چند روز قبل شش مامور اداره برق کرمان در سیل بخش گلباف شهرستان کرمان، جان خود را از دست دادند. آنها برای وصل برق شبکه روستایی رفته بودند که ناگهان دچار سیل می‌شوند. اما همه موضوع در همین کلمه «ناگهان» خلاصه می‌شود. آیا این سیل واقعا ناگهانی بوده است؟ آیا بارش‌های فصلی در این موقع از سال، ناگهانی محسوب می‌شود؟ آیا کارمندان اداره برق پیش‌بینی لازم از وقوع سیل نداشتند؟ آیا ادارات مرتبط پیش از انجام هر عملیاتی در چنین مناطقی، برنامه‌ریزی‌های لازم را دارند؟ چه کسی یا چه نهادی پاسخگوی مرگ شش انسان است؟ ایران دوره‌ای سنگین از خشکسالی را پشت سر گذاشته است. برای مثال در استان سیستان و بلوچستان این دوره بالغ بر بیست سال بوده است. این حجم از خشکسالی در این استان یا جنوب و شرق استان کرمان، معنایش تغییر ماهیت زندگی روستایی است. زندگی عشایری و دامداری به حداقل رسیده، مزارع و باغات رو به خشکی نهاده و هویت زندگی روستایی و کشاورزی وجهی دیگر یافته است. اگر زمانی زندگی شهرنشینان به طور جدی و تنگاتنگ نیازمند بهره‌مندی از زندگی و محصولات روستائیان بود؛ در سال‌های دراز خشکسالی، اینک روستائیان بودند که قوت اصلی و ادامه زندگی‌شان نیازمند کمک‌های شهرنشینان، به خصوص سمن‌ها و خیرین و البته آفت دریافت یارانه بود. حجم زندگی آنها به قدر دریافت یارانه و کمک‌های مردمی کوچک و حقیر شد و در عمل به عزت نفس و مناعت طبع روستائیان آسیبی بسیار جدی وارد کرد. اما در این میان یک اتفاق زیستی دیگر نیز رخ داد که بسیار نگران‌کننده و قابل تامل است. سال‌های دراز خشکسالی موجب از دست رفتن حریم رودخانه‌ها شد. و مردم بومی و روستایی با پیشروی در مسیر رود، خانه‌های خود درست در این جایگاه برپا کردند. در این میان مقصر به تنهایی مردم نبودند. در سیل سال ۹۸ که به تمام نقاط سیل زده سفر داشتم، متوجه عدول جدی از قانون بودم. برای مثال در شهر معمولان در استان لرستان که خانه‌هایش به طور کلی ویران شده بود، تمام خانه‌ها بدون استثنا بر مسیل رودخانه ساخته شده بودند. خانه‌هایی که با مجوز بنیاد مسکن و با وام‌های همین نهاد ساخته شده بود و مقامات با لطف بسیار موافقت کرده بودند که پرداخت اقساط خانه‌های ویران شده، چند ماهی به تعویق افتد! شاید اگر در هر کجای جهان متمدن می‌بود، مقامات را به دلیل صدور مجوز ساخت در مسیر رودخانه به دادگاه و زندان می‌کشاندند و اینجا برعکس، فرجه‌ای چند ماهه برای بازپرداخت اقساط خانه‌ای که دیگر وجود ندارد. دوره ترسالی فرا رسیده است و بارش‌ها کم و بیش در استان‌های درگیر خشکسالی آغاز شده است. این بارش‌ها رحمت و ثروت محض است. آب شیرینی که گویا هدیه‌ای برای این مردم است. اما ثروتی که در چشم بر هم زدنی هدر می‌رود. جمع‌آوری این سیلاب‌ها که زود پدید می‌آید و زود هم ناپدید می‌شود، نیازمند سرعت عمل جدی است. حتما راهکارهایی برای جمع‌آوری این آب‌های پراکنده وجود دارد. آبی که در گرمای منطقه‌ای چون سیستان و بلوچستان به سرعت تبخیر می‌شود و از بین می رود. با توجه به پایان نسبی خشکسالی، دیگر نمی‌توان از وقوع این سیلاب‌ها غافلگیر شد. بلکه باید منتظر آن و درصدد برنامه‌ریزی فوری و جدی باشیم. ساخت بندهای خاکی، تقویت امور آبخیزداری در مسیل‌ها، جمع‌آوری آب‌های پراکنده در مخازن، هدایت این آب‌ها به باغات و مزارع و ده‌ها کار علمی و اصولی دیگر که قدر مسلم متخصصان از چگونگی انجام آن آگاه هستند، می‌تواند این هدایای خدادادی را که قطره قطره‌اش حکم حیات و جواهر دارد، به موثرترین شکل ممکن مورد استفاده قرار دهد. فرصت زیادی نیست. باید هر چه سریع‌تر، خانه‌های برپا شده در حریم رودخانه جمع‌آوری شده و با کمک کارگروه مدیریت بحران و استانداری‌ها و دیگر نهادهای مرتبط، حریم رودخانه‌ها را بازگردانیم. باران‌های فصلی غافلگیری نیست، فرصتی است برای ذخیره آب‌های شیرین.