خشکسالی‌های ناگهانی مانند سیل‌های ناگهانی، سریع اتفاق می‌افتند- یعنی خاک را در عرض چند روز تا چند هفته خشک می‌کنند. این رویداد می‌تواند محصولات کشاورزی را از بین ببرد و خسارت‌های اقتصادی زیادی را به جا گذارد. به گفته متخصصان، سرعت خشک‌شدن محیط افزایش یافته است. یافته‌های مطالعه مشترک پژوهشگران دانشگاه تگزاس و دانشگاه پلی‌تکنیک هنگ‌کنگ نشان می‌دهد که گر چه شمار خشکسالی‌های ناگهانی در دو دهه گذشته ثابت مانده است، اما شمار بیشتری از آنها با سرعت بیشتری رخ می‌دهند. در سطح جهانی، سریع‌ترین خشکسالی‌های ناگهانی- که می‌تواند محدوده‌ای را در عرض تنها پنج روز به شرایط خشکسالی برساند – حدود 3 تا 19 درصد افزایش یافته‌اند، و به ویژه در مناطقی که مستعد خشکسالی ناگهانی هستند – مانند جنوب آسیا، آسیای جنوب شرقی و مرکز آمریکای شمالی – این افزایش حدود 22 تا 59 درصد است.
نتایج این مطالعه در مجله Nature Communications در مارس 2022 منتشر شده است. به گفته لیانگ یانگ، از پژوهشگران این مطالعه، «در پس رخداد سریع‌تر این پدیده، احتمالاً افزایش دمای جهانی است.» و می‌افزاید، «نتایج این مطالعه بر اهمیت درک خشکسالی‌های ناگهانی و آماده‌شدن برای رویارویی با اثرات آن تأکید می‌کند.» وی می‌گوید «هر سال شاهد رخداد گرمایش بی‌سابقه هستیم و این پیش‌درآمد مناسبی برای خشکسالی‌های ناگهانی است. امید و هدف این مطالعه، به حداقل‌رساندن اثرات زیان‌بار آن است.» خشکسالی‌های ناگهانی پدیده‌ای نسبتاً نوشناخته برای علم به شمار می‌آید، و پیشرفت تکنولوژی سنجش از دور در چند دهه گذشته، نمونه‌هایی از پدیده خشک‌شدن سریع خاک را آشکار ساخته است. این پدیده می‌تواند نشانه‌ آشکارساز آغاز یک خشکسالی ناگهانی باشد و می‌تواند شرایط خشکسالی را غیر منتظره جلوه دهد. همان گونه که از نام آن پیداست، خشکسالی‌های ناگهانی کوتاه‌مدت هستند و معمولاً تنها چند هفته یا چند ماه طول می‌کشند. اما هنگامی که در دوره‌های بحرانی رشد محصول پدیدار شوند، می‌توانند فاجعه‌بار باشند. برای نمونه در تابستان 2012، خشکسالی ناگهانی در مرکز ایالات متحده، باعث پژمرده‌شدن محصول ذرت شد و زیان 7/35 میلیارد دلاری به بار آورد. در این مطالعه، دانشمندان مجموعه داده‌های آب- ‌اقلیمی جهانی را تحلیل کردند که از سنجش‌های ماهواره‌ای رطوبت خاک برای ترسیم تصویر جهانی خشکسالی ناگهانی و چگونگی تغییر آن در 21 سال گذشته استفاده شده است. داده‌ها نشان داد که حدود 34 تا 46 درصد خشکسالی‌های ناگهانی در حدود پنج روز رخ داده است. بقیه در عرض یک ماه ظاهر می‌شوند و بیش از 70 درصد در نیم ماه یا کمتر شکل می‌گیرند. این پژوهشگران با بررسی این خشکسالی‌ها در طول زمان، متوجه شدند که خشکسالی‌های ناگهانی با سرعت بیشتری رخ می‌دهند. این مطالعه همچنین اهمیت رطوبت و الگوهای متغیر آب و هوا را آشکار ساخت، به طوری که احتمال وقوع خشکسالی ناگهانی، زمانی که شرایط مرطوب به خشک تغییر می‌کند بیشتر می‌شود. این روند سبب می‌شود مناطقی که دستخوش نوسانات فصلی رطوبت هستند – مانند آسیای جنوب شرقی، حوضه آمازون، و سواحل شرقی و ساحل خلیج آمریکا – به کانون‌های خشکسالی ناگهانی تبدیل شوند. به گفته یانگ، «ما باید به مناطق آسیب‌پذیر با احتمال بالای خشکی همزمان خاک و خشکی جو، توجه بیشتری داشته باشیم.» مارک اسووبودا، مدیر مرکز ملی کاهش خشکسالی و ابداع‌کننده اصطلاح خشکسالی ناگهانی می‌گوید: «پیشرفت در تکنولوژی تشخیص خشکسالی و ابزارهای مدل‌سازی- مانند موارد استفاده‌شده در این مطالعه- شناخت ما را از تأثیرات خشکسالی‌های ناگهانی افزایش می‌دهد. گام بزرگ بعدی، تبدیل این دانش به برنامه‌ریزی در عمل است.»
مأخذ:
Qing, Y., Wang, S., Ancell, B.C. et al. Accelerating flash droughts induced by the joint influence of soil moisture depletion and atmospheric aridity. Nat Commun 13,
(2022) ,1139