| پیام ما | احداث و گسترش خیابان‌‌ها و اجرای پروژه‌های عمرانی برای توسعه آن‌ها در مناطق مرکزی شهرها عموما با تخریب بافت تاریخی همراه است. مدیران شهری عموما با برچسب فرسوده بودن بافت تاریخی، دست به تخریب آن‌ها می‌زنند و تاریخ سقوط می‌کند. در یک ماه اخیر اتحادیه انجمن‌های علمی و دانشجویی معماری، مرمت و شهرسازی ایران و کمیته میراث فرهنگی و گردشگری سلسله نشست‌هایی با عنوان «چالش‌های حفاظت و توسعه در بافت‌های تاریخی ایران» در نقد رویکرد مدیران شهری در فضای مجازی برگزار کرده است. سومین نشست به بررسی پرونده خیابان انصاری شرقی و تاثیرش در بافت تاریخی محله بلاغی قزوین پرداخته است. پروژه‌ای که سه سال پیش بر اساس مصوبه شورای عالی معماری و شهرسازی به عنوان عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری در این حوزه متوقف شده بود و اوایل اسفند امسال زمزمه‌های راه‌اندازی مجدد این پروژه توسط شهرداری شنیده شد. پروژه‌ای که اگر اجرایی شود، بخش وسیعی از بافت محلات «پنبه‌ریسه» و «فشتهول و بلاغی» تخریب می‌شود.

محمدمهدی کلانتری، دبیر سلسله نشست‌های «چالش‌های حفاظت و توسعه در بافت‌های تاریخی ایران»، در ابتدای این نشست گفت: مصوبات شورای عالی با تغییرات دولت و روی کارآمدن دولت جدید مورد بازیچه قرار گرفته و که این تغییر دولت منجر می‌شود این مصوبات لغو شوند که به دنبال آن باعث نابودی طرح‌ها و بافت‌های تاریخی می‌شود.
او گفت: مسئله‌ای که حائز اهمیت است تنها یک خیابان و یا بافت تاریخی نیست باید دانست که مسئولین به بهانه مردم خود را پشت مردم پنهان می‌کنند زیرا مدیران ما فاقد ادبیات اولیه میراث فرهنگی و یا توسعه هستند. بدیهی است که سقوط یک شهر و یا بافت تاریخی دومینووار خواهد بود و به دنبال آن بافت‌های تاریخی دیگر هم نابود می‌شوند.
به گفته کلانتری، کمبود قوانین مشکل ما نیست بلکه عدم اجرای قوانین و عدم نظارت دستگاه‌های نظارتی مسئله پیش روی ما است.
درگیری طرح تفصیلی با خیابان‌کشی
محمدسعید ایزدی، دکترای مرمت و شهرسازی در این نشست حضور داشت و گفت: فارغ از آن که بخواهم کسی را متهم کنم، باید بدانیم عمده مشکلاتی که با آن روبه‌رو هستیم ناشی از تاخت و تازهایی است که در بافت‌های تاریخی صورت می‌گیرد، همچنین ریشه این اتفاقات و تاخت و تازها در طرح‌هایی است که برای بافت‌های تاریخی تصویب و اجرا می‌شود.
به گفته ایزدی، بافت‌های تاریخی تحت عنوان طرح تفصیلی درگیر پدیده‌ای به نام خیابان‌کشی هستند در صورتی که بافت‌های تاریخی باید به عنوان ثروتی برای آیندگان حفاظت شود و احترام و حافظت از آن‌ها باید مورد بررسی قرار بگیرد.
او تاکید کرد: به عنوان مثال در میدان نقش جهان و یا در سنندج پدیده خیابان‌کشی اتفاق افتاد اما لغو شد به نظر من باید کمپین‌هایی برای این طرح‌ها در شهرها شکل بگیرد تا بافت‌های تاریخی کم‌تر دچار تغییر و یا تاخت و تاز شوند.
بافت تاریخی فرسوده نیست
علی غفاری، استاد رشته طراحی شهری در دانشگاه نیز معتقد است که پایداری و قابلیت و استطاعت دو مسئله مهم برای حفظ بافت تاریخی هستند.
او تاکید کرد: ما هویتی تاریخی، اجتماعی، زیست محیطی، معماری و … داریم که حفظ آن‌ها باید برایمان مهم باشد و مسئله حفظ پایداری میان گذشته و آینده با اهمیت است. باید دانست که بافت‌های تاریخی ما فرسوده نیستند، همه آن‌ها سرمایه‌های اجتماعی ما محسوب می‌شوند، بافت تاریخی بلاغی قزوین بافت زنده‌ای است زیرا مردم هنوز در آن زندگی می‌کنند.
به گفته او قانون‌محور و برنامه‌محور شدن دو موضوعی است که فقدان آن در نجات بافت تاریخی حیاتی است.
او معتقد است: هدف اصلی ارتقای کیفیت زندگی مردم است و حفظ بافت‌های تاریخی که مردم در آن زندگی می‌کنند بخشی از هدف ما است، بازسازی بافت‌های تاریخی راه‌حل دارد باید جامعه محلی را سر جای خود نگه داریم و پدیده ثبات سکونت را حفظ کنیم.
غفاری با اشاره به طرح بلاغی قزوین تاکید کرد: طرح بلاغی قزوین به عنوان الگوی طراحی به دانشگاه واگذار شد و با همکاری شورای عالی هم به تصویب رسید اما مسئله این است که این طرح چگونه اجرا شود، اگر دست افراد اداری باشد، ممکن است اجرایی نشود یا بخشی از آن اجرایی شود زیرا مردم دوست دارند، در محله‌های قدیمی خود زندگی کنند و آن‌ها تخریب نشوند و به دنبال حفظ سرمایه‌های اجتماعی و بافت‌های تاریخی هستند.
مدیریت شهری عرصه آزمون و خطا نیست
محمدعلی حضرتی، مدیرکل سابق اداره میراث فرهنگی استان قزوین، در این نشست درباره تاریخچه استان قزوین گفت: شهر قزوین فعلی را باید به عنوان معدود شهرهای ساسانی ایران شناخت و دانست هسته اصلی شهرستان شاپوری زنده است و حفظ شده و آن چنان هم دچار تغییر و تحول نشده است.
به گفته حضرتی، در پیرامون شهرستان شاپوری چند روستای متصل به شهر وجود داشته، در شرق آن روستای دستجرد قرار داشته است که پیش از اسلام هم نقطه مسکونی بوده و مدت‌ها بعد به شهر متصل شد، در جنوب شهرستان شاپوری روستای دهک، در شمال این شهرستان روستای کوشک و در شمال غربی آن روستای دیزج قرار داشته است و همچنین در زمان هارون‌الرشید در قزوین پیرامون شهر حصاری کشیده شد.
مدیر کل سابق اداره میراث فرهنگی استان قزوین با مرور تاریخ شهر تاکید کرد: جالب است بدانید قزوین شهری مرکب از دو شهر است، یعنی یکی در آغوش دیگری خفته. شهر قزوین در آغاز دوره پهلوی اول با پدیده‌ای تحت عنوان مدرن‌نمایی یا نووارگی روبه‌رو شد که پدیده نووارگی در زمان شهردار وقت قزوین نابود شد.
او ادامه داد: در دوره پهلوی دوم چندین بنای ارزشمند در مجموعه دولت‌خانه صفوی، از جمله: عمارت خورشید، باغ گلزار، قصر جهان‌نما، حمام‌های دولت‌خانه، کاخ بهرام میرزا و … تخریب شد که اگر این تخریب‌ها صورت نمی‌گرفت وجود چنین بناهایی منجر به اشتغال‌آفرینی در شهر قزوین می‌شد.
حضرتی در پایان گفت: در تغییر مسیر خیابان انصاری شرقی کمیسیون ماده 5 میراث فرهنگی و راه و شهرسازی مخالفت خود را به صورت مکتوب اعلام کردند اما باید دانست که مدیریت شهری عرصه آزمون و خطا نیست و ما باید از دوره‌های پیشین عبرت بگیریم تا بافت‌های تاریخی بیش از این دچار آسیب نشود.
آسیب به مرمت‌شده‌ها
سعید زارع‌پور، کنشگر میراث فرهنگی، درباره خیابان‌کشی در بافت‌های تاریخی گفت: مسئله خیابان‌کشی در بافت‌های تاریخی تجربه خوبی به همراه نداشت و به عنوان مثال، کوچه محمدیه به خیابان محمدیه تبدیل شد که به دنبال آن تردد ماشین‌های سواری و گاهی ماشین‌های سنگین در آن بیش از حد صورت گرفت، به همین دلیل به اجبار چندین بار بافت‌های تاریخی آن منطقه مرمت شدند که علاوه بر هزینه‌بر بودن با هر بار مرمت آن‌ها دچار آسیب شدند.
این کنشگر میراث فرهنگی تاکید کرد: تخریب بافت‌های تاریخی یا محله‌های قدیمی مشکلات مهمی از جمله ناامنی و فرونشست زمین را ایجاد می‌کند، همان‌طور که در صحبت‌های اساتید پیش از من مطرح شد، مردم دوست دارند در محله‌های قدیمی خود که بافت قدیمی محسوب می‌شود، همچنان زندگی کنند.
تاثیر سطح پایین مشارکت اجتماعی در احیای بافت تاریخی قزوین
سمیه مراقی، کارشناس ارشد مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی هم در ادامه این نشست، گفت: مشکل عمده‌‌ای در زمینه تاریخی وجود دارد که شهر قزوین نسبت به شهرهای دیگر از سطح مشارکت اجتماعی پایین‌تری برخوردار است.
او تاکید کرد: باید دانست که شهر قزوین از بافت منسجمی برخوردار بوده که به مرور زمان دچار تغییر شده است زیرا تا سال‌های نه چندان دور این شهر از نبود نهادهای مردمی و پویا رنج برده است.
به گفته این کارشناس، در شهر قزوین بافت‌های تاریخی به مرور زمان شکافته شده که لازم است شهرداری این شهر طی ایجاد پروژه‌هایی به این مسئله رسیدگی کند زیرا افرادی زیادی که در این محله‌ها و بافت‌های تاریخی زندگی می‌کنند که نسبت به آن عرق دارند اما شهرداری مردم را در وضعیت بلاتکلیفی قرار داده است و از زمانی که تخریب‌ها بیش‌تر شد تردد هم دشوارتر شد.