شغل قضا در دادگستری (محکمه استیناف) پرداخت. وی در ۱۳۳۷ بر اثر آنفلوآنزا درگذشت.
ناظم الاسلام سبب تألیف «تاریخ بیداری ایرانیان» را عاری بودن کتب تاریخی ایران از جنبه‌های عبرت آموز برای آیندگان ذکر کرده و نوشته است که پیوسته در این اندیشه بوده که به سبک مورخان اروپایی کتابی در تاریخ ایران بنگارد و نکات تاریخی را در آن مندرج سازد.
وی از دوم ذیحجه ۱۳۲۲ دیده‌ها و شنیده‌های خود را درباره انقلاب مشروطه و بیداری ایرانیان ثبت کرد و چون به محافل آزادی خواهان آن زمان ــ که به دفاع از مشروطه تشکیل می‌شد ــ راه داشت، توانست گفتگو‌های آنان را یادداشت کند؛ او نظر خود را نیز اغلب به آن‌ها می‌افزود.
وی ابتدا قسمتی از یادداشت‌هایش را به صورت پاورقی در روزنامه کوکب دُرّی ــ که خود مدیر و ناشرش بود ــ منتشر کرد.
ظاهراً توجه مردم به این پاورقی‌ها، ناظم الاسلام را به فکر چاپ و نشر جزوه‌های مستقلی با عنوان «تاریخ بیداری ایرانیان» انداخت.
بدین ترتیب چاپ اول این اثر به صورت جزوات هفتگی به قطع خشتی و به خط نسخ و حواشی و پاورقی به خط نستعلیق با چاپ سنگی و نقاشی صورت اشخاص و با کیفیتی تقریباً مناسب در پنجاه وپنج جزوه شانزده صفحه‌ای منتشر شد.
ناظم الاسلام وقایع پیش از ذیحجه ۱۳۲۲ را نیز در هفده جزوه با عنوان «مقدمه تاریخ بیداری ایرانیان» منتشر کرد و در این جزوه‌ها گزارش گونه‌ای از مهمترین وقایع دوره پادشاهی ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه نوشت.