بایگانی مطالب نشریه
آمار تلفات گونههای حیات وحش به دست انسان آنقدر بالاست که به اقدام فوری نیاز است؛ دانشمندان برجسته جهان در بررسی تازهای اینطور گفتهاند. گزارش دوسالانه «سیاره زنده» نشان میدهد که جمعیت حیوانات از سال 1970 به طور متوسط تقریبا 70 درصد کاهش یافته است. آمار برآمده از این مطالعه، هشداری جدی برای بحران حیات در سیاره است؛ بحرانی که همه گونهها را در معرض خطر قرار میدهد، حتی ما را.
فقط در یک سال گذشته، جنگلهای بسیاری را در آتش دیدیم، شاهد آلودگی رودخانهها و اقیانوسها و افزایش بیسابقه دما در سراسر جهان بودیم و هزاران خانه را دیدیم که در سیل مهیب ویران شدند. ما شاهد بودیم که چگونه در این مدت کوتاه منابع غذایی در اثر خشکسالی از دست رفت و زمینها غیرقابل کشت شد. شواهد این بار واضحتر از همیشه است. ما در بحران دوگانه نابودی فاجعهبار طبیعت و تغییر اقلیم زیست میکنیم که همه ناشی از استفاده ناپایدار ما از منابع زمین است. در همین حال گزارش سال 2022 «سیاره زنده» (The Living planet) که مهمترین مطالعه جامع درباره تنوع زیستی جهان و سلامت سیاره است میگوید جمعیت حیات وحش زمین در کمتر از 50 سال، بهطور متوسط 69 درصد کاهش یافته است؛ چرا که انسان همواره به پاکتراشی جنگلها، مصرف فراتر از ظرفیت کره زمین و ایجاد آلودگیهای صنعتی ادامه میدهد.
آفریقا با 66 درصد کاهش تنوع زیستی روی پله دوم سقوط است. بعد از آن آسیا و اقیانوسیه با 55 درصد و آمریکای شمالی با 20 درصد قرار دارند. اروپا و آسیای مرکزی هم کاهش 18 درصدی جمعیت حیات وحش را تجربه کردهاند. بر اساس این گزارش این تلفات در مجموع برابر است با نابودی جمعیت انسانی ساکن اروپا، آمریکا، آفریقا، اقیانوسیه و چین
گزارش دوسالانه سیاره زنده (WWF) و انجمن جانورشناسی لندن (ZSL) اینطور نشان میدهد که از آبهای آزاد گرفته تا جنگلهای بارانی، فراوانی پرندگان، ماهیها، دوزیستان و خزندگان در حال سقوط بوده و به طور متوسط بین سالهای 1970 تا 2018 بیش از دو سوم کاهش یافته است. این آمار دو سال پیش 68 درصد بود و چهار سال پیش 60 درصد.
پاتریک گرینفیلد، گزارشگر تنوع زیستی و محیط زیست گاردین نوشته است که دانشمندان بسیاری معتقدند که اکنون در دورهی ششم انقراض جمعی زندگی میکنیم که از زمان دایناسورها بزرگترین تلفات را به دست انسان در زمین رقم زده است.
89 نویسنده این گزارش از سران کشورهای جهان میخواهند در اجلاس تنوع زیستی COP15 که ماه دسامبر در کانادا برگزار میشود، به توافقی بلندپروازانه دست یابند و با محدود کردن گرمایش جهانی به زیر 1.5 درجه سانتیگراد در این دهه، انتشار کربن را کاهش دهند تا در نهایت جلوی ویرانی گسترده طبیعت را بگیرند.
آمار سقوط در 6 نقطه
«شاخص سیاره زنده»، در تحلیل جهانی خود جمعیت 32000 حیوان متشکل از 5230 گونه متفاوت را بررسی کرده تا تغییرات فراوانی حیات وحش در قارهها و گونهها را اندازهگیری کند و در آخر نموداری مشابه شاخص زندگی در زمین را ارائه داده است.
آمریکای لاتین و منطقه کارائیب که آمازون را هم دربرمیگیرد، با سقوط 94 درصدی در طول 48 سال، بیشترین کاهش را در میانگین جمعیت حیات وحش داشته است.
«تانیا استیل»، مدیر اجرایی WWF لندن میگوید: «این گزارش به ما نشان میدهد که بیشترین کاهش جمعیت در ناحیه آمریکای لاتین رخ داده که خانه عظیمترین جنگلهای بارانی دنیاست؛ یعنی آمازون. آمار جنگلزدایی در آمازون در حال شتاب گرفتن است، پاکتراشی این اکوسیستم منحصربهفرد فقط به معنی قطع درختان نیست، بلکه به معنی مرگ حیات وحش وابسته به درختان است و همینطور از دست رفتن توانایی جنگلهای آمازون به عنوان یکی از متحدان ما در مقابل تغییر اقلیم.»
آفریقا با 66 درصد کاهش تنوع زیستی روی پله دوم سقوط است. بعد از آن آسیا و اقیانوسیه با 55 درصد و آمریکای شمالی با 20 درصد قرار دارند. اروپا و آسیای مرکزی هم کاهش 18 درصدی جمعیت حیات وحش را تجربه کردهاند. بر اساس این گزارش این تلفات در مجموع برابر است با نابودی جمعیت انسانی ساکن اروپا، آمریکا، آفریقا، اقیانوسیه و چین.
89 نویسنده این گزارش از سران کشورهای جهان میخواهند در اجلاس تنوع زیستی COP15 که ماه دسامبر در کانادا برگزار میشود، به توافقی بلندپروازانه دست یابند و با محدود کردن گرمایش جهانی به زیر 1.5 درجه سانتیگراد در این دهه، انتشار کربن را کاهش دهند تا در نهایت جلوی ویرانی گسترده طبیعت را بگیرند
استیل میگوید: «با وجود علم، پیشبینی فجایع، سخنرانیها و وعدههای پرشور، جنگلهای سوخته، کشورهای غرق شده، رکوردهای دمایی و آوارگی میلیونها انسان، رهبران کشورها همچنان عقب نشستهاند و خاکستر شدن این جهان را پیش چشمشان تماشا میکنند. بحرانهای اقلیمی و طبیعی که سرنوشتشان به هم گره خورده، تهدیدهایی دور از دسترس نیستند که انتظار داشته باشیم روزی نوههای ما با فناوریهایی که بعداً کشف میشود، آنها را حل کنند.»
او اضافه میکند: «ما نیاز داریم که نخست وزیر جدید بریتانیا با تضمین وعدههایش نشان دهد که این کشور در کمک به مردم، طبیعت و رشد اقتصاد جدی است. کوتاه آمدن از این وعدهها، نه فراموش میشود و نه بخشیده میشود.» خیریههای برجسته طبیعت، «لیز تراس» نخست وزیر بریتانیا را متهم کردهاند که اقتصاد را بر حفاظت از طبیعت و محیط زیست مقدم میداند. آنها درباره احتمال کنار گذاشتن برنامه حفاظت گونههای گیاهی و جانوری کمیاب نگران هستند.
این گزارش تاکید دارد که همه کشورها در روند زوال طبیعت نقطه آغاز یکسانی ندارند. بهطور مثال بریتانیا بر اساس شاخص دستنخوردگی تنوع زیستی، در مقایسه با گذشته اکنون فقط 50 درصد از غنای تنوع زیستی خود را دارد؛ این موضوع بریتانیا را را به یکی از ضعیفترین کشورهای جهان در زمینه تخریب طبیعت تبدیل کرده است.
تغییر کاربری اراضی؛
مهمترین تهدید تنوع زیستی
بر اساس این گزارش، تغییر کاربری اراضی همچنان مهمترین عامل از دست دادن تنوع زیستی در سراسر سیاره است.«مایکبارت»، مدیر اجرایی علوم و حفاظت در WWF لندن میگوید: «در سطح جهانی، کاهشهایی که شاهد آن هستیم در درجه اول ناشی از تخریب و تکهتکهشدن زیستگاهها به دنبال کشاورزی بیرویه در جهان و نابودی زیستگاههای بکر برای تولید غذاست.»
محققان بر این باورند که حرکت حیوانات در خشکیها دشوارتر شده است چون زیستگاهها در محاصره زیرساختها و زمینهای کشاورزی مسدود و محدود شدهاند. فقط 37 درصد رودخانههای بلندتر از هزار کیلومتر (600 مایل) در تمام طول خود جریان آزاد دارند، در حالی که فقط 10 درصد مناطق حفاظتشده جهان در خشکی به هم متصل هستند.
نویسندگان این گزارش که هیمالیا، جنوب شرقی آسیا، سواحل شرقی استرالیا، ریفت آلبرتین و کوههای قوس شرقی در شرق آفریقا و حوضه آمازون را در اولویت میبینند، میگویند روند کاهشی جمعیت حیات وحش در آینده، اجتنابناپدیر است.
بشر در حال ویرانکردن پایههای حیات
اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) در حال توسعه استاندارد اندازهگیری حفاظت از جانوران است که به نام «وضعیت سبز» شناخته میشود و به محققان امکان میدهد تا مسیری را برای بهبودی شماری از گونههای در معرض خطر انقراض (از میان یک میلیون گونه) در زمین ترسیم کند. در بررسیهای سال گذشته، کبوتر صورتی، کانگوروی دمقلممویی حفرهکن و کرگدن سوماترایی در ردیف گونههایی با پتانسیل حفاظتی خوب مشخص شدند.
«رابین فریمن»، رئیس واحد شاخصها و ارزیابی در ZSL میگوید واضح است که بشر در حال ویران کردن پایههای حیات است و به همین دلیل به اقدامی فوری نیاز دارد. «برای رسیدن به هرگونه خمیدگی در منحنی نمودار کاهش تنوع زیستی تنها راهکار حفاظت نیست بلکه تغییر روند تولید و مصرف است. و تنها راه برای قانونگذاری یا مطالبه آن، داشتن همین اهداف واضح و قابل اندازهگیری مطرح کردن درخواست اقداماتی برای بازگشت فراوانی، کاهش خطر انقراض و توقف این روند در کنفرانس COP15 در ماه دسامبر است.
سیاره زنده در شرح این گزارش میگوید بحران اقلیمی و بحران طبیعت فقط یک موضوع محیط زیستی نیست بلکه ابعاد اقتصادی، توسعهای، امنیتی، اجتماعی و اخلاقی را در برمیگیرد. آسیبپذیرترین مردم، مکانها و گونههای زمین؛ آنها که کمترین نقش را در وقوع این بحران دارند، در معرض بزرگترین تهدید هستند و در حال حاضر از تبعات این روند رنج میبرند. اگر میخواهیم از دست دادن طبیعت در این دهه را جبران کنیم، تلاشها برای حفاظت کمککننده است اما در عین حال پیگیری اقدام فوری ضرورت دارد. همه ما در ساختن آیندهای بهتر برای حیات وحش، آب و هوا و خودمان نقش داریم.
در همین حال مدیر اجرایی WWF لندن هم میگوید: «طبیعت در سراسر جهان به زانو درآمده است و سران کشورها با بیتوجهی به این روند و ناکامی در اقداماتشان، عواقب فاجعهباری را رقم زدهاند. ما به سمت سیارهای داغتر در حرکتیم که در آن طبیعت – و همراه با آن، غذا، خانه و معیشت ما – بدون اقدام فوری توان زنده ماندن ندارد.»
نقشه سیاسی دنیا در حال تغییر است
همزمان با هفدهم ربیعالاول سالروز میلاد پیامبر اسلام (ص) و امام صادق (ع)، رهبر انقلاب اسلامی روز گذشته در دیدار جمعی از مسئولان نظام و میهمانان خارجی شرکتکننده در کنفرانس وحدت، مهمترین نیاز امت اسلامی برای نقشآفرینی و دستیابی به جایگاه رفیع در هندسه جدید قدرت را اتحاد و انسجام دانستند و با اشاره به جایگاه بسیار مهم فرزانگان و خواص و جوانان روشنبینِ دنیای اسلام برای تحقق این مهم، گفتند: «وحدت اسلامی» و حضور تأثیرگذار در دنیای جدید امکانپذیر و شدنی است؛ بهشرط تلاش عملی و ایستادگی در مقابل سختیها و فشارها که نمونهی بارز آن نظام جمهوری اسلامی است که در مقابل قدرتها تسلیم نشد و ایستاد و اکنون به درخت تناوری تبدیل شده که حتی تصور «کَندن» آن نیز امکانپذیر نیست.
رهبر انقلاب اسلامی در این دیدار با تبریک میلاد مکرم رسول اعظم (ص) و امام صادق (ع) با تأکید بر شخصیت منحصر به فرد پیامبر اسلام (ص) که نقطه اوج آن بعثت آن حضرت است، گفتند: عید گرفتن روز میلاد پیامبر اسلام (ص) باید برای امت اسلامی فرصتی برای درس گرفتن و الگو قرار دادن آن حضرت، بهعنوان «اسوه حسنه» باشد. به گزارش پایگاه اطلاعرسانی مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله خامنهای با اشاره به آیات قرآنی که رنج و سختی امت اسلامی را برای پیامبر رنجآور و برای دشمنانِ مسلمانان مایه خرسندی میخواند، به تبیین و تحلیل چرایی رنجهای امت اسلامی در دنیای امروز پرداختند و افزودند: مشکلات و سختیهای دنیای اسلام علل متعددی دارد اما یکی از مهمترین این علتها، تفرقه و جدایی مسلمانان از یکدیگر است. ایشان، نتیجهی قهری تفرقه و جدایی را «ذلت» و «دوری از عزت» دانستند و تأکید کردند: وظیفه خواص و افراد تأثیرگذار دنیای اسلام، تمرکز بر ایجاد راهها و زمینههای عملی برای اتحاد بین مسلمانان است زیرا دشمن در نقطه مقابل، با ایجاد یک سلول سرطانی در منطقه و در زمین فلسطین، به نام رژیم جعلی صهیونیستی و استقرار صهیونیستهای خبیث، فاسد، قاتل و بیرحم در آن، به دنبال ایجاد بیشترین اختلاف در میان مسلمانان و کشورهای اسلامی است.
رهبری همچنین با بیان اینکه نظام تکقطبی در حال مطرود شدن و دنیای جدیدی در حال شکلگیری است، عادیسازی روابط با رژیمصهیونیستی را از «بزرگترین خیانتها» توصیف و تاکید کردند: شیعه انگلیسی و سنی آمریکایی مانند داعش با ایجاد دعوا و تکفیر در خدمت دشمن است
رهبر انقلاب اسلامی، عادیسازی روابط برخی کشورهای اسلامی با رژیم صهیونیستی را یکی از بزرگترین خیانتها خواندند و گفتند: ممکن است برخی بگویند تحقق وحدت در شرایط فعلی با وجود برخی رؤسای کشورهای اسلامی امکانپذیر نیست اما روشنفکران، علما، فرزانگان و نخبگان دنیای اسلامی میتوانند فضا را متفاوت از خواست دشمن کنند که در این صورت امکان تحقق وحدت، آسانتر خواهد شد. حضرت آیتالله خامنهای با طرح این سوال که «منظور از وحدت چیست؟» خاطرنشان کردند: آنچه از وحدت در دنیای اسلام مد نظر است، وحدت در حفظ منافع امت اسلامی است و نه وحدت نژادی و جغرافیایی. ایشان افزودند: فهم صحیح منافع امت اسلامی و اینکه مسلمانان باید با چه کسانی و چگونه دوستی یا دشمنی کنند و به اشتراک عمل در برابر نقشههای استکبار برسند، برای تحقق وحدت، بسیار مهم است.
رهبر انقلاب اسلامی با تأکید بر اینکه نکته مهم و اساسی در اشتراک عمل، رسیدن به فهم مشترک درباره تغییر هندسه سیاسی در دنیا است، گفتند: نقشه سیاسی دنیا در حال تغییر و نظام تک قطبی در حال حرکت به سمت مطرود شدن است و سلطه استکبار جهانی نیز هر روز بیش از گذشته مشروعیت خود را از دست میدهد، بنابراین دنیای جدیدی در حال شکلگیری است و سؤال بسیار مهم این است که جایگاه دنیای اسلام و امت اسلامی در این دنیای جدید کجاست؟ حضرت آیتالله خامنهای تأکید کردند: در چنین شرایطی امت اسلامی میتواند جایگاه رفیعی داشته باشد و در دنیای جدید، الگو و پیشرو باشد، به شرط آنکه بتواند به اتحاد کلمه برسد و خود را از تفرقه و وسوسههای آمریکا و صهیونیستها و کمپانیهای بزرگ رهایی بخشد. ایشان با طرح یک سؤال دیگر مبنی بر اینکه «آیا اتحاد کلمه مسلمانان و داشتن جایگاه رفیع در دنیای در حال تغییر امکان پذیر است؟»، گفتند: بله، اتحاد بین ملتهای اسلامی ممکن است اما نیازمند تلاش و عمل و ایستادگی در مقابل فشارها و سختیها است.
رهبر انقلاب که در بخشی از این سخنان، بر حمایت جمهوری اسلامی از «جبهه مقاومت» تاکید کردند، از لزوم ایستادگی و تسلیم نشدن گفته و یادآور شدند: ایستادگی موجب پیشرفت و تسلیم باعث عقبرفت است
رهبر انقلاب اسلامی با تاکید بر اینکه در این زمینه بیشترین امید به خواص دنیای اسلام و جوانان روشنبین و نقشآفرینی آنها در هدایت افکار عمومی است، افزودند: یک نمونه از امکان تحقق تأثیرگذاری، جمهوری اسلامی ایران است که نهالی کوچک با هدایتهای امام خمینی(ره) در مقابل دو ابرقدرت آن زمان ایستاد و آن نهال اکنون به درختی تناور تبدیل شده که غلط بکند کسی حتی فکر کَندن آن را نیز بکند. ایشان خاطرنشان کردند: ما ایستادیم و پیش رفتیم، البته ایستادگی نیز مانند هر کار دیگر سختیهایی دارد اما آن کسانی هم که تسلیم میشوند، دچار سختی میشوند؛ با این تفاوت که ایستادگی موجب پیشرفت و تسلیم باعث عقبرفت است. حضرت آیتالله خامنهای با تأکید بر اینکه لازمه تحقق وحدت اسلامی، جلوگیری از تبدیل اختلافات مذهبی به تنازع و درگیری است، خاطرنشان کردند: سیاستمداران آمریکایی و انگلیسی که با اصل اسلام ضدیت دارند، در محافل خود وارد بحث شیعه و سنّی شدهاند که بسیار خطرناک است. ایشان با یادآوری تعبیر گذشته خود از «شیعه انگلیسی» و «سنّی آمریکایی» و تلاش برخی برای تحریف آن، گفتند: شیعه انگلیسی و سنّی آمریکایی یعنی کسی که در هر جایگاه و مقام و کشوری، مانند داعش با ایجاد دعوا و تفرقه و تکفیر در خدمت دشمن است.
رهبر انقلاب اسلامی با ابراز تاسف از جنایات داعش در عراق، سوریه و بهخصوص کشتار دانشآموزان در افغانستان افزودند: در هر دو طرف شیعه و سنّی، تندرو هایی وجود دارند که ارتباطی به تشیع و تسنن ندارند و این تندرویها نباید زمینهساز اتهامزنی به اصل مذاهب شود و باید با کسانی که به اسم طرفداری از یک مذهب، احساسات طرف دیگر را برمیانگیزند، برخورد جدی انجام گیرد. ایشان سختیها و فشارها و کشتارهای روزافزون در فلسطین و دیگر نقاط دنیای اسلام را نتیجه «تشتت امت اسلامی» دانستند و با اشاره به وجوه اشتراک فراوان مسلمانان گفتند: جمهوری اسلامی ایران تاکنون هرآنچه در توان داشته برای تحقق عملی وحدت اسلامی بهکار گرفته که نمونه بارز آن حمایت همهجانبه از برادران اهل تسنن در فلسطین است که این حمایت بعد از این هم با همه توان ادامه خواهد داشت. رهبر انقلاب اسلامی با تأکید بر اینکه جبهه مقاومت که در دنیای اسلام شکل گرفته، مورد حمایت جمهوری اسلامی است، خاطرنشان کردند: ما به لطف و عنایت خداوند ایمان داریم و به تحقق عملی آرزوی بزرگ وحدت اسلامی، امیدوار هستیم.
شکاف اجتماعی با تابلوی تبلیغاتی پر نمی شود
گسلهای اجتماعی با نصب بیلبورد پر نمیشوند. چه بسا اشتباه محاسباتی در انتخاب مضمون بیلبورد شکاف را بیشتر هم کند. این اتفاقی است که برای بیلبورد مشهور سر میدان ولیعصر (عج) افتاد. تصویر زنانی که به عنوان افتخار آفرینان سرزمین روی تابلو رفت و دیری نپایید که پایین کشیده شود و البته بنا بر توضیحات سازمان مربوطه، قرار است با اصلاحاتی دوباره بالا رود. طراحان ایده احتمالا نیتشان این بوده به جامعه پیام مثبت بدهند و بگویند حواسشان به موفقیتهای زنان هست و زنان موفق ایران زمین را با هر عقیده و نظری، تحسین میکنند. البته ممکن منظورشان ارسال پیامهای دیگری هم باشد. اما طراحان باید بدانند که نیت خیر کافی نیست. جامعه بیلبورد را ملاک قضاوت قرار نمی دهد بلکه بلافاصله با دیدن تصویر زنان پرسشهای پرشماری در ذهن افراد شکل میگیرد که برایشان پاسخ درخوری وجود ندارد. سوالاتی که پیش از نصب چنین بیلبوردی باید سیاستگذاران فرهنگی کشور به آن پاسخ میگفتند اما پاسخ را هر بار به تاخیر انداختهاند. تابلوهای شهری صرفا یکی از ابزارهای انتقال پیام هستند. آن هم انتقال پیام در چارچوب ایده قدیمی و شکست خوردهای به اسم «فرهنگسازی». جامعهای که هر روز از زبان سیاستگذاران پیامهای متفاوت و متناقضی دریافت کند، به پیام دریافتی از تابلوی شهری نه تنها اعتماد نمیکند بلکه نسبت به آن واکنش منتقدانه هم نشان میدهد. چنانکه دیدیم حتی شماری از زنانی که عکسشان بر همین تابلو بود به جای آنکه احساس خوشایندی به آنها دست بدهد؛ بنا به دلایل گفته و ناگفتهای از انتشار تصویرشان اظهار نارضایتی کردند. راه فهم مطالبات اجتماعی زنان، قبل از هر چیز در «شنیدن فعال» نهفته است. شنیدن فعال یعنی درست و دقیق شنیدن و فهم مطالبات جامعه. تازه این گام اول است. در پی این شنیدن، سیاستگذار باید شجاعت تغییر و دست کشیدن از سیاستهایی که ضداعتماد اجتماعی عمل میکنند را داشته باشد. جامعه منتظر دریافت پیامهای واقعی از بهبود سیاستها در زمین عمل است وگرنه بیلبورد درمانی نه تنها دردی را درمان نمیکند بلکه رفتار تبلیغاتی با مسائل مهم جامعه میتواند روز به روز بر اعتماد اجتماعی اثرمنفی بیشتری بگذارد. امیدواریم اگر سیاستگذاران قصدشان افزایش همبستگی اجتماعی است بیش از پیش شنیدن و «درست شنیدن» را تمرین کنند و بعد از آن شجاعت روبهرو شدن با مطالبات واقعی اجتماعی را داشته باشند.
واکنش پلیس به ویدیوی مامور یگان ویژه و یک زن
مرکز اطلاعرسانی فرماندهی انتظامی تهران بزرگ درباره ویدیوی منتشر شده از عملکرد مامور یگان ویژه در حین دستگیری یک زن توضیحاتی ارائه کرد. به گزارش ایسنا، مرکز اطلاعرسانی پلیس پایتخت در اطلاعیهای اعلام کرد: «کلیپ منتشر شده در شبکههای معاند پیرامون عملکرد ماموران پلیس در دستگیری خانمی است که از محرکان اغتشاشات در میدان آرژانتین بوده است.» در ادامه این اطلاعیه آمده است: «با توجه بفیلم منتشر شده در شبکههای اجتماعی و ماهوارهای و تلاش و دروغپردازیهای شبکههای معاند در این خصوص با استفاده از تاکتیکهای عملیات روانی و سیاهنمایی برای تشویش اذهان عمومی و برانگیختن احساسات شهروندان، دستور ویژهای مبنی بر رسیدگی به این موضوع از سوی سلسله مراتب فرماندهی صادر شده است؛ پلیس ضمن اقدام در خصوص تامین امنیت شهروندان خود را مکلف به پاسخگویی میداند و رفتارهای خارج از ضوابط و مقررات را به هیچ وجه تایید نمیکند و در صورت وقوع هرگونه تخلف برابر قوانین و مقررات با متخلفان برخورد خواهد کرد.»
سال 1393 و در جریان سفر استانی رئیس دولت یازدهم به بوشهر، از سرگیری طرح ایجاد شبکه جمعآوری فاضلاب گناوه به عنوان یکی از مصوبات سفر هیات دولت به تصویب رسید. با وجود تخصیص اعتباری که خبرهای دولتی از آن حکایت میکرد این طرح طی 9 سال گذشته به نتیجه نرسید و در نهایت شهریور سال گذشته در برخی خیابانهای گناوه به بهرهبرداری رسید. این موضوع در حالی بود که از مصوبه اجرای این طرح 21 سال میگذرد. در نهایت آنچه این طرح با خود به همراه آورد نه فقط سیستم فنی برای جمع آوری فاضلاب نبود، بلکه فرونشست خیابانهای بندرگناوه حتی پیش از بهرهبرداری نخستین اثر طرحی بود که به نظر و بنا به اظهارنظر مسئولان به دلیل لولهگذاریهای غیر کارشناسی اتفاق افتاده است.
فرونشست در خیابانهای بندر گناوه در حالی به یکی از اتفاقات معمولی طی چند سال اخیر تبدیل شده است که بنا به گفته شهروندان این بندر در گفتوگو با «پیام ما»، طی چند سال اخیر نه طرح برای بازنگری متوقف شده است و نه شهرداری و شرکت آب و فاضلاب اقدام به تعمیر و مرمت فوری خیابانها میکنند.
مصطفی مروتی یکی از شهروندان و فعالان اجتماعی بندرگناوه میگوید: طرح جمعآوری فاضلاب اقدام مهمی بود که باید حتما به آن رسیدگی میشد و هیچ کس منکر آن نیست. اما طی 9 سالی که از خوردن کلنگ این طرح به زمین میگذرد شر آن بیشتر از خیرش بوده است. خیابانهای اصلی شهر بارها دچار فرونشست شدهاند. خوشبختانه تا به حال فرونشست بزرگی نداشتیم که اتفاق بسیار ناگواری رخ دهد اما ترافیک بسیار سنگینی را بارها شاهد بودهایم. تردد در این مناطق برای افراد کمتوان بسیار سخت شده و آنچه مسئله اصلی است به این برمیگردد که این چالش تکرار میشود.
شهرداری گناوه: سالانه مبلغ هنگفتی از اعتبارات عمرانی شهرداری صرف آسفالت و ترمیم خیابانهایی میشود که به خاطر اجرای پروژههای برخی دستگاههای اجرایی معیوب شدهاند
او ادامه میدهد: یک روز شاهد این اتفاق در خیابان امام خمینی (ره) هستیم. هفته بعد در خیابان جانبازان و پاسداران. مردم که شرکت آب و فاضلاب را نمیشناسند از شهرداری طلب جواب میکنند اما جوابی به آنان داده نمیشود. روند کار این گونه است که شرکت آب و فاضلاب حفاری و لولهگذاری میکند. پس از اتمام کار شهرداری یک بار دیگر آسفالتها را مرمت میکند. مشکل باید در یکی از این دو مرحله باشد و کار غیر کارشناسی از هر نهادی سرزده باشد بهتر است آن را اصلاح کند. موضوع پیدا کردن مقصر نیست بلکه موضوع اصلاح یک روند است که میتواند خسارتهای جانی به بار بیاورد. تخریب آسفالتها و خیابانهای تازه تعمیر به خودی خود خسارت مالی دارد، خسارتی که از محل اعتبارات شهرداری یعنی از جیب مردم به بار میآید.
مروتی میگوید: حالا هم مدتی است که شهرداری کلا دست از مرمت این فرونشستها برداشته است و در برخی مناطق گارد حفاظتی هم وجود ندارد.
مرمت دوباره پس از اتمام
روابط عمومی شهرداری گناوه در پیگیری «پیام ما»، اعلام میکند با شدت پیدا کردن این مشکل شهرداری پس از بررسی با انتشار بیانیهای عمومی، دلایل این رخداد را به شهروندان اعلام کرده است. در بیانیهای که درست چند روز قبل از سوی شهرداری این شهر منتشر شد، آمده: «نشستهای مکرر برخی از خیابانهای شهر به ویژه خیابان شهید رجایی، به دلیل اجرای پروژههای آب و فاضلاب صورت میگیرد که این مسئه به دفعات مشکلات عدیدهای برای شهروندان و شهرداری ایجاد کرده است. سالانه مبلغ هنگفتی از اعتبارات عمرانی شهرداری صرف آسفالت و ترمیم خیابانهایی میشود که به خاطر اجرای پروژههای برخی دستگاههای اجرایی معیوب شدهاند. شهرداری بندر گناوه طی سنوات اخیر، مکرر این مشکلات را شفاهی و کتبی به ادارات مربوطه ارائه و بر ضرورت حفظ حقوق شهروندان تاکید کرده است. مشکل پیش آمده اخیر در خیابان شهید رجایی برای جلوگیری از آسیب رسیدن به شهروندان گرامی به صورت موقت توسط شهرداری بندر گناوه اصلاح شده است. با پیگیریهای مکرر شهرداری گناوه، اداره آب و فاضلاب شهرستان قول مساعد داده است که در اسرع وقت نسبت به اصلاح و بهسازی نقاط معیوب خیابان اقدام کند. پس از رفع مشکلات موجود توسط آبفا شهرستان، شهرداری گناوه در راستای جلب رضایت همشهریان نسبت به روکش و بهسازی کامل خیابان شهید رجایی اقدام خواهد کرد.»
مصطفی مروتی فعال اجتماعی اهل گناوه: طرح جمعآوری فاضلاب اقدام مهمی بود که باید حتما به آن رسیدگی میشد و هیچ کس منکر آن نیست. اما طی 9 سالی که از خوردن کلنگ این طرح به زمین میگذرد شر آن بیشتر از خیرش بوده است
پروژه اصلاح میشود
مدیرکل شرکت آب و فاضلاب بوشهر پاسخی در این خصوص نمیدهد و طرحی که میلیاردها تومان صرف راهاندازی آن شده است را مرتبط با حوزه شهرستان عنوان میکند. مدیر آب و فاضلاب گناوه اما با تایید مشکلات فنی که در اجرای این طرح پیش آمده است، توضیح میدهد: «یکی از مشکلات ایجاد شده فرونشت در برخی خیابانها از جمله مسیر خیابان رجایی- آزمایشگاه فارابی بخاطر رعایت نکردن یک سری مسایل و اصول فنی در سالهای اولیه اجرای پروژه فاضلاب توسط پیمانکار بوده اما ترمیم و اصلاح شده است.»
عبدالعزیز عبدالهی ادامه میدهد: «با نظارت مستمر و دقیقی که در زمان اجرای پروژه فاضلاب گناوه توسط کارشناسان این مدیریت در چند سال اخیر صورت گرفته است، در خیابانهای شهر شاهد فرونشست دیگری نبودهایم و در برخی از خیابانها که از قبل وجود داشته، اقدام اصولی و فنی میشود. از این رو جلسههای مکرر کارشناسی برای رفع آن نواقص در اسرع زمان تشکیل شده است و براساس آن برنامهریزی کردیم. طبق برنامهریزی انجام شده برای حل دائمی جلوگیری از فرونشست در این خیابان و یا درصورت مشاهده در دیگر خیابانهای شهر، ایمنسازی و حفاری جدید انجام و از پایه و اساس تعمیر و نوسازی میشود تا برای همیشه این مشکل و دغدغه برطرف شود. هم اینک پروژه فاضلاب شهر گناوه فعال است و نظارت مستمر بر اجرای آن صورت میگیرد.»
پیشتر و در زمان بهرهبرداری از این طرح در شهریور گذشته و هفته دولت، این مسئول اعلام کرده بود: در اجرای این پروژه ۱۲۵ میلیارد ریال اعتبار از محل مصوبات سفر رئیس جمهور هزینه شده است. این پروژه شامل ۴.۵ کیلومتر شبکه جمعآوری فاضلاب و ۸۰۰ متر شبکه خط انتقال تحت فشار به همراه ایستگاه پمپاژ لیفت اجرا شده است. با افتتاح شبکه جمعآوری فاضلاب و ایستگاه پمپاژ و خط انتقال تحت فشار گناوه، ۵۵۰ متر مکعب در شبانهروز بر ظرفیت جمعآوری و انتقال فاضلاب افزوده شد. مسئولان استان بوشهر در حالی این طرح و اجرای آن را یکی از مطالبات خاص و مهم مردم گناوه اعلام کردند و آن را جزو دستاوردهایشان در هفته دولت دانستند که در حال حاضر این طرح پیش از تکمیل و گسترش به همه نقاط شهر به نظر فقط مایه دردسر اهالی شده است.
خشکسالی در کمین سلامت ایرانیان
| پیام ما | ۲۱ مهر ماه مطابق با روز جهانی کاهش اثرات بلایای طبیعی است. روز جهانی کاهش بلایای طبیعی هدفش تشویق به مشارکت شهروندان و دولتها به ایجاد جوامع و ملتهای مقاومتر در برابر بلایای طبیعی است. مجمع عمومی سازمان ملل متحد، 13 اکتبر مطابق ۲۱ مهر را به عنوان روز جهانی کاهش بلایای طبیعی در 2009، با قطعنامهای را ثبت کرد. سالانه نیز این روز، وسیلهای برای ترویج فرهنگ جهانی کاهش بلایای طبیعی، از جمله پیشگیری، کاهش بلا و آمادگی در برابر وقوع آن. به استناد از شاخص جهانی ارزیابی ریسک اینفورم در سال 2022، ریسک درگیری ایران با بلایای طبیعی 5.1 و بالا تخمین زده شده است. یعنی ایران در معرض آسیبپذیری بالایی در برابر بلایای طبیعی و خشکسالی است.
وضعیت ایران در برابر ریسک بلایای طبیعی چندان جالب نیست. شاخص ارزیابی ریسک اینفورم پیشبینی کرده که ایران در سال آینده میلادی(2023)، سی و پنجمین کشور در معرض ریسک باشد. همچنین آسیبپذیری کشور در برابر تغییرات آب و هوایی و خشکسالی با ریسک متوسط 6 برآورد شده است. طبق گزارش سازمان ملل متحد از کاهش ریسک بلایای طبیعی در سال 2022، خشکسالی ارتباط مستقیمی با سلامتی و به خطر افتادن زنجیره تامین غذایی و فقر دارد. این گزارش روشن میکند که سهم افرادی که به واسطه بلایای طبیعی به خصوص خشکسالی فقیر شدند تا ده سال آینده، به شدت زیاد میشود. از آنجایی که سیر وقوع خشکسالی کند است، آثار آن در کوتاهمدت دیده نمیشود. اما طبق گزارش سازمان ملل متحد، تعداد خشکسالیها از سال 2001 تا امروز، 30 درصد افزایش یافته است و پیشبینی میشود تا 10 سال آینده سالی 21 خشکسالی در کشورهای جهان رخ دهد.
هما یوسفی: درباره خشکسالی هیچ نهادی حق ندارد بگوید غافلگیر شده است، زیرا این امر با کاهش بارشها، عدم مدیریت صحیح آب در ساختوساز، کشاورزی و… کاملا مشهود است
تشدید خشکسالی، سالم ماندن را سختتر میکند
سازمان جهانی کنترل و پیشگیری از بیماری اعلام کرده که شرایط خشکسالی شدید میتواند بر کیفیت هوا تأثیر منفی بگذارد. در طول خشکسالی، خطر آتشسوزی و توفان گرد و غبار افزایش می یابد. ذرات معلق در هوا در اثر این رویدادها میتوانند مجاری برونش و ریهها را تحریک کنند. این میتواند بیماریهای مزمن تنفسی را بدتر کند و خطر عفونتهای تنفسی مانند برونشیت و ذاتالریه را افزایش دهد. پیامدهای خشکسالی برای سلامتی متعدد و گسترده است. برخی از اثرات بهداشتی مرتبط با خشکسالی در کوتاهمدت تجربه میشود و میتوان آن را مستقیماً مشاهده و اندازهگیری کرد. با این حال، افزایش آهسته یا ماهیت مزمن خشکسالی میتواند پیامدهای طولانیمدت و غیرمستقیم سلامتی برای به همراه داشته باشد که همیشه پیشبینی یا نظارت بر آن آسان نیست. پیامدهای احتمالی خشکسالی از نظر این سازمان عبارتند از: به خطر افتادن کمیت و کیفیت آب آشامیدنی، افزایش خطرات تفریحی آبی، اثرات بر کیفیت هوا، کاهش کیفیت زندگی مرتبط با انرژی، کیفیت هوا و بهداشت و درمان، اثرات سلامت روان مرتبط با از دست دادن شغلی، به خطر افتادن زنجیره تامین مواد غذایی و تغذیه و در نهایت افزایش بروز بیماری.
پیشگیری مهمتر از پاسخگویی
در همین رابطه هما یوسفی، مدیر گروه مدیریت خطر بلایا و حوادث مرکز مدیریت شبکه معاونت بهداشت وزارت بهداشت به ایسنا گفته است: «ایران از این دو منظر در موقعیتی قرار گرفته است که مخاطرات مختلفی آن را تهدید میکند و طبیعتا نظام سلامت به عنوان متولی سلامت مردم باید برنامههایی در این حوزه داشته باشد، اما اصولا از آنجایی که رویکرد پاسخ محور در کشور ما غالب است به این دلیل همه به دنبال آن هستند که ببینند در فاز پاسخدهی چه اقداماتی انجام شده است. این درحالی است که اگر قرار باشد رویکرد توسعه پایدار داشته باشیم و مخاطرات را به عنوان یک فرصت تلقی کنیم باید ساختار بهتری از گذشته داشته باشیم و طبیعتا باید روی فازهای قبل از وقوع مخاطره تمرکز کنیم. باید روی مرحله آمادگی کار کنیم زیرا برخی مخاطرات مانند زلزله قابل پیشگیری نیستند و لازم است روی آمادگی پذیرش واقعه کار کنیم؛ بنابراین اگر سرمایهگذاری روی فاز پیشگیری و آمادگی از سوی مردم، نظام سلامت و حاکمیت افزایش یابد طبیعتا آسیب و خسارتی که رخ میدهد کمتر خواهد بود. کشورهای پیشرفته در حوزه مدیریت خطر بلایا تمرکز خود را بر فاز قبل از وقوع بحران و مخاطره گذاشتهاند و بعد از آن وارد فاز پاسخ میشوند و روی تابآوری کار میکنند. این مهم به ما میگوید که اول نگذاریم اتفاقی رخ دهد ولی اگر مخاطرهای رخ داد خود را با آن تطبیق دهیم و مقاومت کرده و در نهایت پاسخِ به موقع دهیم. گاهی اوقات پاسخهای ما به مخاطرات چون در زمان مفید و اثربخش انجام نمیشود، طبیعتا پیامدهای مناسبی هم نخواهد داشت.»
خشکسالی مهمترین خطر پیش رو
او با تاکید بر اینکه وقوع خشکسالی باید به عنوان یک خطر جدی گرفته شود، عنوان کرد: «خشکسالی موضوعی است که از سالهای قبل میدانستیم با آن مواجه هستیم ولی با عدم برنامهریزی و عدم مدیریت صحیح آب هر سال بیش از قبل با گسترش آن و افزایش وقوع پیامدهایش مواجه میشویم. هیچ فرد یا نهادی نمیتواند در کشور ادعا کند که موضوع خشکسالی شامل حالش نمیشود و این معضلی است که نیازمند ورود تمام بخشها چه در وزارت بهداشت و چه خارج از وزارت بهداشت است. به عنوان مثال کشاورزی که به واسطه خشکسالی نمیتواند کشت کند دچار فقر، سوء تغذیه، مشکلات سلامت روان ناشی از فشار اقتصادی و … میشود و در نهایت زندگیاش مختل میشود؛ بنابراین هیچ سازمانی حق ندارد بگوید که در حوزه خشکسالی هیچ نقشی ندارد.» او اضافه کرد: «در مورد خشکسالی هیچ نهادی حق ندارد بگوید غافلگیر شده است، زیرا این امر با کاهش بارشها، عدم مدیریت صحیح آب در ساخت و ساز، کشاورزی و… کاملا مشهود است. چرا برای مدیریت آب برنامه درستی وجود ندارد؟ چرا باید آب تصفیه شده و سالم هم در سیفون استفاده شود و هم به عنوان آب شرب قابل مصرف باشد؟ ما از نظر اسناد بالادستی و قوانین مشکلی نداریم فقط تکالیف را به درستی انجام نمیدهیم و این در حالی است که بالاترین خسارات اقتصادی و اجتماعی در حوزه خشکسالی و تغییر اقلیم رخ میدهد. گزارش جهانی سال ۲۰۲۲ میگوید که در ۲ سال آینده تغییر اقلیم جزو پنج اولویت اول مخاطره است، یعنی تمام تلاشهای ما باید در حیطه تغییر اقلیم انجام شود.»
نفسهایی که با خشکسالی بند میآیند
او با اشاره به عوارض تغییر اقلیم بر سلامت افراد، بیان کرد: «خشکسالی و گرد و خاک از نقاط مستعد مانند خوزستان به شهرهای مرکزی کشور از جمله تهران رسیده است و بار سلامتی خشکسالی و وقوع آسم و بیماریهای تنفسی و قلبی و مرگهایی که به این علت رخ میدهد را باید جدی گرفت؛ زیرا این مرگهای ناشی از آسم و تنگی نفس به علت گرد و غبار بوده است. یا از سوی دیگر با خشک شدن دریاچه ارومیه طی سالیان آینده با نمکی که به شکل گرد و غبار در زمینهای کشاورزی مینشیند، با دشواری در این بخش روبهرو خواهیم شد. تغییر اقلیم و تغییرات آب و هوایی (سرما یا گرمای شدید در زمان غیر معمول) آسیبرسان خواهند بود که این امر سبب شده این مشکل در پنج اولویت اول دنیا باشد و باید به اولویت اول ما هم تبدیل شود. ایران جزو ۱۰ کشور اول از نظر وقوع خشکسالی است و از آن بدتر این است که شش کشوری که در منطقه اِمرو (مدیترانه شرقی) قرار دارند خشکسالی را تجربه میکنند و معنای آن این است که کمآبی و خشکسالی در حال یافتن ابعاد سیاسی است و توجه به پیشهشدارها ضروری است، زیرا ۳۷ میلیون نفر در کشور ما تحت خشکسالی هستند و بار اقتصادی این موضوع مهم است چرا که در جایی مانند سیستان و بلوچستان که دسترسی به آب لولهکشی کم است یا وجود ندارد مردم مجبور به خرید آب هستند و به همین علت فقر مضاعف برای افراد ایجاد میشود.»
شفافیت و قانونگرایی از ویژگیهای سند ارتقای حکمرانی آب است
وزیر نیرو از دو سند اصلاح و ارتقا نظام حکمرانی آب و ارائه الگوی کشت جهاد کشاورزی به عنوان دو برنامه مهم دولت برای بهبود حکمرانی مدیریت منابع آب سخن گفت.
به گزارش پیام ما به نقل از «بازار»، علی اکبر محرابیان، دیروز در حاشیه جلسه دولت گفت: دو دستور خیلی مهم داشتیم، اول اصلاح و ارتقا نظام حکمرانی آب، دوم وزارت جهاد کشاورزی، الگوی کشت خود را ارائه دهد.
وزیر نیرو ادامه داد: زمانیکه دولت بر سر کار آمد این قول را داد که نظام حکمرانی آب را ارتقا بدهد سندی تنظیم شد که جزو سندهای کم نظیر است از این بابت که کارشناسان حوزه آب مدیران فعلی و گذشته متخصصان و اساتید دانشگاه ها و دانشمندان حوزه آب روی این سند نظر دادند و سند در ارکان مختلف بهویژه کارگروه سازگاری با کم آبی قبلا مصوب شده بود در شورایعالی آب به تصویب رسید.علی اکبر محرابیان از سه ویژگی این سند نام برد: ویژگی اول که مهمترین رکن این سند است عدالت، شفافیت و قانونگرایی است. ویژگی دوم نظام تصمیمگیری در سطوح ملی حوضه آبریز که ممکن دو تا شش استان درگیر شوند و حتی سطح استانی یا سطح شهرستانی در واقع این نظام تصمیمگیری حاکم است.
وزیر نیرو گفت: متخصصین مدیران و فعالان بخش کشاورزی حوزه آب شرب محیط زیست و صنعت در توزیع آب نظراتشان اعمال میشود اختیارات قابل توجهی دارند. بخش قابل توجه اختیارات سطوح ملی به سطوح استانی که به ریاست استانداران منتقل شده و این ظرفیت را ایجاد میکند این سند که با استفاده از نقطه نظرات استماع استانی و شهرستانی مدیریت مناسب داشته باشیم
وزیر نیرو گفت: متخصصین مدیران و فعالان بخش کشاورزی حوزه آب شرب محیط زیست و صنعت در توزیع آب نظراتشان اعمال میشود اختیارات قابل توجهی دارند. بخش قابل توجه اختیارات سطوح ملی به سطوح استانی که به ریاست استانداران منتقل شده و این ظرفیت را ایجاد میکند این سند که با استفاده از نقطه نظرات استماع استانی و شهرستانی مدیریت مناسب داشته باشیم. این سند با تصویب شورایعالی بخزودی درهیات دولت مصوب خواهیم کرد و بعد ازتصویب هیات دولت لازم اجرا است.
او گفت: دستور دوم که مورد بررسی و تصویب قرار گرفت در خصوص ارائه الگوی کشت وزارت جهاد کشاورزی بود که کلیات آن به تصویب شورایعالی آب رسید و قرار شد که مفاد اجرائی این سند در کارگروهی که به ریاست معاون اول محترم تشکیل میشود مورد تصویب قرار گیرد که این هم از یکی از موضوعات بسیار مهم کشور است.
وزیر نیرو در ادامه با بیان اینکه در الگوی کشت بدنبال مصرف بهینه آب هستیم گفت: ما میتوانیم با میزان آبی که توزیع و مدیریت میکنیم بالاترین سطح تولید از نظر کمی و از نظر اقتصادی را برای فعالان حوزه کشاورزی داشته باشیم و با مشوقهایی که در این زمینه پیشبینی شده است از تخفیفات و خدمات که توسط وزارت جهاد کشاورزی به فعالان حوزه کشاورزی که این صنعت را رعایت کنند و از نظر اقتصادی سطح درآمدی کشاورزان ارتقا پیدا کند و هم با میزان آبی که در اختیار داریم با مصرف بهینه بالاترین تولیدات را داشته باشیم.
محرابیان گفت: دو سال خشک را پشت سر گذاشتیم سال آبی مهر تا مهر است سال ۱۴۰۰-۹۹ و سال ۱۴۰۱-۱۴۰۰ خشکسالی شدیدی داشتیم یکسال مقام سوم خشکسالی را داشتیم و یکسال هم مقام یازدهم خشکسالی را داشتیم. پیش بینی های سازمان هواشناسی حاکی از پاییز خشک است بارشها را ۵۰ درصد کمتر از نرمال پیش بینی کرده ایم. این به معنای مدیریت میزان موجودی است یعنی با مدیریت آب شرب شهرهای بزرگ به ویژه تهران و شهرهای دیگر است و همکاری مردم با کمک منابع تجدید شونده بتوانیم ذخایرمان را بهبود دهیم و ازاین شرایط خارج شویم. مثلا در موضوع برق مردم با درک متقابل و صرفهجویی و با مصرف اقتصادی توانستیم بدون خاموشی بگذرانیم. لذا تشکر میکنیم از مردم و انشالله با همین روش هم بتوانیم از کم آبی هم گذر کنیم.
وزیر نیرو در پایان با بیان اینکه مصرف آب توسط مردم انجام میشود، افزود: ما وظیفه داریم شرایط را با خشکسالی مدیریت کنیم بعضی از اماکن مصرف غیرعادی دارند به انها ابلاغ کردیم و کسانی که بدمصرف هستند و منافع عمومی مردم را به خطر می اندازد حتما شناسایی می شوند به انها تذکر می دهیم واگر اقدامی لازم است انجام شود و به خاطر معدود افرادی که مسامحه کار باشند ومنافع عموم مردم را به خطر می اندازند و در شرایطی که ما کمبود آب داریم بخواهند از آب شرب مصارف دیگری داشته باشند این از نظر قانونی ممنوعیت دارد و استدعا میکنم مردم حتما در سطح الگو، مصرف کنند تا دچار مشکل نشوند و این در چارچوب همکاری و حس تفاهم امکانپذیر است.
بام ری به قیمت سیمان فرو میریزد
|پیامما| «بیبیشهربانو» هم مثل بسیاری از مسائل دیگر در ایران مصداق آن توصیفی است که دکتر محمد فاضلی میگوید؛ «ایران کشور مسائل حل نشده است». حالا «احمد ابوحمزه» ریشناس در حالی نسبت به ادامه فعالیت کارخانه سیمان تهران هشدار داده که پیشتر در شورای پنجم نیز اعضای شورا اعلام کرده بودند. اعضای شورای کنونی شهر تهران نیز حرفهایی زدهاند اما آنچه امروز نگرانکننده است ترکهایی است که بقعه بیبیشهربانو را شکنندهتر کرده است.
حدود یک سال پس از آنکه حسن خلیلآبادی عضو پیشین شورای شهر تهران گفت «در آینده نزدیک از میراث چند هزار ساله تهران و از کوه بیبیشهربانو تنها یک پوسته باقی میماند»، «احمد ابوحمزه» ریشناس و مدرس دانشگاه هشدار داده است «ممکن است بر اثر برداشت بیرویه از کوههای اطراف، این بنا بهزودی فرو بریزد».
این در حالی است که «محمد سالاری»، دیگر عضو دوره پنجم شورای شهر تهران نیز ۲ بهمن ۱۳۹۹ به «پیام ما» گفته بود«برداشتهای معادن باعث ایجاد کودهای پرخطر شده که باعث لطمه به محیط زیست میشود و ناامنی بسیاری زیادی برای شهروندان و گردشگران ایجاد میکند.»
اینک ابوحمزه در گفتوگو با ایسنا از وضعیت بقعه بیبی شهربانو انتقاد کرد و گفت: بیش از یک ماه است تصاویری از تَرکهای بقعه بیبی شهربانو منتشر شده است. در اسفند سال گذشته نیز در بازدید کمیته میراث فرهنگی شورای شهر تهران از این بقعه، اعلام شد که بقعه بیبی شهربانو در حال تخریب است و هشدارهایی درباره آن داده شد، اما هنوز هیچ گزارش و اقدامی برای نجات و حفاظت این بقعه انجام نشده است. باید نتایج گزارشهای کارشناسان اعلام شود تا هر چه سریعتر اقداماتی برای بقعه انجام شود. از فرمانداری ری هم تقاضا دارم به این مسئله ورود کند؛ چرا که این اثر ملی هزار ساله که برای همه ایران است، درحال از بین رفتن است.
او در توضیحات خود درباره این موضعیت تاریخی در جنوب تهران افزود : بیبی شهربانو به عنوان یک بقعه تاریخی که حدود هزار سال قدمت دارد، در سال ۱۳۱۵ و ۱۳۵۶ ثبت ملی شده است، وقتی بنایی ثبت ملی شده و پرونده ثبتی برای آن تشکیل میشود، میراث فرهنگی موظف میشود از آن محافظت کند تا خدشهای به آن وارد نشود. حتی اگر این بنا زیر نظر اداره یا سازمان دیگری، مانند سازمان اوقاف مدیریت شود.
این پژوهشگر با اشاره به وظیفه وزارت میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری توضیح داد: میراث فرهنگی طبق قانون موظف است از بنای بیبی شهربانو حراست کند. بناهای ثبتشده در فهرست آثار ملی برای تمام مردم است، مانند بناهای ثبت جهانی که برای تمام جهانیان است و یونسکو برای حفاظت و مراقبت از آن تلاش میکند. بیبی شهربانو هم یک اثر ملی است که باید درباره آن اقدامات محافظتی انجام شود.
ابوحمزه همچنین با بیان اینکه اطراف کوه بقعه بیبی شهربانو را به گونهای خالی کردهاند که ممکن است تا چند وقت دیگر فرو بریزد، گفت: میراث فرهنگی نباید اجازه چنین اقداماتی را بدهد. اصلا نباید اجازه انفجاری در اطراف آن را بدهد. این اقدامی است که میراث فرهنگی میتواند انجام دهد، اما چرا انجام نمیدهد؟ یکی از دلایل این است که فرض میکنند با تعطیلی کارخانه سیمان کارگران آن بیکار میشوند، در حالیکه این تصور اشتباهی است. در سال ۱۳۶۳ با نظارت دولت کارخانه سیمان ری را به دلیل آلودگیای که ایجاد میکرد، تعطیل کردند و آن را به مکان دیگری منتقل کردند. درباره کارخانه سیمان تهران هم تعطیلی به منظور انتقال و جابهجایی آن است.
این پژوهشگر ری افزود: درباره معادن کارخانه سیمان هم درست است که وزارت صمت مجوز آن را صادر کرده، اما این مجوز به معنای آن نیست که در کنار بقعه و آثار تاریخی، اقدامات مربوطه انجام شود. در پرونده ثبتی سال ۱۳۵۶ بقعه بیبی شهربانو مشخصا آمده است «هیچگونه انفجاری اطراف این بقعه انجام نشود»، اما به این نکته توجهی نشده و برداشتهایی صورت گرفته که تا زیر بقعه انجام شده است.
احمد ابوحمزه، ریشناس: بیبی شهربانو به عنوان یک بقعه تاریخی که حدود هزار سال قدمت دارد، در سال ۱۳۱۵ و ۱۳۵۶ ثبت ملی شده است، وقتی بنایی ثبت ملی شده و پرونده ثبتی برای آن تشکیل میشود، میراثفرهنگی موظف میشود از آن محافظت کند تا خدشهای به آن وارد نشود. حتی اگر این بنا زیر نظر اداره یا سازمان دیگری، مانند سازمان اوقاف مدیریت شود
او همچنین در بخش دیگری از تحلیل خود درباره وضعیت آثار تاریخی ری تأکید کرد: به غیر از بقعه بیبی شهربانو بناهای دیگری مانند مقبره اینانج، برج نقارهخانه و قلعه حمزه در این محوطه قرار گرفتهاند. به دلیل این مجموعه بناهای تاریخی، باید میراث فرهنگی درباره فعالیت کارخانه سیمان تصمیمگیری کند، اما میراث فرهنگی یا تعارف میکند و یا نمیخواهد وارد این قضیه شود.
ابوحمزه به مشکلات محیط زیستی که بر اثر فعالیت کارخانه سیمان در محدوده کوه بیبی شهربانو رخ داده است، اشاره کرد و گفت: علاوهبر آسیبهای میراث فرهنگی، انفجارهای معادن و کارخانه، آلودگیهای محیط زیستی نیز به وجود آورده است. در این محوطه، پرندگان شکاری همچون عقاب و قرقی میزیستند که چند سالی است اثری از آنها نیست. همچنین این فعالیتها موجب ایجاد گرد و غبارهای زیادی در این منطقه شده است که باعث مشکلات تنفسی و ریوی برای مردم ساکن در این محدوده شده است.
این ریشناس همچنین به اهمیت تولید و رشد اقتصادی اشاره کرد و افزود: اینکه کارخانهای باید فعالیت داشته باشد و صنعت در حال رشد باشد، کاملا درست و منطقی است، اما این فعالیت نباید به ضرر مردم، میراث فرهنگی و محیط زیست باشد. در یکی از مقالات مهدی دانشیارـاستاد دانشگاهـ به مضرات دیگر کوهخواریهای ری اشاره شده و این فرضیه را مطرح کرده است که اگر کوه بیبی شهربانو و کوههای اطراف آن بر اثر برداشتهای بیرویه از بین بروند، موجب زمینلرزه در تهران میشود.
ابوحمزه به مشکلات محیط زیستی که بر اثر فعالیت کارخانه سیمان در محدوده کوه بیبی شهربانو رخ داده است، اشاره کرد و گفت: علاوهبر آسیبهای میراث فرهنگی، انفجارهای معادن و کارخانه، آلودگیهای زیست محیطی نیز به وجود آورده است. در این محوطه، پرندگان شکاری همچون عقاب و قرقی میزیستند که چند سالی است اثری از آنها نیست
این کارشناس تاریخ همچنین به وضعیت ثبت حریم منظری بیبی شهربانو انتقاد کرد و گفت: ثبت حریم منظری برای بسیاری از بناها و آثار تاریخی خیلی راحت انجام میشود، اما نمیدانم چرا حریم کوه و بقعه بیبی شهربانو تا امروز ثبت نشده است؟ تعیین حریم برای این محوطه میتواند جلوی فعالیت معادن و کارخانه را در اطراف آن بگیرد و از چنین وضعیتی که امروز به وجود آمده، جلوگیری میکرد. باید هرچه زودتر این حریم مشخص شود و جلوی فعالیتهای کارخانه سیمان را در اطراف این بقعه بگیرند. محیط زیست هم باید در این زمینه اقداماتی انجام دهد. باید درباره این موضوع حساسیت نشان دهند و مدام درباره آن تذکر داده شود تا بلکه اقدامی انجام شود.
بیش از یک ماه پیش تصاویری از گنبد بیبی شهربانو در شهر ری منتشر شد که نشان میداد ترکهای عمیقی روی این گنبد ایجاد شده است. فعالیت کارخانه سیمان و انفجارهای پیدرپی در کوه بیبی شهربانو را دلیل این اتفاق دانستهاند. در پی این اتفاق بسیاری از میراثدوستان بر این عقیده بودند فعالیتهای کارخانه سیمان باید در این محوطه تاریخی متوقف شود تا بیش از این خسارتی به کوه و گنبد بیبی شهربانو وارد نشود.
احمد علوی، رئیس کمیته میراث فرهنگی شورای شهر تهران، پیش از این نیز به ایسنا گفته بود: راهکار جلوگیری از ادامه فعالیت کارخانه سیمان در کوه بیبی شهربانو ثبت منظر فرهنگی آن است و این اقدام میتواند به وضعیت موجود خاتمه دهد، اما متاسفانه مدتهاست این موضوع در وزارت میراث به نتیجه نرسیده است.
طبق آخرین اظهارات نوروز تقیپورـمدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری ریـ قرار است گنبد بیبی شهربانو با توجه به تخریبهایی که داشته، با مشارکت سازمان اوقاف، اداره میراثفرهنگی ری و کارخانه سیمان مرمت و ساماندهی شود و این در حالی است که او درباره ادامه فعالیت کارخانه سیمان به ایسنا گفته بود: کارخانه با مجوزی که به آن دادهاند، در حال فعالیت است. برای ادامه فعالیت آن باید مسئولان ردههای بالاتر ورود کنند و همه ابعاد را برای ادامه فعالیت این کارخانه در نظر بگیرند. ما به این کارخانه مجوز ندادیم و با این مجوز موافقت هم نکرده بودیم که تصمیمگیرنده باشیم. هر سازمانی که به آن مجوز داده باید برای فعالیتهای این کارخانه تصمیم بگیرد و یا باید و نبایدهایی برای آن تعریف کند.
یادگار دوران ساسانی همچنان جولانگاه کامیونهایی است که از بدنهاش خاک میبرند تا چرخ تولید سیمان بچرخد غافل از آنکه کوه بیبی شهربانو واقع در منطقه ۲۰ تهران – شهرری توخالی شده و و چه بسا مدتی دیگر تنها پوستهای از آن باقی میماند.
چهارم مهر امسال در روزنامه «پیام ما» از نوروز تقیپور، وعده مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهر ری نوشتیم که گفته بود: شنبه آینده در جلسهای با کارخانه سیمان و سازمان اوقاف درباره بقعه بیبی شهربانو تصمیمگیری نهایی میشود. اما آنچه اینک موجب شده صدای ابوحمزه هم درآید عمل نکردن به همین وعدهها است. اوایل شهریورماه ۱۴۰۱ تصاویری از گنبد بیبی شهربانو در فضای مجازی منتشر شد که نشان میداد روی گنبد ترکهای عمیقی برداشته است. کارشناسان معتقدند این ترکها ناشی از انفجارهای پیدرپی معادن و فعالیتهای کارخانه سیمان ری در عرصه و حریم این بقعه است که سالهاست درباره خطرات و آسیبهای آن هشدار داده میشود.
در همین حال موضعگیریهای سازمان حفاظت محیط زیست درباره فعالیت کارخانه سیمان تهران و برداشت خاک از کوه بیبیشهربانو قابل تأمل است. اواخر فروردین امسال وقتی «احمد صادقی» رئیس کمیته شفافیت و شهر هوشمند شورای اسلامی شهر تهران از میزان بهرهبرداری کارخانه سیمان تهران از کوه «بیبیشهربانو» در شهرستان ری گفته بود، رئیس اداره محیط زیست این شهرستان گفت: تاکنون گزارشی مبنی بر تخلف این مرکز به دست ما نرسیده و برداشت از این کوه طبق مجوز دریافتی است.
«از وزیر نیرو پرسیدیم چرا حقابه را رعایت نمیکنید؛ با شماره نامهها بازی نکنید؛ ریاست جمهوری هم بر این موضوع تاکید کردند چرا که این دولت به دنبال روشهای عملیاتی است.» رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به دریاچه ارومیه سر زده و در جلسهای با اتاق بازرگانی تبریز از وزارت نیرو گلایه کرده است، از قراردادهای چند میلیاردی با بعضی دانشگاهها و بینتیجه بودن آنها صحبت کرده و گفته که «باید با عملکردمان این لکهها را پاک کنیم». علی سلاجقه با این شکوه و شکایتها گفته است که «خوشبختانه در دولت سیزدهم این همت وجود دارد که در حوزه محیط زیست قدمهای بزرگتری بردارد». ستاد احیای دریاچه ارومیه همانطور که او گفته، دچار «دگردیسی» شده است و حالا کار احیای دریاچهای که همیشه در وعدههای انتخاباتی و شعارهای سیاسی هم جایی داشته، در تصمیمی سوالبرانگیز از دوش رئیس سازمان برداشته شده و به گردن استانها افتاده. سوالبرانگیز از این نظر که مسئولیت دبیری کارگرو ملی نجات دریاچه ارومیه بر عهده یکی از ذینفعان یعنی استانداری آذربایجان غربی قرار گرفته است. دریاچه ارومیه اما اکنون در خشکیدهترین حالت خود به سرمیبرد و با تداوم کمبارشیها و اقدامات نجاتبخش نیمهکاره و نرسیدن حقابه، سرنوشتی نامعلوم دارد.
علی سلاجقه که این روزها یک سال از حضورش در ساختمان پردیسان میگذرد، در شبکههای تلویزیونی در حال مرور اقدامات سازمان متبوعش است. همزمان با دوره یکساله مسئولیت سلاجقه، بالاترین افت تراز دریاچه ارومیه در عرض یکسال هم ثبت شده است. ۱۱ مهر سال ۱۴۰۰ مصادف بود با اولین روز کاری او در ریاست سازمان حفاظت محیط زیست؛ روزی که دریاچه ارومیه را با تراز ۱۲۷۰.۶۳ متر از رئیس قبلی این سازمان (عیسی کلانتری) تحویل گرفت. با این همه کمتر از دو هفته پیش (روز دهم مهر) سخنگوی صنعت آب کشور از کاهش حجم آب دریاچه به زیر یک میلیارد مترمکعب و تراز ۱۲۷۰.۱۰ متر آن خبر داد. این آمار نشان میدهد بعد از یکسال از روی کار آمدن سلاجقه، بیش از نیم متر از تراز آب دریاچه ارومیه کاهش یافته است. تصاویر هوایی و ماهوارهای هم شاهدی بر این مدعاست: به جز دو لکه آبی در منتهیالیه شمال و بخشی از جنوب دریاچه، کل این دریاچه حتی پهنه آبی زیر پل میانگذر شهید کلانتری که در تمامی سالهای گذشته به دلیل عمق بیشتر آن از خشک شدن کامل جان سالم به در برده بود، امسال خشکیده است.
سخن از برنامههای احیای دریاچه ارومیه در حالی است که روحالله متفکرآزاد، رئیس هیات تحقیق و تفحص از عملکرد ستاد احیای دریاچه ارومیه مجلس شورای اسلامی هم گفته که «مساحت فعلی دریاچه با مساحت آن در سال ۱۳۹۴ یکی است و این یعنی دریاچه خشک نشده منتها وضعیت خوبی هم ندارد». با این همه ابراز امیدواری کرده که «کمتر از یک سال آینده» دریاچه به تراز هیدرولوژیک برسد. امیدها به آسمان است و سال آبی جدید که با پاییز آغاز شده
سوالاتی درباره دگردیسی
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور عصر سهشنبه، ۱۹ مهرماه، در نشست مشترک با استادان دانشگاه تبریز درباره تغییرات ستاد احیا چنین گفته: «دگردیسی در ستاد احیا دریاچه ارومیه انجام شده و مدیریت آن از سازمان حفاظت محیط زیست به استانها واگذار شده است و باید دو کارگروه عملیاتی با عضویت جهاد کشاورزی، آبفا، آب منطقهای، دانشگاهها و سازمان محیط زیست باید در این راستا تشکیل شده و گزارشها در مورد اقدامات به دولت و مردم ارائه شود.» اما این دگردیسی همچنان با سوالاتی همراه است. چرا دولت به رئیس سازمان حفاظت محیط زیست برای سپردن مسئولیت احیای دریاچه ارومیه اعتماد نکرد؟ 29 تیر امسال با تصمیم هیات وزیران، عیسی کلانتری، از دبیری کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه برکنار شد. سوال این است که چرا به جای رئیس سازمان محیط زیست که طبیعتاً نزدیکترین مسئولیت کاری با دریاچه ارومیه را دارد، دبیری کارگروه به استاندار آذربایجان غربی سپرده شد؟
سلاجقه همچنین گفته است: «قراردادهای چند میلیاردی با برخی دانشگاهها در موضوع احیای دریاچه ارومیه و دیگر مسائل محیط زیستی انعقاد شد اما متاسفانه خروجی کار چندان مشکلگشا نبود و ما باید با عملکرد خود این لکهها را پاک کنیم.»
امید به تراز هیدرولوژیک
سخن از برنامههای احیای دریاچه ارومیه در حالی است که روحالله متفکرآزاد، رئیس هیات تحقیق و تفحص از عملکرد ستاد احیای دریاچه ارومیه مجلس شورای اسلامی هم به ایسنا گفته که «مساحت فعلی دریاچه با مساحت آن در سال ۱۳۹۴ یکی است و این یعنی دریاچه خشک نشده منتها وضعیت خوبی هم ندارد». با این همه ابراز امیدواری کرده که «کمتر از یک سال آینده» دریاچه به تراز هیدرولوژیک برسد. امیدها به آسمان است و سال آبی جدید که با پاییز آغاز شده. به گفته او رسیدن به تراز اکولوژیک دریاچه ارومیه به مدیریت کشاورزی و مدرنسازی آبیاری کشاورزی و داشتن برنامه میانمدت نیاز دارد و در فاصله چند ساله میسر خواهد شد.
رئیس هیات تحقیق و تفحص از عملکرد ستاد احیای دریاچه ارومیه پیگیریهایی از معاون اول و معاون اجرایی رئیس جمهوری و وزیر نیرو برای اتمام پروژههای نیمهتمام داشته و به گفته او تاکنون نزدیک به ۲۰۰ میلیارد تومان برای حل مشکلات مربوط به پروژههای دریاچه ارومیه تزریق شده است. «ما در حال پیگیری اجرای دو پروژه زاب و انتقال آب از سد کانیسیب هستیم که میتواند ۶۵۰ میلیون مترمکعب آب را تامین کند. همچنین پروژه تصفیهخانههای تبریز و ارومیه به شهرستانها رو به اتمام است که با تمام شدن این پروژههای تصفیهخانهها نزدیک به ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون مترمکعب انتقال آب صورت میگیرد. موضوع انتقال آب از حقابه زیستی دریاچه که باید از سدها آزادسازی شود را در سال آبی جدید پیگیری میکنیم.» اینها همان اقداماتی است که پیش از این در زمان فعالیت ستاد احیای دریاچه ارومیه هم وعده داده شده بود.
دگردیسی ستاد احیای دریاچه ارومیهه همچنان با سوالاتی همراه است. چرا دولت به رئیس سازمان حفاظت محیط زیست برای سپردن مسئولیت احیای دریاچه ارومیه اعتماد نکرد؟ 29 تیر امسال با تصمیم هیات وزیران، عیسی کلانتری، از دبیری کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه برکنار شد. سوال این است که چرا به جای رئیس سازمان محیط زیست که طبیعتاً نزدیکترین مسئولیت کاری با دریاچه ارومیه را دارد، دبیری کارگروه به استاندار آذربایجان غربی سپرده شد؟
وزیر نیرو قول داد
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در جلسه مشترک با اتاق بازرگانی تبریز سخنانی مشابه مطرح کرده است: «ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه شکل گرفت و اعتبارات بالایی هم هزینه شد و کاری به خوب یا بد بودن آن ندارم.» او به اقدامات سختافزاری از سوی دولت در زمینه احیای دریاچه ارومیه از جمله آبگیری سد کانی سیب و انتقال پساب برخی شهرها اشاره کرده و گفته: «مقرر بود در ۲۲ بهمن پارسال رئیس جمهوری سد کانی سیب را افتتاح کند اما به نتیجه رسیدیم که تونل آب انتقال باید تعمیر شود که اگر تعمیر نمیشد، تمام هزینهها از بین میرفت. تکمیل تصفیهخانههای شهرهای پیرامونی دریاچه ارومیه ۴۵۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد که دولت در سال ۱۴۰۱ آن را تأمین میکند و وزیر نیرو هم قول داده از این پروژهها حمایت کند.»
آنطور که پایگاه اطلاعرسانی سازمان حفاظت محیط زیست گزارش داده، سلاجقه در ادامه گفت: «از وزیر نیرو پرسیدیم چرا حقابه را رعایت نمیکنید؛ با شماره نامهها بازی نکنید؛ ریاست جمهوری هم بر این موضوع تاکید کردند چرا که این دولت به دنبال روشهای عملیاتی است.» او اضافه کرد: «فاز دوم طرح دریاچه ارومیه نرمافزاری است اما آب فاضلاب، آب منطقهای و جهاد کشاورزی استانهای آذربایجان شرقی و غربی باید پای کار باشند، این پروژه سرمایه ملی کشور است و اعتبارات کافی تخصیص داده شده است.»
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با طرح این سوال که دریاچه ارومیه را چه کسی به این روز رسانده است، توضیح داد: «اگر آمار و ارقام مربوط به تغییر کاربری در اراضی پیرامون آن را بررسی کنید، میبینید که مردم شریف استانها پای تمام اقدامات نظام هستند و تاوان مدیران را میدهند.» اشاره او به اینکه مردم تاوان مدیران را میدهند در حالی است که مسئولان فعلی سازمان حفاظت محیط زیست هم در مواجهه با بحرانهای محیط زیستی راه روسای قبلی سازمان محیط زیست را در پیش گرفتهاند و از وعدهها و نامهها و پیگیریها میگویند، اما نتیجه هر بار تداوم خشکی دریاچه ارومیه بوده است.
زمانی در سال ۱۳۸۳، معصومه ابتکار در پاسخ به وضعیت دریاچه ارومیه گفته بود من در سال ۱۳۸۲ به وزیر نیرو در پیگیری حقابه دریاچه ارومیه نامه زدم، حالا هم بعد از یک سال همچنان که از آقای سلاجقه به عنوان مهمترین اقدام یکسالهشان برای احیای دریاچه ارومیه پرسیده میشود، همان پاسخ ۲۰ سال پیش رئیس اسبق این سازمان را میدهد، و دریاچه ارومیه هم در عرض این بیست سال ۱۴ میلیارد مترمکعب از آبش را از دست داده است و با توجه به پیشبینی خشک پاییز پیش رو و آخرین تصویر ماهواره مربوط به ۱۵ مهر از این دریاچه خشکیدن کامل آن تا نیمه آبان دور از انتظار نیست.
آییننامه «کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی» در دولت تصویب شد
هیأت وزیران در راستای حفظ سلامت جامعه برابر اثرات سوء ناشی از رهاسازی کیسههای پلاستیکی سبک وزن در محیط زیست و تولید ریزپلاستیک در طبیعت، «آییننامه کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی» را تصویب کرد.
به گزارش ایرنا، هیأت وزیران در جلسه دیروز خود در راستای حفظ سلامت جامعه برابر اثرات سوء ناشی از رهاسازی کیسههای پلاستیکی سبک وزن در محیط زیست و همچنین تولید میکروپلیمرها (ریزپلاستیک) در طبیعت و با هدف کمک به توسعه پایدار و کاهش اثرات محیط زیستی پلاستیکها بر مبنای اقتصاد چرخشی (توسعه بازیافت) و اقتصاد زیستی (توسعه پلاستیکهای زیستتخریبپذیر)، «آییننامه کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی» را تصویب کرد.
بر اساس این آییننامه، تولید انواع کیسههای پلاستیکی حاوی افزودنی و تبدیل آن به میکروپلیمرها که نفوذپذیری بالایی به محیط زیست و بهویژه آبهای زیرزمینی دارند، ممنوع است
بر این اساس و به موجب ماده (۴) قانون مدیریت پسماندها، وزارت صنعت، معدن و تجارت مکلف است ترتیبی اتخاذ کند تا تولیدکنندگان کیسههای پلاستیکی با ضخامت کمتر از ۲۵ میکرون، از تاریخ ابلاغ این آییننامه طی یک برنامه ۵ ساله، سالانه ۲۰ درصد از ظرفیت تولیدی خود را با کیسههای سازگار با محیط زیست یا زیستتخریبپذیر جایگزین کند. وجوه هزینه شده برای این محل، جزء هزینههای قابل قبول مالیاتی تولیدکنندگان مربوطه محاسبه خواهد شد. همچنین در اجرای ماده (۴) قانون مدیریت پسماندها، وزارت صنعت، معدن و تجارت با همکاری وزارت کشور موظفند حسب مورد، در راستای کاهش تولید پسماند و محدود کردن تولید، توزیع و مصرف کیسههای پلاستیکی حداکثر ظرف ۳ ماه از تاریخ تصویب این آییننامه، شیوهنامههای مربوطه را با لحاظ موارد ذیل تهیه و اجرا کنند: ممنوعیت توزیع رایگان کیسههای پلاستیکی، ممنوعیت توزیع کیسههای پلاستیکی نازک با ضخامت کمتر از ۲۵ میکرون، ممنوعیت توزیع کیسههای پلاستیکی نازک با ضخامت کمتر از ۶۰ میکرون در فروشگاههای زنجیرهای، استفاده از سیاستهای تشویقی برای استفاده مجدد مشتریان از اقلام سازگار با محیط زیست، منظور کردن امتیازاتی بر روی کارت عضویت فروشگاههای بزرگ و زنجیرهای در صورت دریافت نکردن کیسه پلاستیکی، الزام تولیدکنندگان به افزایش ضخامت کیسههای پلاستیکی و سایر اقلام پلاستیکی مانند دستکش و سفرهی یکبار مصرف به بیش از ۲۵ میکرون بهمنظور امکان بازیافت و استفاده مجدد. همچنین بر اساس این آییننامه، تولید انواع کیسههای پلاستیکی حاوی افزودنی برای شکستن زنجیرههای پلیمری و تبدیل آن به میکروپلیمرها که نفوذپذیری بالایی به محیط زیست و بهویژه آبهای زیرزمینی دارند، ممنوع است.
تا جای ممکن فضا نباید امنیتی شود
رهبر انقلاب اسلامی در دیدار اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به قضایای اخیر، اغتشاشها را طراحی انفعالی و ناشیانه دشمن در مقابل پیشرفتها و حرکتهای ابتکاری و بزرگ ملت ایران خواندند و تاکید کردند مسئولان کشور مراقب باشند اینگونه مسائل آنها را از مسئولیتها و وظایف اصلی در عرصه داخلی و خارجی باز ندارد.
حضرت آیتالله خامنهای صبح دیروز (چهارشنبه) در دیدار رئیس و اعضای دوره جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام، مجمع را به لحاظ حضور افراد نخبه و مجرّب و نگاه همهجانبه به مسائل کشور و وظایف اساسی که بر عهده آن است، مجموعهای بسیار مهم برای جمهوری اسلامی است.
رهبر انقلاب اسلامی همچنین با اشاره به قضایای اخیر، اغتشاشهای پراکنده را طراحی انفعالی و ناشیانه دشمن در مقابل پیشرفتها و حرکتهای ابتکاری و بزرگ ملت ایران خواندند و تأکید کردند: تا هنگامی که ملت در مسیر نظام اسلامی و ارزشهای دینی قرار دارد، این دشمنیها ادامه خواهد داشت و تنها راه علاج آن ایستادگی است و مسئولان کشور نیز مراقب باشند اینگونه مسائل آنها را از مسئولیتها و وظایف اصلی در عرصه داخلی و خارجی باز ندارد.
حضرت آیتالله خامنهای با تشکر از تلاشهای اعضاء در دوره قبلی مجمع بخصوص جلسات متراکم درباره سیاستهای کلی برنامه هفتم، و همچنین با گرامیداشت یاد اعضای فقید بهویژه مرحوم آیتالله هاشمی شاهرودی، مجمع تشخیص مصلحت گفتند: مجمع هم از لحاظ حضور افراد نخبه و مجرّب در آن، و هم به علت وظایف مهم آن، جایگاهی والا و برتر دارد.
ایشان مهمترین مسئولیت مجمع را وظیفه «تشخیص مصلحت» خواندند و گفتند: مسئله مصلحت جزو مسائل درجه یک نظام، و به تعبیر امام بزرگوار به قدری مهم است که غفلت از آن گاهی موجب شکست اسلام میشود.
رهبر انقلاب، معرفی و معنا کردن «مصلحت» در مقابل «حقیقت و حکم شریعت» را غلط دانستند و با تأکید بر اینکه لازمه تشخیص صحیح، شناخت موضوع و شناخت مصلحت است، افزودند: در تعیین مصلحت باید به شیوهای عمل شود که کاملاً اطمینانبخش باشد.
حضرت آیتالله خامنهای همچنین اعتبار قوانین مورد بررسی در مجمع را تا زمان جاری بودن مصلحت دانستند و خاطرنشان کردند: در موضوع سیاستهای کلی نیز نباید نگاه افراطی یا تفریطی داشت زیرا هم گنجاندن مسائل آرمانی و هر چیز مفید برای کشور بهعنوان سیاست کلی نادرست است هم جزیینگری و تعیین بعضی کمیّتها و وارد شدن در جزئیات اجرایی و تقنینی.
رهبر انقلاب تعریف صحیح از سیاستهای کلی را «چارچوبی روزآمد و جهتدهنده به قوانین و امور اجرایی به منظور دستیابی به اهداف» خواندند و افزودند: بعضی از سیاستها، ماندگار، اما برخی دیگر مختص یک دوره خاص و نیازمند بهروزرسانی هستند.
رهبر انقلاب: اینکه برخی میگویند فضا را امنیتی نکنید بله ما هم موافق هستیم و تا آنجایی که ممکن است فضا نباید امنیتی شود اما کار فرهنگی جای خود و کار قضایی و امنیتی هم در جای خود
ایشان وظیفه نظارت بر حُسن اجرای سیاستهای کلی را مسئلهای ظریف دانستند و گفتند: گاهی شکایت میشود که این نظارت موجب قفل شدن کارها میشود در حالیکه ملاحظات و قواعد حقوقی باید بهگونهای در نظر گرفته شود که نظارت در عین جلوگیری از انحرافِ جهتگیریهایِ قانونگذاری و اجرایی، موجب توقف یا تأخیر در امور نشود.
«اثربخشی سیاستهای کلی» نکته پایانی مورد اشاره رهبر انقلاب در این بخش بود. حضرت آیتالله خامنهای در ادامه به قضایای اخیر و برخی اغتشاشهای پراکنده اشاره و به اعضای مجمع تشخیص مصلحت به عنوان افراد تأثیرگذار در اصلاح امور و خنثی کردن نقشه دشمن، توصیه کردند در قبال این مسائل توجه کافی داشته باشند و از این مسائل عبور نکنند.
ایشان با تأکید بر اینکه در حوادث اخیر، نقش و دخالت دشمن برای همه و حتی برای صاحبنظران بیطرف خارجی روشن و آشکار است، افزودند: این قضایا یک موضوع خودجوش درونی نیست البته ممکن است از برخی زمینهها استفاده کرده باشند اما اقدامات دشمن همچون تبلیغات، تلاش برای اثرگذاری فکری، ایجاد هیجان، تشویق و حتی آموزش راههای ساخت مواد آتشزا، اکنون کاملاً واضح و آشکار است.
رهبر انقلاب، نکته مهم در این قضایا را «انفعالی و واکنشی بودن حرکت دشمن» برشمردند و خاطرنشان کردند: ملت ایران در فاصله زمانی کوتاه، حرکتهای بزرگی انجام داد که ۱۸۰ درجه در نقطه مقابل سیاستهای استکبار جهانی بود و آنها ناچار به عکسالعمل شدند و در همین چارچوب با برنامهریزی و صَرف پول، افرادی از جمله برخی سیاسیون در آمریکا، اروپا و برخی نقاط دیگر را به میدان آوردند.
حضرت آیتالله خامنهای گفتند: این حرکتهای عظیم نشان داد ملت ایران علاوه بر اینکه با نشاط، متدیّن و پایبند به ارزشها و مسائل دینی است و کشور نیز حرکت رو به جلو خود را با شتاب ادامه میدهد.
رهبر انقلاب حضور میلیونی جوانان در راهپیمایی اربعین و حرکتهای مؤمنانه را نمونهای از تدیّن، دینباوری و حرکتهای بزرگ ملت ایران برشمردند و افزودند: در واقع ابتکار به دست ملت ایران بود و دشمن مجبور به عکسالعمل ناشیانه و ابلهانه و برنامهریزی برای اغتشاش شد.
رهبر انقلاب اسلامی با تأکید مجدد بر متفاوت بودن حکم کسانی که به خیابانها آمدند، خاطرنشان کردند: برخی از این افراد یا عامل دشمن هستند یا اگر عامل هم نباشند همجهت با دشمن هستند و برخی هم افراد هیجانزده هستند. در مورد دسته دوم باید کار فرهنگی انجام گیرد اما درخصوص دسته اول، مسئولان قضایی و امنیتی باید وظیفه خود را انجام دهند.
حضرت آیتالله خامنهای گفتند: اینکه برخی میگویند فضا را امنیتی نکنید بله ما هم موافق هستیم و تا آنجایی که ممکن است فضا نباید امنیتی شود اما کار فرهنگی جای خود و کار قضایی و امنیتی هم در جای خود.
ایشان تأکید کردند: تا زمانی که ملت ایران، پرچم اسلام را به دست گرفته و همراه نظام اسلامی است، این دشمنیها به اَشکال مختلف ادامه پیدا میکند و تنها راه علاج آن نیز ایستادگی است البته اینگونه نیست که بگوییم حرکت در مسیر اسلام، برای ما از جانب شیاطین دردسر درست کرده است زیرا آنهایی هم که در مسیر اسلام نیستند به نحو دیگری دچار دردسر از طرف شیاطین هستند.
رهبر انقلاب اسلامی خاطرنشان کردند: ایستادگی ما در مقابل طراحیها و دردسرسازیهای شیاطین موجب توقف نمیشود و زمینهساز حرکت رو به جلو می شود.
حضرت آیتالله خامنهای یک توصیه نیز به مسئولان کشور کردند و گفتند: مراقب باشید این مسائل حواس شما را پرت نکند و از کارهای اصلی و اساسی باز نمانید.
ایشان افزودند: سازندگیها و کارهای بزرگ اجرایی و قانونگذاریهای کارآمد و کارهای بزرگ قضایی و مسائل مهم در سیاست خارجی نباید معطوف به این حوادث جزئی شوند و به لطف خدا اینگونه هم نخواهد شد. ایشان در پایان سخنان خود تأکید کردند: ما به وعده الهی مبنی بر پیروزی قطعی یقین داریم و حتماً کمک الهی همراه ما خواهد بود.
پیش از سخنان رهبر انقلاب اسلامی، آیتالله آملی لاریجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام گزارشی از جدیت و اِشراف اعضای مجمع و اقدامات آن در زمینه تشخیص مصلحت، بررسی سیاستهای کلی و حل معضلات و همچنین اقدامات هیأت عالی نظارت در دوره گذشته و برنامههای پیشِ رو در دوره جدید بیان کرد.
مسئولیت فراموش شده سازمان محیط زیست
حال دریاچه ارومیه اصلا خوب نیست اما در این میان مسئولان از اقداماتی میگویند که پیش از این هم وعده داده شده بود، اما به سرانجام نرسید. وعدهها و عملیات و اقدامات اعلام شده برای احیای این دریاچه، همان برنامههای پیشین ستاد احیای دریاچه ارومیه است که دولت مدعی است ساختار آن دچار دگردیسی شده. حال دریاچه خوب نیست اما همچنان مسئولان جدید از پیگیری و مکاتبه برای نجات دریاچه سخن میگویند. برای آنکه بدانیم مکاتبه و پیگیری اداری نمیتواند منجر به نجات دریاچه شود لازم است به صورت گذرا به پیشینه چنین اقداماتی اشاره کنیم. 28 خرداد سال 1353 مالکیت دریاچه ارومیه به واسطه قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست همچون دیگر تالابها و مناطق چهارگانه حفاظتشده کشور به سازمان حفاظت محیط زیست واگذار شد. وزارت امور خارجه در سال 1382 و درست زمانی که هشت سال از شروع کاهش پیوسته تراز دریاچه ارومیه گذشته بود، گزارشی از نگرانیهای بینالمللی درباره وضعیت دریاچه ارومیه به ریاست جمهور وقت ارائه کرد که متعاقب این گزارش و ارجاع آن از سوی معاون اول رئیسجمهور به رئیس سازمان حفاظت محیط زیست؛ این سازمان از انجام دو مکاتبه در سالهای 1379 و 1380 به وزیر نیرو برای پیگیری بهبود وضعیت دریاچه ارومیه خبر میدهد. سال 92 هم در دوره دوم مسئولیت معصومه ابتکار در سازمان باز هم از انجام مکاتبه سخن به میان میآید. غافل از اینکه بین سال 1374 تا 1392 هشت متر از ارتفاع آب دریاچه ارومیه و 90 درصد حجم آب موجود از آن به طور کامل از دست رفته بود.
اکنون که یک سال از مسئولیت علی سلاجقه به عنوان رئیس سازمان حفاظت محیط زیست میگذرد باز هم تکلیف دریاچه معلوم نیست. در این مدت هرگاه خبرنگاران در پیگیری اقدامات در دست انجام برای احیای دریاچه ارومیه به سراغ ایشان رفتند، عمدتاً سه پاسخ یک شکل از ایشان دریافت کردند. اول اینکه در کسوت رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با وزیر نیرو برای پیگیری حقابه دریاچه ارومیه مکاتبه انجام داده است، دوم اینکه تونل انتقال آب به دریاچه ارومیه – هر بار با طول ابعاد مختلف اعلامی از سوی ایشان- ریزش کرده و نهایتاً اینکه مسئولیت دبیری کارگروه ملّی نجات دریاچه ارومیه بر عهده فرد دیگری است. به اطلاع سخنگوی دولت در 29 تیر 1401، تا آن تاریخ همچنان آقای عیسی کلانتری منصوب دولت قبل مسئولیت دبیری این کارگروه را بر عهده داشته، بنابراین تأکید چندباره رئیس سازمان محیط زیست بر این موضوع تا آن موقع را میتوان به حساب توقع و انتظار ایشان برای سپردن هر چه سریعتر این مسئولیت به ایشان به عنوان مالک دریاچه ارومیه گذاشت ولی اهمیت این موضوع آنجاست که دولت حتی بعد از تغییر آقای کلانتری هم دبیری کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه را به رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نسپرده و استاندار آذربایجان غربی را به این مسئولیت منصوب کرده است. پیش از این هم در «پیام ما» نوشتهایم که این انتصاب از منظر «تعارض منافع» ایراد دارد. ایرادات ماهیتی انتصاب دبیر کارگروه ملی در کنار گفتههای اخیر رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در سفر به استان آذربایجان شرقی به عنوان متأثرترین استان از تبعات خشک شدن دریاچه ارومیه، معانی مختلفی را به ذهن آگاهان متبادر میکند.
اینکه یا رئیس سازمان حفاظت محیط زیست از پذیرش مسئولیت مستقیم دریاچه ارومیه علیرغم تکلیف قانونی بر دوش رؤسای این سازمان از سال 1353 در جلسه تعیین دبیر جدید این کارگروه در 29 تیرماه امتناع کرده، یا اینکه دولت بنا بر دلایلی که تاکنون بازگو نشده، شخص آقای سلاجقه را در برآورده ساختن خواستههای دولت برای احیای دریاچه ارومیه مناسب ندانسته است. مرور قوانین موضوعه حوزه محیط زیست کشور از جمله قانون «تعیین سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان نماینده دولت در مناطق چهارگانه مذکور در بند الف ماده (3) قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب سال 1384» و قانون «حفاظت، احیاء و مدیریت تالابهای کشور مصوب سال 1396» مرتبطترین فرد برای پاسخگویی به افکار عمومی به حال نزار دریاچه ارومیه در یک سال گذشته و خشکی کامل عنقریب دریاچه را متوجه شخص رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در طول این یک سال میداند.