در بخشی از این نشست «وحید فرید»، کارشناس اینترنت، به این موضوع اشاره کرد که تجربه قطعی اینترنت، در دولت‌های حامی اینترنت اتفاق افتاده است: «به این معنا که زیرساخت قطع اینترنت محصول دو دوره ریاست‌جمهوری حسن روحانی بوده. تفاوت قطعی امروز با قبل مانند سال ۱۴۰۱ این است الان اینترنت به طور کامل قطع شده و به‌صورت موردی در بعضی نقاط وایت‌لیست ایجاد شده است؛ مانند گوگل. حالا هم که اینترنت طبقاتی را با نام پرو بین جامعه توزیع کرده‌اند. اما در ۱۴۰۱ برعکس آن را داشتیم؛ به این معنا که یک‌سری خدمات محدود می‌شود. حتی در سال ۸۸ هم چنین اتفاقی افتاد. در واقع شبکه ملی اطلاعات که توسط دولت اول روحانی شروع شد و در دولت دوم مورد بهره‌برداری قرار گرفت، زیرساختی است که به حاکمیت امکان می‌دهد که دسترسی مردم را به اینترنت به طور کامل مسدود کند، درحالی‌که اجازه می‌دهد پلتفرم‌های حیاتی مانند تأمین اجتماعی، سازمان مالیاتی و… در زمان قطعی اینترنت جاری باشند.»

به گفته او، در ابتدا هدف شبکه ملی اطلاعات این بوده که سرعت دسترسی مردم به سرویس‌ها را افزایش دهد: «اما همین پروژه به‌ظاهر خوب هر زمان که بخواهد سوئیچ‌های خارج از کشور را می‌بندد و در سرویس‌های داخل کشور محصور می‌شویم. درحالی‌که بسیاری از این سرویس‌ها وابسته به سرویس‌های خارجی است.»
او معتقد است این پروژه یک‌قدم به سمت ناامنی دیجیتال است: «شاید اینکه صدای اکثریت را خاموش کرده باشند برد امنیتی داشته باشد؛ اما این به معنی امن شدن زیرساخت‌ها نیست. اکثر زیرساخت‌های ما آپدیت دریافت نمی‌کنند که خود این ناامنی ایجاد خواهد کرد.»
فرید درباره اینترنت پرو گفت: «حاکمیت تلاش کرده به کسب‌وکارها اینترنت دهد تا بتوانند به کارشان ادامه دهند؛ اما در نظر نمی‌گیرد که این موضوع دو طرف دارد و یک طرف آن مردم هستند. کسب‌وکار بدون مردم، کسب‌وکار نیست و کسب‌وکاری که اینترنت دارد از نظر مردم، رانتی محسوب می‌شود.»
از دیدگاه این کارشناس اینترنت، قطع اینترنت به جامعه سیگنال ناامنی می‌دهد که در نتیجه آن مشکلات دیگری به وجود خواهد آمد.

بدون اینترنت، اقتصاد دیجیتال واقعی نداریم

«علیرضا یعقوبی»، رئیس انجمن فین‌تک، سخنران دیگر این برنامه بود و صحبت‌های خود را این‌طور آغاز کرد: «ما بدون کاربر عملاً فایده‌ای نداریم. به‌عنوان فناوری‌های نوین مالی که پایه توسعه اقتصاد دیجیتال کشور هستند، اگر کاربرها به‌صورت نامحدود به اینترنت دسترسی نداشته باشند اقتصاد دیجیتال واقعی نداریم. در واقع یک اقتصاد دیجیتال برنامه‌ریزی‌شده که سیستم به آن نیاز دارد فراهم می‌شود.»
او در ادامه به بیانیه «انجمن فین‌تک» درباره قطعی اینترنت و آسیب‌های آن اشاره کرد: «البته دغدغه‌هایی درباره امنیت کشور را هم متوجهیم. می‌دانیم که در فضای جنگی باید امنیت کشور در نظر گرفته شود. منتها فکر می‌کنم برای وضعیت کنونی اینترنت سال‌ها برنامه‌ریزی‌شده است و نمی‌توان گفت مربوط به دولت خاصی است. نتیجه آن هم این است که نخبگان ما مهاجرت می‌کنند، اقتصاد دیجیتال ما در بهترین حالت ۴ درصد GDP است و… .»
به گفته یعقوبی، درک درستی از مفهوم امنیت در سیاست‌گذاری کشور حاکم نیست: «مافیاهای متعددی در کشور حضور دارند و بسیار قدرتمندند. چطور این‌همه فروشنده وی‌پی‌ان در حال کارکردن هستند؟ به نظر من امنیت بهانه است. منافع یک‌سری قدرت‌های پنهان در این است که این اتفاق بیفتد.»

شبکه ملی اطلاعات، عامل فیلترینگ؟

«محمدمهدی حبیبی»، مدیرعامل NGO «فضای مجازی پاک» (فمپ) درباره وضعیت قطعی اینترنت و شبکه ملی اطلاعات گفت: «همه احتیاجات مردم امروز به فضای مجازی وابسته است. در واقع فضای مجازی ساحت دوم زندگی ماست. در این فضا چه کسی قاعده‌گذار است؟ صاحب سکو. این حکمرانی فضای مجازی ما است. برخی می‌گویند شبکه ملی اطلاعات منجر به فیلترینگ می‌شود. تصور کنیم اگر مردم خرید نکنند حاکمیت مجبور به برداشتن فیلترینگ می‌شوند؛ ولی چرا این اتفاق نمی‌افتد؟ شبکه ملی اطلاعات به‌عنوان عامل فیلترینگ معرفی می‌شود؛ چون به نیاز مردم جواب می‌دهد. مردم می‌فهمند وقتی به نیاز من پاسخ داده می‌شود دیگر نیاز به مهاجرت به سکوهای دیگر نیست. مهم‌ترین بخش اقتصاد دیجیتال، سکوها و خدمات هستند. مگر می‌شود بگوییم شبکه ملی اطلاعات نداشته باشیم؛ چون باعث فیلترینگ می‌شود؟»

او در ادامه مثالی در این باره بیان کرد: «کسی مثل مکرون در سال ۲۰۱۸ می‌گوید ما سه اینترنت داریم؛ اینترنت آمریکا، چین و اینترنت خودمان به‌عنوان اینترنت اتحادیه اروپا. نخست‌وزیر بلژیک هم چنین حرفی زده. جامعه‌ای که در سال‌های آینده سکو و شبکه ملی نداشته باشد حذف شده است. اینترنت چیزی جز تجمیع شبکه ملی کشورها نیست. هرچه این شبکه قوی‌تر باشد اقتصاد ما قوی‌تر، فرهنگ ما بهتر و امنیت ما هم بیشتر است.»
در ادامه «میلاد اسلامی‌زاده»، فعال اکوسیستم استارتاپی، درباره صحبت‌های حبیبی گفت: «گویی تصویر ذهنی شما این است که باید کسب‌وکارهای دیجیتال از گسترش شبکه ملی فضای مجازی خوشحال باشند. اما نگاهی به سایت‌های کاریابی و صحبت با مدیران عامل شرکت‌ها نشان می‌دهد که هیچ‌کس از این وضعیت و اینترنت طبقاتی راضی نیست.»

به اعتقاد او، روایت ترجیحی تعریف‌کردن، کمکی به تبیین یک گفتمان نمی‌کند: «آنچه که مشخص است ما اینترنت نداریم. هیچ کشوری نیامده که چیزی برای خودش به اسم اینترنت پدید بیاورد. اینترنت همچون آب و برق جزو حقوق پایه مردم محسوب می‌شود و با چه قاعده‌ای به مدت چند ماه و بدون توضیح قطع شده است؟ لذا دست آقای مکرون را گرفتن الان کمکی به ما نمی‌کند.»

اینترنت زیرساخت است

«سعید سوزنگر»، کارشناس امنیت شبکه، در این نشست سخنران دیگری بود که اینترنت را یک حق شهروندی غیرقابل‌مذاکره دانست: «سیستم طبقاتی پرو یا سفید از پایه و اساس غلط است. برخی از افراد اشاره به تورنت کردند. می‌گویند شبکه ملی اطلاعات، نیاز مردم را رفع کرده است. رفع کرده چون مردم مجبورند از آب کثیفی که مقابلشان گذاشته شده استفاده کنند تا از تشنگی نمیرند. کسی حق تصمیم‌گیری برای اینترنت را ندارد. اینترنت زیرساخت است، نه سرویسی بر روی شبکه ملی اطلاعات که هر وقت بخواهید دکمه خاموش‌شدنش را بزنید.»

«محمدجواد نعناکار»، حقوق‌دان و مدیرکل حقوقی سابق وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، با بیان این که قطع اینترنت امروز شاید مشکل میلیون‌ها نفر در کشور باشد، توضیح داد: «اولین‌بار که اینترنت قطع شد من در وزارت ارتباطات مسئولیت داشتم و آن زمان استثنا به یک اصل تبدیل شد.»

این حقوق‌دان با تأکید بر اینکه امروز نوعی خودکامگی در حال شکل‌گیری در ساختار است، گفت: «قطعاً شبکه ملی اطلاعات واجب است. شما شبکه‌ای می‌خواهید که بهداشت و آموزش کشور از کار نیفتد؛ اما این به معنی این نیست که کل دسترسی مختل شود.»

با قطعی اینترنت امنیت به چه قیمتی به دست می‌آید؟

«علی محمدپور»، دبیر انجمن ناشران دیجیتال و دبیر انجمن نشر محتوا، یکی دیگر از حاضران این نشست بود که خود را هم موافق فیلترینگ و هم مخالف آن دانست: «من به حکمران حق می‌دهم فیلتر کند؛ اما زمانی حق می‌دهم که بتواند امنیت خودش و مردم را تأمین کند. امروز ما معادل اینستاگرام را نداریم. زیرساخت‌های داخلی ما برای این حجم کاربران کافی نیست. ما بیانیه دادیم و گفتیم از تصمیم حاکمیت دفاع می‌کنیم. اگر دولت می‌گوید امنیت نیست و به این خاطر اینترنت را بسته، باید برود امنیت را تأمین کند.»

او دلیل خود را برای اهمیت وجود حق دسترسی به اینترنت این‌طور توضیح داد: «اینترنت مثل یک بدن زنده است و هر لحظه جایی از این بدن یک نوآوری اتفاق می‌افتد. هر روز سرویس‌های جدیدی در حال شکل‌گیری است و وایت‌لیست کاملاً غلط است.»

«محمد کشوری»، کارشناس اینترنت، هم در این نشست تعداد فالوورهای اینستاگرام بی‌بی‌سی فارسی و جهانی را مقایسه کرد و گفت: «بی‌بی‌سی فارسی ۲۰ میلیون و بی‌بی‌سی جهانی ۴ میلیون فالوور دارد. رویکرد غلط صداوسیما باعث شده که مسئله به بیرون و ماهواره برود. باید دید با قطعی اینترنت، امنیت به چه قیمتی به دست می‌آید؟ بله اگر اتوبان را ببندیم تصادف نمی‌شود.»
از دیدگاه او، درحالی‌که شبکه ملی باید باعث افتخار باشد تبدیل به یک موضوع غیرقابل‌دفاع شده است.

اینترنت پرو، صدادادن به گروه‌های محدود است

«سبحان یحیائی»، استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، در بخش دیگری از این نشست گفت: «سیستم حکمرانی که همواره نگران برملاشدن وضعیت مشروعیت خود است. ما شفافیت می‌خواهیم. ما حق اینترنت را ذیل یک حق کنترل داده باید بفهمیم. حکمرانی‌ای که همواره نگران برملاشدن وضعیت مشروعیت خود است اینترنت را هم قطع می‌کند.»

به اعتقاد یحیایی، این وضعیت استثنایی قرار است پایدار شود: «اینترنت پرو، صدادادن به گروه‌های محدود و مردم نزدیک به دولت است که حدس می‌زنند مسئله امنیتی کمتری برایشان درست می‌کند. این ماجرا همدست‌هایی هم دارد؛ از کسب‌وکارها گرفته تا افرادی که ادعای آزادی دارند.»

«سمیه توحیدلو»، عضو انجمن جامعه‌شناسی، هم در این نشست به شکاف حاکمیت – ملت شکل‌گرفته بر اثر قطعی و طبقاتی کردن اینترنت اشاره کرد: «تصور می‌کنند که اینترنت عامل اعتراض است؛ اما این قطع‌کردن بدتر منجر به خشم می‌شود. ما این خشم را در کلاس‌ها می‌بینیم. این نسل ارتباطات‌بنیاد است. وقتی دی‌ماه مردم اینترنت نداشتند خشم جمعی کمتر از امروز بود که برخی اینترنت سفید و برخی پرو دارند.»

به گفته توحیدلو، این بار خشم بیشتری تولید شده است: «چون احساس تبعیض ایجاد شد که بزرگ‌ترین محرک خشم و اعتراض است.» «فیاض زاهد»، رئیس انجمن صنفی روزنامه‌نگاران استان تهران یکی دیگر از حاضران این نشست بود و گفت: «فهم حاکمیت از مفهوم اینترنت، در کنار پدیده بزرگ‌تر رسانه، بیشتر یک فهم امنیتی است. حکومت کاری کرد که رسانه غیرحرفه‌ای مانند ایران‌اینترنشنال مخاطب داشته باشد.»

به گفته او، بزرگ‌ترین آسیبی که چه جنگ ۱۲ روزه و چه جنگ اخیر به ما زد نابودی جامعه مدنی ایران است: «آثار آن آثار بسیار بلندمدتی است. موجی از ناامیدی گسترده شکل خواهد گرفت که افسردگی، خودکشی، مهاجرت و… را به دنبال خواهد داشت. این بزرگ‌ترین لطمه است.»

در بخش دیگری از این گفت‌وگوها به حقوق ازدست‌رفته کودکان به دنبال قطعی اینترنت هم اشاره شد؛ اینکه چطور به کمک اینترنت می‌شد بخشی از آموزش طبقاتی شده را حذف و دسترسی بیشتری برای همه ایجاد کرد؛ اما قطعی اینترنت تمام این معادلات را به هم ریخت.