پیشینه انجمن بلدیه به سال ۱۲۸۶ برمی‌گردد و بعدها انجمن شهر و حتی انجمن‌های محله‌ای نیز وجود داشته‌اند. پس از انقلاب ۵۷ دوره کوتاهی شاهد شکل‌گیری برخی شورای محلات براساس مصوبه شورای انقلاب بودیم. اما شکل‌گیری آنچه به‌نام «شورای شهر» می‌شناسیم، به انتخابات ۷ اسفند ۱۳۷۷ برمی­گردد که نخستین دوره شورای حاصل از آن در ۹ اردیبهشت ۱۳۷۸ گشایش یافت و تاکنون شش دوره را به خود دیده است.

طبق روال، بایست اکنون در دوره شورای هفتم می‌بودیم؛ زیرا انتخابات شورای چهارم که باید در سال ۱۳۸۹ برگزار می‌شد، به‌دلیل شرایط پسا۸۸ با تأخیر در ۱۳۹۲ برگزار شد و انتخابات شورای هفتم نیز بایست در خرداد ۱۴۰۴ برگزار می‌شد و به‌دلیل برگزاری زودهنگام انتخابات ریاست‌جمهوری چهاردهم به اردیبهشت ۱۴۰۵ موکول شد. 

شوراهای شهر و روستا یک فرصت برای مشارکت طیف گسترده‌تری از مردم در نهادهای سیاستگذاری و نظارتی بوده‌اند و در شهرها و روستاها نقش زنان در آن اهمیت داشته؛ به‌نحوی‌که این نقش به‌صورتی نمادین در سینمای مستند و در قالب مستندهای «زینت یک روز بخصوص» از «ابراهیم مختاری» و «گفت‌وگو در مه» اثر «محمدرضا مقدسیان» به تصویر کشیده شده است. 

در مستند «زینت یک روز بخصوص» با چالش‌های کاندیداتوری زنان در انتخابات و اهمیت حساسیت‌های جنسیتی در برنامه‌ریزی آشنا می‌شویم و «گفت‌وگو در مه» روایت دشواری‌های حضور زنان در شوراست. این جستار مروری دارد بر عملکرد شش دوره زنان در شورای اسلامی شهر تهران. 

شورای اول شهر تهران

شورای اول شهر تهران شورایی با ترکیب اصلاح‌طلب بود و ۱۵ عضو داشت که سه عضو آن را زنان تشکیل می‌دادند؛ «صدیقه وسمقی» که سخنگوی شورای شهر شد و خاطرات و اسناد شورا را در کتاب «حتماً راهی هست» منتشر کرد و «فاطمه جلائی‌پور» و «جمیله کدیور» که برای شرکت در انتخابات مجلس ششم از شورا استعفا کردند. 

تنها مصوبه مرتبط شورا در رابطه با زنان، مصوبه‌ای بود به‌نام «گسترش امکانات ورزشی و تفریحی بانوان در شهر تهران» که درواقع، آغاز بحث بوستان بانوان بود. این شورا حتی در حیطه نام‌گذاری‌ها نیز مصوباتی نداشت که به‌نحوی بر زنان دلالت کند. 

دوره شورای اول شهر تهران مقارن با دوره‌ای بود که «نوشین احمدی خراسانی» آن را «بهار جنبش زنان» نامیده بود. همچنین، بخش عمده دوره این شورا مقارن بود با مجلس اصلاح‌طلب دوره ششم با نمایندگانی چون «الهه کولایی»، «فاطمه راکعی»، «شهربانو امانی»، «وحیده طالقانی»، «فاطمه حقیقت‌جو»، «سهیلا جلودارزاده»، «جمیله کدیور»، «سیده فاطمه خاتمی»، «طاهره رضازاده»، «حمیده عدالت»، «اکرم مصوری‌منش»، «اعظم ناصری‌پور» و «مهرانگیز مروتی».

شورای دوم شهر تهران

شورای اول شهر تهران شورایی با ترکیب اصولگرا بود و ۱۵ عضو داشت که سه عضو آن زن بودند؛ «نسرین سلطانخواه»، «مهنوش معتمدی‌ آذر» و «منظر خیر حبیب‌اللهی». شهردار این شورا «محمود احمدی‌نژاد» بود و پس از ریاست‌جمهوری او، «محمدباقر قالبیاف» به‌عنوان شهردار انتخاب شد. 

تنها مصوبه این شورا که به زنان مرتبط بود، ادامه مصوبه شورای اول تهران بود و «مجوز احداث و ایجاد بوستان‌های مادر توسط شهرداری تهران در نقاط مختلف شهر تهران» عنوان داشت. به‌لحاظ نام‌گذاری این دوره توجه کمی به زنان داشت (گرچه نسبت به فقدان توجه در شورای اول تهران بهتر بود) و نام‌گذاری کوچه‌ای به‌ نام «مرحومه استاد کلارا آبکار» و دو بوستان به نام‌های «لاله و لادن بیژنی» نتیجه این توجه بود. دوره دوم شورای شهر تهران هم جزو دوره «بهار جنبش زنان» محسوب می‌شود.

شورای سوم شهر تهران

شورای سوم شهر تهران ۱۵ عضو، ترکیبی با اکثریت اصولگرا و اقلیت اصلاح‌طلب، داشت. بنابر لیست، شورای سوم شهر تهران چهار عضو اصلاح‌طلب داشت؛ «معصومه ابتکار»، «محمدعلی نجفی»، «احمد مسجدجامعی» و «هادی ساعی». 

این شورا نیز عضو سه زن داشت؛ معصومه ابتکار که اصلاح‌طلب بود و سابقه ریاست سازمان حفاظت از محیط‌زیست دولت خاتمی را داشت و «پروین احمدی‌نژاد» و «معصومه آباد» که اصولگرا بودند. 

در این شورا مصوبات مرتبط با زنان بیش از دو دوره قبل بود، از جمله «شهر دوستدار کودک» که به اتاق مادر و کودک و تمهیدات حمایتی برای مادران همراه با کودک در شهر پرداخته بود، «توسعه، ساماندهی و ارتقای کارآفرینی در شهر تهران» که در آن به کارآفرینی زنان توجه شده بود، «مجوز تأسیس موزه تخصصی زنان»، «استفاده از ظرفیت همکاری و مشارکت‌های شهرداری تهران در پیشگیری و کاهش آسیب‌های اجتماعی شهر تهران» که به زنان آسیب‌دیده و در معرض آسیب پرداخته بود، «الزام شهرداری تهران به تدوین برنامه جامع آموزش، توانمندسازی و سازماندهی زنان در شهر تهران» که موضوع توانمندسازی زنان را مدنظر داشت.

همچنین، «طرح حمایت از بنیاد خانواده» در این دوره شورا مطرح شد که به حمایت و ترویج زندگی خانوادگی و تسهیل ازدواج جوانان پرداخته بود که البته بیش از آنکه مرتبط با زنان باشد در چارچوب خانواده‌محوری است. 

در این دوره از شورا برنامه اول پنج‌ساله توسعه شهرداری تهران ارائه شد و در این برنامه ماده‌هایی، چون ماده ۱۲، به توانمندسازی زنان سرپرست خانوار، دختران و کودکان در معرض آسیب و آسیب‌دیده اجتماعی و سالمندان پرداخته بود.

ذیل ماده ۱۲ این برنامه از «حمایت از ظرفیت‌سازی سازمان‌های غیردولتی، نهادهای مدنی و کانون‌های زنان»، «گسترش واحدهای مشاوره روانی و حقوقی در مراکز مهارت‌آموزی برای ارائه خدمات روانشناختی و قضائی به زنان و دختران در معرض آسیب و آسیب‌دیده»، «گسترش آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای و مهارت‌های زندگی به زنان و دختران در معرض آسیب و آسیب‌دیده در قالب گروه‌های همیار مستقر در مراکز نگهداری»، «ارائه طرح جامع مداخلات شهرداری به‌عنوان سهم و مشارکت شهرداری تهران در تأمین مسکن حمایتی زنان سرپرست خانوار در راستای طرح ملی جامع مسکن» گفته شده بود.

در ماده ۱۸ نیز به موضوع تقویت نهاد خانواده و جایگاه زن در آن و ارتقای سطح فعالیت‌های اجتماعی این قشر می‌پرداخت و در ذیل خود تقویت مهارت‌های اجتماعی، افزایش قابلیت‌های سرمایه‌گذاری در فرصت‌های اشتغال بانوان، تدوین برنامه راهبردی بهبود وضعیت زنان در شهر تهران، شامل برخورداری زنان از همه مواهب فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مانند آموزش، بهداشت، ورزش، محیط‌زیست سالم، مدیریت و دخالت در تصمیم‌گیری‌ها، شکوفایی اقتصادی و تفریحات، ارتقای سطح استفاده از ظرفیت‌های مدیریتی توجه داشت.

از دیگر موضوعات مورد توجه در ماده ۱۸، «تنظیم دستورالعمل حمایت از ایجاد و گسترش سازمان‌های غیردولتی، نهادهای مدنی و کانون‌های زنان با رویکرد محله‌محوری»، «برنامه‌های پیشگیرانه و تسهیلات آموزشی و مشاوره‌ای در سطح نواحی و محلات برای کاهش آسیب‌های مرتبط با بانوان»، «اتخاذ تدابیر ویژه برای تسهیل دسترسی سالم بانوان در محیط‌های عمومی و استفاده از مواهب شهر و صیانت از آنان در اجرای طرح‌ها و برنامه‌های شهرسازی و معماری و خدمات شهری»، «تبیین نقش‌های چندگانه، مؤثر و پویای زنان در خانواده و اجتماع»، «تهیه طرح‌ها و برنامه‌های مربوط به تحکیم بنیان خانواده و ارتقای نقش و جایگاه آن در گستره شهر تهران»، «تبیین نقش و رسالت خطیر مادری»، «تأکید بر ارتقای آگاهی‌های زنان و مردان درباره وظایف، تکالیف و حقوق هر یک از آنان در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی و پرهیز از طرح و تحمیل تقابل و تضاد حقوقی بین آنان از رسانه‌های مکتوب، تصویری، دیداری و شنیداری»، «تأکید بر تقویت روحیه مشارکت، تعاون و تفاهم زن و مرد در تصمیم‌گیری‌ها و امور خانواده»، «شناسایی و معرفی و تجلیل و تکریم از دختران، همسران و مادران نمونه و موفق از بین اقشار مختلف زنان با توجه خاص به زنان ایثارگر، جانباز، آزاده و همسران و فرزندان ایثارگران» بود.

در ماده ۷۱ و ۷۲ برنامه اول پنج‌ساله توسعه شهرداری تهران نیز موضوع فراغت بانوان و گسترش فضاهای فرهنگی، اجتماعی و ورزشی ویژه بانوان مورد توجه قرار گرفت و در ماده ۷۳ در بحث سرانه‌های خدمات عمومی مبحث ساختار سنی و جنسی شهر تهران لحاظ شد. در این دوره از شورای شهر در شهرداری تهران، طرح «کاهش مخاطرات فضاهای شهری برای بانوان» در برخی مناطق شهر تهران اجرا شد. 

در حوزه نام‌گذاری‌ها شورای سوم به نام‌هایی چون «طاهره صفارزاده»، شهدای زن شامل «عشرت اسکندری»، «لعیا رنجکش»، «طاهره عباسی» توجه داشت. در این دوره شورا، دیدار با زنان و مادران پیگیر وقایع سال ۱۳۸۸ در چارچوب یک مصوبه شورا از جمله جلسه‌ای با حضور «پروین فهیمی(مادر سهراب اعرابی)» و «فخرالسادات محتشمی‌پور» را نیز می‌توان از جمله اقدامات مرتبط ذکر کرد.

این دوره از نظر سیاسی مقارن با دولت احمدی‌نژاد بود و مجله زنان نیز در اواخر نخستین سال این دوره از شورا پس از ۱۶ سال انتشار توقیف شد.

شورای چهارم شهر تهران

در این دوره تعداد اعضای شورای شهر تهران به ۳۱ عضو افزایش یافت و ترکیب آن تقریباً نیمی اصلاح‌طلب، نیمی اصولگرا و دو نفر مستقل بود که البته شاهد چرخش‌های سیاسی در ترکیب بودیم. با وجود افزایش بیش از دو برابری تعداد اعضای شورای شهر اما تعداد اعضای زن آن همچنان سه نفر بود: «فاطمه دانشور» (اصلاح‌طلب)، «الهه راستگو» (اصلاح‌طلبی که در همان ابتدا به اصولگرایان شورا پیوست) و «معصومه آباد» (اصولگرا). 

مصوبات این شورا در حوزه زنان بیشتر سمت‌وسوی ایدئولوژیک یا خانواده‌گرا داشت که عبارت بود از «الزام شهرداری تهران به تشکیل ستاد ویژه احیای فرهنگ فاطمی»، «الزام شهرداری تهران به تشکیل ستاد مدیریت جمعیت شهر تهران» و «برنامه جامع عفاف و حجاب در شهر تهران». در این دوره از شورا، برنامه دوم پنج‌ساله توسعه شهرداری نیز ارائه شد که در رابطه با زنان صرفاً ماده‌ای برای تقویت خانواده‌محوری داشت. 

در زمینه نام‌گذاری، یک بوستان بانوان به نام «مرضیه حدیدچی(دباغ)»، تغییر نام بوستان «قوری چای» به «حضرت خدیجه(س)»، تغییر نام بوستان «یاس» به بوستان «یاس فاطمی»، نام‌گذاری چهار خیابان به نام شهدای زن شامل «بهجت بنده‌ای»، «مهیا فرح‌دوست»، «سعیده عیدی‌زاده»، نام‌گذاری خیابانی به نام «پروانه وثوق»(متخصص خون و سرطان شناسی کودکان و رئیس هیئت‌امنای بیمارستان محک) و تغییر نام یک بلوار به نام «طاهره صفارزاده» از اقدامات این شورا بود. 

این دوره از شورا از نظر سیاسی مقارن با دولت اعتدالی بود که معاونت زنان و خانواده آن «شهیندخت مولاوردی» بود و از نیمه دوره نیز مقارن با مجلس دهمی با اکثریت نسبی اصلاح‌طلب و اعتدالگرا با نمایندگانی نظیر «پروانه سلحشوری»، «طیبه سیاوشی شاه‌عنایتی»، «سیده فاطمه حسینی»، «فاطمه ذوالقدر»، «پروانه مافی»، «ناهید تاج‌الدین»، «زهرا سعیدی»، «سکینه الماسی»، «سیده حمیده زرآبادی»، «هاجر چنارانی»، «سهیلا جلودارزاده»، «فریده اولادقباد» و «فاطمه سعیدی» بود. همچنین، از سال دوم این دوره مجله زنان امروز (زنان سابق) منتشر شد.

شورای پنجم شهر تهران

در این انتخابات این دوره از شورای اسلامی شهر تهران، علاوه‌بر زنانی که در لیست‌های اصلی حضور داشتند، زنان مستقل و برجسته‌ای مانند «لیلا ارشد»، «ترانه یلدا»، «آمنه شیرافکن» و «مهرناز عطاران» کاندیدا شدند، که نشان‌دهنده تنوع تلاش‌های زنان برای ورود به شورا است.

اعضای منتخب و راه‌یافته به شورا که در این دوره کاملاً اصلاح‌طلب بود، از ۳۱ عضو به ۲۱ عضو کاهش یافت، اما اعضای زن از سه عضو به شش عضو رسید. اعضای زن این دوره عبارت بودند از «الهام فخاری»، «زهرا صدراعظم نوری»، «بهاره آروین»، «زهرا نژادبهرام»، «شهربانو امانی»، «ناهید خداکرمی». 

افزایش تعداد اعضای زن شورا تنها نکته حائزاهمیت نبود، در این دوره دو عضو از اعضای زن شورا یعنی زهرا نژادبهرام و بهاره آروین در هیئت‌رئیسه شورا قرار گرفتند. زهرا صدراعظم نوری به ریاست کمیسیون خدمات شهری، سلامت و محیط‌زیست رسید و الهام فخاری ریاست شورای استان تهران را به دست گرفت. هر کدام از اعضای زن شورا در یک کمیسیون حضور یافت و بنابراین، تمامی کمیسیون‌های ششگانه شورا دارای عضو زن بودند. 

در این دوره در مصوبه «الزام شهرداری تهران به ایمن‌سازی عبور شهروندان از پل‌های عابر پیاده سطح شهر تهران» به موضوع امنیت زنان و دسترسی والدین با کالسکه و زنان باردار یا دارای فرزند کوچک توجه شد؛ گرچه طرحی ناقص و برداشت جزئی و ابتری بود از طرح پیشنهادی مجمع حق بر شهر باهمستان تحت عنوان «بازنگری گذرگاه‌های پیاده». از دوره شورای چهارم مجمع حق بر شهر باهمستان فعالیت‌های مختلفی در قالب نشست، تئاتر شورایی و تولید محتوا درباره مسئله پل عابر را دنبال می‌کرد و در دوره پنجم، گروه دیده‌بان آزار نیز دراین‌باره فعالیت‌هایی داشت. 

در مصوبه «الزام شهرداری تهران به ارائه لایحه افزایش انتصاب جوانان در تصدی پست‌های مدیریتی و ارتقای سهم و نقش آنان در مدیریت شهری تهران» ۵۰ درصد این سهم و ظرفیت به زنان اختصاص یافته بود؛ گرچه این مصوبه بدون دلیل موجهی توسط دیوان عدالت اداری نقض شد. با‌این‌حال، همین شورا در مصوبه سند راهبردی توسعه منابع انسانی شهر تهران هیچ ملاحظه جنسیتی و برای ارتقای زنان در شهرداری تهران در نظر نگرفته بود؛ هرچند در برنامه سوم توسعه شهرداری تهران ۳۰ درصد سهم برای زنان در جایگاه‌های مدیریتی برای تحقق عدالت جنسیتی لحاظ کرده بود و اعضای زن شورا از جمله زهرا نژادبهرام و الهام فخاری بارها پیگیر تحقق این ماده شده بودند. 

شورا در ماده ۲۲ طرح حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت توجه کرده بود که در موضوع استخدام سهمیه استخدامی ویژه معلولان در همان ظرفیت و جنسیت لحاظ شود و موجب تبعیض جنسیتی نشود، اما این طرح فاقد ملاحظات اینترسکشنالیتی در موضوع تقاطع معلولیت و جنسیت برای حمایت از زنان دچار معلولیت بود. مشابه این بی‌توجهی و نادیده‌انگاری ملاحظات جنسیتی را در «دستورالعمل چگونگی ارائه خدمات و تسهیلات به سالمندان» هم می‌بینیم که از تقاطع سالمندی و زنانه‌شدن فقر غفلت شده است. 

بند ۲ ماده ۳ مصوبه «هوشمندسازی ثبت مشارکت‌ها و نحوه تشویق شهروندان» را ضریب امتیازی برای زنان سرپرست خانوار قرار داد؛ گرچه این مصوبه مورد نقد الهام فخاری، عضو شورا قرار گرفت که مطرح کرد پیش‌ازاین به‌نام چابک‌سازی بسیاری از ظرفیت‌های حمایتی و توانمندسازی زنان از بین رفته است و این امتیاز در مقابل آن محسوب نمی‌شود. شورا در مصوبه‌ای نیز برای حمایت از مشاغل تولیدی خانگی افراد در معرض آسیب نیز داشت؛ اما در این مصوبه اشاره‌ای به زنان، از جمله زنان سرپرست خانوار، نشده است. 

در برنامه سوم توسعه شهرداری تهران که محصول این شورا بود، در ماده ۴۷ درباره مناسب‌سازی شهر قید شده است: «به‌منظور مناسب‌سازی و فراهم‌آوردن امکان حضور اقشار خاص جامعه از جمله توان‌یابان جسمی و حرکتی، سالمندان، کودکان و سایر گروه‌های آسیب‌پذیر با مشارکت انجمن‌های مرتبط». شاید بتوان از «سایر گروه‌های آسیب‌پذیر»، زنان هم مستفاد کرد که البته حتی دراین‌صورت هم لفظ درستی نیست، اما درواقع نسبت به مناسب‌سازی در ارتباط با آناتومی زنان بی‌توجهی شده است. 

در بند ۱ ماده ۶۸ در گروه‌های خاص برای نیازسنجی در حوزه محیط‌زیست و سلامت، مادران همراه با معلولان و کودکان ذکر شده‌اند که البته باید پرسید چرا فقط مادران؟ چرا زنان نه؟ 

در ماده ۶۹، هم موضوع گرمخانه برای زنان در نظر گرفته شده است و هم موضوع شناسایی. بهسازی فضاهای بی‌دفاع شهری، نقاط کور و ناایمن برای ایجاد احساس امنیت از جمله زنان مطرح شده است. ماده ۷۳ به «توسعه فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی، هنری و ورزشی با رویکرد افزایش تعاملات خانوادگی» و تهیه لایحه جامع «توانمندسازی زنان سرپرست خانوار» پرداخته است. 

ماده ۷۴ بحث تبعیض مثبت و سهمیه ۳۰ درصدی پست‌های مدیریتی به زنان شاغل در شهرداری را بیان کرده است. ماده ۷۶ در توسعه کمی و کیفی و بهره‌مندی عادلانه از اماکن، فضاها و برنامه‌های ورزشی، تفریحی، رقابتی عنصر جنسیت را نیز لحاظ کرده است. در ماده ۸۰ نیز به افزایش سرانه ورزش زنان در محله‌ها توجه شده است.

در این دوره از شورا، در شهرداری «سند ارتقای جایگاه و امنیت زنان در شهر»، «دستورالعمل حمایت و رفع تبعیض جنسیتی شهرداری تهران» و «دستورالعمل اجرایی شناخت فضای بی‌دفاع شهری در شهرداری تهران» ابلاغ شد و طرح «شهر امن»، به‌ویژه در منطقه ۱۰ تهران، پیگیری و اجرایی شد. برای مدت کوتاهی معاونت برنامه‌ریزی شهرداری را یک زن، «سکینه اشرفی»، به‌عهده گرفت. 

در این دوره زنان شورا تلاش‌هایی برای افزایش ردیف و سهم زنان از بودجه‌های سالانه شهرداری داشتند. الهام فخاری رئیس کمیته اجتماعی شورای شهر برای راه‌اندازی گرمخانه‌های زنان پیگیری ویژه‌ای داشت.

یک ویژگی مهم این شورا توجه به زنان با هویت‌های متفاوت در نام‌گذاری‌ها بود. نام‌هایی چون «توران میرهادی»، «نیمتاج سلماسی»، «مریم بهروزی»، «فرنگیس حیدرپور»، «مه‌لقا ملاح»، «مینا ایزدیار»، «جمیله شیخی»، «مریم میرزاخانی»، «سمیرا بشیری(شهید)»، «طاهره صفارزاده»، تولدی دیگر (نام مجموعه‌شعری از فروغ فرخزاد)، «نرجس خانعلی‌زاده(پرستار)»، «نیروانا اسدبیگی»، «فرشته کریمی»، «سیمین دانشور»، «لیلیت تریان»، «شیرین بیانی»، «بانوامین اصفهانی(مجتهد)»، «صدیقه دولت‌آبادی»، «مریم عمید سمنانی»، «بدرالملوک بامداد»، «طوبی آزموده»، «مهدیه الهی قمشه‌ای»، «فاطمه سیاح، «ژاله آموزگار»، «میمنت میرصادقی»، «پروین دولت‌آبادی»، «سیمین بهبهانی» و «فروغ فرخزاد».

نکات حائز اهمیت در عملکرد اعضای زن این دوره شورا، حساسیت‌های جنسیتی آنان است. توجه اعضا به روز جهانی زن و روز جهانی منع خشونت علیه زنان که با نطق و بستن روبان نارنجی و انتشار کنوانسیون مبارزه با خشونت علیه زنان و نگارش یادداشت‌هایی به مناسبت این روزها همراه بود، توجه به موضوع‌هایی چون حجاب اجباری، دختران خیابان انقلاب، برخورد گشت ارشاد، آزار جنسی، تشویق زنان برای کاندیداتوری در انتخابات شورایاری، کودک‌همسری، امنیت روانی زنان، حضور در نشست‌هایی با حضور فعالان زنان (حضور الهام فخاری در نشست‌هایی در کنار غنچه قوامی، طراوت مظفریان، فیروزه صابر، زهرا مالکی، آمنه شیرافکن، مهسا اسدالله‌نژاد یا حضور زهرا نژادبهرام در نشست‌هایی در کنار لیلا ارشد و کتایون مصری) را می‌توان مثال زد. همچنین، الهام فخاری سلسله‌نشست‌های هفتگی «گفت‌وگوهای اجتماعی تهران امید دارد» را برگزار کرد؛ در این نشست‌ها زنان زیادی اعم از فعالان اجتماعی، اساتید دانشگاه، شهرسازان و شورایاران حضور و سخنرانی داشتند.

شورای ششم شهر تهران

در فرایند انتخاباتی این دوره، ائتلاف «زنان برای تغییر» با لیست ۱۱نفره (شامل ترکیبی از مستقل‌ها، اصلاح‌طلبان و اصولگرایانِ خارج از لیست اصلی) و بیانیه‌ای برای عدالت جنسیتی و شهر دوستدار زنان، تلاش کرد مطالبه‌گری فراجناحی را پیش ببرد، هرچند بر ترکیب نهایی تأثیری نداشت.

این دوره شورا که مانند دوره قبل ۲۱ عضو داشت، برخلاف دوره پیشین، ترکیب آن کاملاً اصولگرا بود و تعداد اعضای زن آن از شش نفر به چهار نفر کاهش یافت. این اعضا عبارت بودند از «زهرا شمس احسان»، «نرگس معدنی‌پور»، «نرجس سلیمانی» و «سوده نجفی». از این میان، سوده نجفی عضو هیئت‌رئیسه شورا شد و نرگس معدنی‌پور ریاست کمیته اجتماعی و فرهنگی شورا را برعهده گرفت. 

از جمله مصوبات این دوره شورا در حوزه زنان می‌توان به «تشکیل مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران»(ارتقای اداره‌کل بانوان به مرکز)، «تکریم و تجلیل از مقام زن و مادر در زادروز حضرت فاطمه زهرا(س) و روز دختر در زادروز حضرت فاطمه معصومه(س)» و «طرح جامع توانمندسازی زنان سرپرست خانواده شهر تهران» اشاره کرد.

برنامه چهارم شهرداری تهران که به‌جای برنامه توسعه، برنامه تحول و پیشرفت نام داشت و چهارساله بود، محصول این دوره از شوراست. حکم ۱۷ این برنامه که باید آن را مشابه ماده ۴۷ برنامه سوم دانست، موضوع مناسب‌سازی را صرفاً منحصر به توان‌یابان و سالمندان در نظر گرفته است و حتی عنوان «سایر گروه‌های آسیب‌پذیر» را که قابل‌برداشت برای زنان بود، حذف کرده است. 

حکم ۹۳ به توسعه رویکرد خانواده‌محوری و تحقق تهران شهر حامی خانواده پرداخته است. حکم ۹۴ به برگزاری رویدادها، جشنواره‌های فرهنگی، هنری و ورزشی به‌منظور ارتقای نقش و جایگاه زنان و دختران در خانواده و جامعه، توان‌افزایی و ارتقای سطح کنشگری و فعالیت‌های اجتماعی زنان و دختران و بروزرسانی، ارتقای بهره‌وری و افزایش ظرفیت مجموعه‌های شهربانو، بوستان ویژه بانوان، مراکز کوثر، شهردخت به‌میزان سالیانه حداقل ۱۰ درصد و توسعه اتاق‌های مادر و کودک در حداقل ۷۰ درصد از بوستان‌های بزرگ، ایستگاه‌های مترو، مراکز تفریحی-فرهنگی و سایر اماکن پرداخته است.

حکم ۹۵ به موضوع تشکیل ستاد جمعیت شهر تهران و استفاده از ظرفیت‌های تبلیغی و امکانات تالارها حمایت از ازدواج آسان متوجه است. حکم ۹۶ به اتخاذ رویکرد مسجدمحوری و بهره‌گیری از ظرفیت آن، از جمله در حوزه زنان، اشاره کرده است. موضوع حکم ۱۰۰ توسعه فعالیت قرارگاه اجتماعی و زیرساخت‌های ارائه خدمات اجتماعی، از جمله به زنان بدسرپرست و بی‌سرپرست است.(قرارگاه اجتماعی فاقد مصوبه و ساختار قانونی است). 

حکم ۱۰۱ شناسایی و ساماندهی فضاهای بی‌دفاع شهری، کانون‌های آسیب و خطر را در راستای ارتقای امنیت اجتماعی را مطرح کرده است (اما به امنیت زنان اشاره نکرده). در ذیل حکم ۱۰۳ که به کارآفرینی پرداخته است، برپایی بازارچه‌ها و نمایشگاه‌های خوداشتغالی زنان سرپرست خانوار، توانمندسازی زنان سرپرست خانوار و خانواده‌های کودکان کار و خیابان و تقویت و توسعه کسب‌وکارهای خانگی آمده است.

در حوزه نام‌گذاری، تغییر نام «پردیس بانوان» منطقه ۱۵ به نام «حضرت معصومه(س)»، تغییر نام بوستان «تهرانی» به نام بوستان «نورالزهرا(س)»، نام‌گذاری باغی به‌نام «باغ انارستان مادر»، نام‌گذاری معبری به‌نام «ایران‌دخت»، نام‌گذاری خیابان‌هایی به‌نام شهدای زن، از جمله «شیرین روحانی راد»، «طیبه واعظی»، «فاطمه ترکان»، «ایران قربانی»، «کریمه فرهانیان»، «فهیمه سیاری»، «زلیخان مجیدی گجک»، «ناهید حقگو»، «مریم آهنی»، «فرحناز حسنی‌آذر»، «طاهره پرچمی‌پور»، «فائزه رحیمی»، «ناهیده محتشم»، «مهناز صالحی‌نکو»، «شرف نساء‌شاهی»، «فرحناز چاوشی»، «انیس نوری»، «نسرین افضل»، «ناهید فاتحی گرجو»، «شهناز حاجی‌شاه»، «زینب کمایی»، «شهیده سهام خیام»، «عصمت پورانوری»، «سیده طاهره هاشمی»، «فرشته باخویشی»، «فاطمه جعفریان دهنوی»، «فاطمه اسدی»، «شهربانو رضایی(مادر سه شهید)»، بوستان ریحان(یادواره ریحان عزیزی اردلان)، «کونیکو یامامورا(سبا بابایی/مادر شهید)»، «مریم حلیمه خانیان(همسر و مادر شهید)» اقدامات این شورا در رابطه با زنان بوده است.

گرچه جهت‌گیری این دوره شورا در نام‌گذاری‌های زنان با شورای پنجم کاملاً متفاوت بود، اما اهتمامش به افزایش نام‌گذاری‌های زنان را باید تحت‌تأثیر توجه شورای پنجم دانست؛ همچنان‌که در این دوره شورا اعضای زن در اظهاراتشان پیگیر افزایش سهم زنان در مدیریت شهری نیز بوده‌اند.

در دوره این شورا، جنبش «زن،زندگی و آزادی» رخ داد، اما برخلاف دوره قبل که برخی اعضای زن شورا نسبت به دختران خیابان انقلاب ابراز همدلی کردند، دو عضو زن شورا، یعنی نرگس معدنی‌پور و سوده نجفی، اظهاراتی علیه این جنبش داشتند. در دوره این شورا و در شهرداری تهران شاهد پدیده حجاب‌بان‌های مترو بودیم.

راه برون‌رفت، لحاظ سیاست‌های مؤثر جنسیتی 

اگرچه شورای پنجم بیشترین حضور زنان شورا و بالاترین میزان حساسیت‌های جنسیتی را داشت، اما در مجموع نمی‌توان بین توجه به حوزه زنان در شورا و گرایش سیاسی آن رابطه‌ای یافت. همچنین، هم‌سویی دولت و مجلس نیز عامل مؤثری در این زمینه نبوده است. نکته دیگر اثرگذاری و ارتباط اندک جنبش زنان و فعالیت‌های آن بر شورا (به‌جز تا حدی در شورای پنجم) بوده است که ضعف توجه فعالان زنان به حوزه شهر و مطالبه‌گری از شورای شهر را نشان می‌دهد. شش ماه دیگر انتخابات شورای هفتم در پیش است. آیا جریان افزایش حضور اجتماعی و سیاسی زنان در ایران و جهان می‌تواند در شورا هم به‌لحاظ کمی، هم کیفی و هم برنامه‌ای انعکاس یابد؟ آیا مقاومت روزمره زنان در شهر و سیاست‌های شهری برای عدالت جنسیتی و شهرِ دوستدار زنان ترجمانی خواهد یافت؟