میزان بارش‌ها در دو ماه گذشته همه را شگفت‌زده کرده است. درحالی‌که کشور در بحران آب به سر می‌برد، انگار این باران‌ها نوید آینده‌ای بهتر را می‌دهند؛ اما مشکل دقیقاً همین‌جاست. این باران‌ها شاید تا حدی توانسته باشد موضوع تنش در تهیه آب شرب را حل کند؛ اما این به معنی حل مشکل کم‌آبی کشور نیست.

وزارت نیرو نیز در گزارشی که پنجم اردیبهشت منتشر شده، در این باره هشدار داده است: «بررسی‌های ما نشان می‌دهد که توزیع بارش‌ها در سطح کشور یکنواخت نبوده و در ۹ استان با جمعیتی بیش از ۳۴ میلیون نفر، شرایط زیرنرمال حاکم است. بیشترین کاهش بارش در استان‌های واقع در حوضه آبریز دریاچه نمک مشاهده می‌شود.»

«فیروز قاسم‌زاده»، مدیرکل دفتر اطلاعات و داده‌های آب کشور در این گزارش توضیح داده: «اگرچه بارش سال آبی جاری نسبت به بلندمدت ۳ درصد و نسبت به سال گذشته ۶۲ درصد افزایش داشته، اما شاخص خشکسالی SPI نشان می‌دهد که کشور وارد ششمین سال خشکسالی متوالی شده است.»

ذخایر آبی امسال نسبت به پارسال کمتر است

«سعید سلیمان‌ها»، کارشناس «اندیشکده تدبیر آب ایران»، درباره این موضوع به «پیام ما» می‌گوید: «در سطح کشور اوضاع بارندگی‌ها بهتر است؛ اما مخصوصاً در تهران ذخیره سدهای ما نسبت به پارسال کمتر است. یکی از دلایل کمبود ذخایر در تهران این است که پارسال مجبور شدیم از حجم مرده سد استفاده کنیم که از این میزان حجم مرده ۳۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب فقط برای کرج بوده است. برای همین با آنکه بارندگی بیشتر بوده؛ اما ذخایر آبی نسبت به زمان مشابه پارسال کمتر است. چون ذخیره‌ای را که نباید مصرف می‌کردیم، استفاده کرده‌ایم. برای همین حداقل برای تهران ما هنوز مشکل کمبود آب را داریم.» او ادامه می‌دهد: «البته شاید این بارش‌ها از میزان تنش و بحران آب شرب بکاهد و کمبود آب شرب به‌شدت پارسال نباشد؛ اما در سطح کشور ما هنوز به سطح متوسط بلندمدت هم نرسیده‌ایم.»

راه‌حل‌هایی بی‌فایده

او درباره راه‌حل می‌گوید: «راه اصلی کاهش مصرف است و برای آن نسخه‌های گوناگونی پیچیده شده است؛ اما هیچ‌کدام از آنها تابه‌حال موفق نبوده‌اند. بعضی تجویزها عمومی است مثل استفاده از فناوری‌های نوین یا اصلاح الگوی کشت، واردات آب مجازی یا آبیاری تحت‌فشار که هرکدام چالش خاص خود را داشته؛ ولی هیچ‌کدام به موفقیت موردانتظار نرسیده است.»

به گفته او در بعضی نقاط علاوه بر کمبود آب، افت کیفت آب هم اتفاق افتاده است و همین موجب می‌شود راهکاری مثل تغییر الگوی کشت با موانعی مواجه شود. «این افت کیفیت به ما اجازه نمی‌دهد بسیاری از محصولات را کشت کنیم. برای مثال در بسیاری از مناطقی که پسته کشت می‌شود نمی‌توان چیز دیگری کشت کرد چون EC آب (هدایت الکتریکی آب) بین ۴ تا ۵ هزار است و این امر محدودیت‌هایی برای ما ایجاد می‌کند. به همین دلیل حتی اگر تصمیم گرفته شود الگوی کشت در چنین مناطقی از محصولات پرآب‌بر به کم آب‌بر تغییر کند باز هم نمی‌توان آن را عملی کرد. درواقع اینجا پارادوکسی است که محصولات سودده، آب بیشتری مصرف می‌کنند و برای منابع آبی مضرند؛ اما حتی اگر بخواهیم نمی‌توانیم به دلیل شرایط محیطی محصولی دیگر را جایگزین آن کنیم.»

گرفتن عوارض کمکی به کاهش مصرف آب نمی‌کند

به گزارش خبرگزاری مهر و به نقل از گمرک جمهوری اسلامی ایران ازاین‌پس باید از محصولات کشاورزی و غذایی پرآب‌بر عوارض آب مجازی، به ارزش یک درصد ارزش صادراتی کالاهای مشمول که هرسال نیم درصد افزایش می‌یابد، دریافت شود. سلیمانی‌ها درباره این عوارض می‌گوید: «چنین کاری شاید درآمدزایی داشته باشد؛ اما هیچ کمکی به اصل ماجرا نمی‌کند. مسئله ما استفاده بیش از حد از منابع آب است که این عوارض میزان مصرف را کاهش آن نمی‌دهد.» البته ناگفته نماند که دولت با هدف حمایت از تولید و کاهش بار مالی بر دوش تولیدکنندگان، به گمرک ابلاغ کرده که برای صادرات ۵ قلم از محصولات آب‌بر، انجیر، خرما، پسته، انگور و چای عوارضی دریافت نشود.

افزایش محصولات احتمالاً موقتی است

در این روزها و با افزایش میزان بارندگی‌ها عموماً انتظار این است که میزان محصولات افزایش یابد. سلیمانی‌ها هم می‌گوید: «ممکن است به دلیل بارش به‌هنگام (بارندگی هم‌زمان با نیاز آبی محصولات دیم) عملکرد کشت محصولی مانند گندم افزایش یابد؛ اما این به دلیل مدیریت بهتر نیست. برای همین برنامه افزایش محصولات اصلاً برنامه مناسبی نیست.» این کارشناس حوزه آب معتقد است که کسی در این شرایط نمی‌داند چه‌کار باید کرد و به هرکس مراجعه شود همان نسخه‌های قدیمی را می‌پیچند. «بهتر است دنبال پاسخ این سؤال باشیم که چرا هیچ‌کدام از این راهکارها تابه‌حال جواب نداده‌اند.»

او آینده روشنی برای منابع آبی کشور نمی‌بیند و در این باره توضیح می‌دهد: «در گذشته زمان نسبتاً طولانی و شرایط بهتری داشتیم. در آن زمان امکانات و توانمندی‌ها بهتری چه در بخش مالی و شرایط اقتصادی و چه نیروی انسانی داشتیم. اما حالا شرایط بدتر شده است. شاید تنها راهی که در کوتاه‌مدت می‌توان انجام داد این است که جلوی شدت پیامدهایی مانند فرونشست را بگیریم. ولی من به اصلاح و برگشت این فرایندها خوش‌بین نیستم.» او معتقد است که همچنان در شهرهای بزرگ مشکل کمبود آب وجود دارد و مسئولان باید در این باره به مردم اطلاع‌رسانی کنند.