فرماندار ماهشهر: پیش‌بینی هواشناسی حداکثر 80 میلی‌متر بارندگی بود اما 176 میلی‌متر آب‌ جمع شد

ردپای تغییر اقلیم در سیلاب خوزستان

رییس موسسه ملی تغییر اقلیم و محیط زیست دانشگاه تهران: به جز بارش‌ها بسیاری از مشکلات اقلیمی کلان شهرها هم از نشانه‌های تغییر اقلیم است.

خوزستان که سالیان طولانی با خشکسالی دست و پنجه نرم می‌کرد، حالا مدتی‌است که در باران غرق می‌شود. فروردین سال گذشته و آذر امسال اهواز، آبادان و بخش‌هایی از ماهشهر را آب برد. شهروندان این شهرها در فیلم‌هایی که در رسانه‌های محلی دست به دست می‌شود، دیالوگی مشترک را تکرار می‌کنند: «خانه ما زیر آب است، زندگی ما زیر آب است.» زنان و مردان ماهشهری بیش از باقی شهروندان جنوب این روزها با معضل آبگرفتگی روبه‌رویند. چندی پیش آن‌ها در تجمعی مسئولان شهری را خطاب قرار می‌دادند و از آن‌ها درخواست کمک داشتند. دو عامل سبب آبگرفتگی در شهرهای جنوبی شده است، نخست نبود شبکه‌ یک‌پارچه فاضلاب شهری و دیگری نبود شبکه جمع آوری آب‌های سطحی. مسئولان بارها درباره فقدان این دو مساله صحبت کردند و بودجه را عامل عقب افتادگی دانستند. مسئله  اساسی‌تری اما این روزها از چشم‌ها مخفی مانده است، عاملی که در گذشته نبوده این روزها سروکله‌اش پیدا شده و باعث این میزان خسارت شده است. پرسش مشخص این است؛ عامل بارندگی‌ شدید، رگباری و کوتاه مدت در جنوبی که سال‌ها خشک بوده چیست؟

پاسخ به پرسش را شاید بتوان از میان گفت‌وگوهای مسئولان جست، چندی پیش مدیرعامل شبکه آبفا و عضو شورای شهر آبادان از مدل متفاوت بارش‌ها گفته بودند، بارش‌هایی که مکرر نیستند. آسمان در چند ساعت شدید و ممتد می‌بارد و همین باعث فقدان جمع‌آوری درست آب‌های سطحی در شهرهایی می‌شود که نه به سیستم جمع‌آوری آب سطحی مجهزند و نه شبکه یکپارچه فاضلاب دارند. محسن بیرانوند، فرماندار شهر ماهشهر روز پنجشنبه در نشست خبری اعلام کرده بود که مقصر آبگرفتگی‌های اخیر مسئولان حوزه شهری و سازمان هواشناسی است که اطلاع نداده قرار است، بارندگی با این میزان رخ دهد. او در این نشست خبری اعلام کرد: «به ما نگفته بودند که قرار است بارندگی به این شدت و میزان باشد. ضمن این‌که بنده از قبل به ستاد مقابله با بحران بندر امام هشدار داده بودم، ولی خرابی پمپ‌های مکش آب و عدم لایروبی برخی کانال‌های انتقال آب، باعث به وجود آمدند این بحران شد.» هواشناسی اما به سرعت در گفت‌وگو با یکی از رسانه‌ها این ادعا را رد می‌کند و اعلام می‌کند که از پیش هشدارهای لازم برای بارندگی در ماهشهر داده شده بود.  فرماندار ماهشهر اما روز گذشته در گفت‌وگو پیام‌ما درباره این تناقض، ادعای دیگری را مطرح کرد: «هواشناسی، در جلسه ستاد بحران پیش‌بینی کرده بود که طبق مدل آمریکایی، این شهر حدود 80 میلی متر بارندگی خواهد داشت و طبق مدل اروپایی هم حدود 40 میلی متر بارندگی پیش بینی می‌شود.» او می‌گوید پیش بینی‌ها مقداری مابین این دو عدد بودند و تخمین زده می‌شد که احتمالا بارندگی مقداری معادل 60 تا 70 میلی متر باشد. بیرانوند اما می‌گوید، علی رغم همه این صحبت‌ها اما میزان بارندگی حدود 176 میلی متر بود.

بی‌نظمی اقلیمی در کشور

پرسش همچنان بر سر جای خود باقیست، مسئولان از پیش‌بینی‌های غلط سازمان هواشناسی می‌گویند اما هنوز کسی علت بارش را نمی‌داند. سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات ‌معدنی کشور در گزارشی که به تازگی منتشر کرده است، وضعیت بارش‌های آذر 99 را با فروردین 98 مقایسه کرده و از آن نتیجه‌ گرفته که بارندگی در فروردین 98 از نشانه‌هایی بی‌نظمی اقلیمی است: «آخرین سیلاب بزرگی که در استان خوزستان اتفاق افتاد، در فروردین سال 1398 بود که یک بی‌نظمی اقلیمی در سراسر ایران رخ داده بود و در استان‌های مجاور خوزستان چون لرستان هم این بارندگی شدید بوده است به طوری که با هدایت آب‌های بالادست به پایین دست و بالا آمدن آب رودخانه‌های دز، کرخه و کارون و طغیان آنها و سرریز شدن سدها شاهد سیل عظیمی در استان بودیم. و این موضوع زمانی اتفاق افتاد که حجم زیادی از بارندگی در مدت کوتاهی اتفاق افتاد و مخازن سدها نیز تحمل این حجم از بارش را نداشتند.»

بارش‌ها از نشانه‌های تغییر اقلیم است

مجید شفیع پور، استاد دانشگاه و رییس موسسه ملی تغییر اقلیم و محیط زیست دانشگاه تهران اما پاسخ روشنی برای پرسش دارد. او بارندگی آذر 99 را نیز شاهدی بر تغییر اقلیم در این استان می‌داند و به «پیام‌ما» می‌گوید: «شدت بارش و فرکانس بارش نسبت به نرمال 30 سال اخیر از اثرات تغییر اقلیم است.» او می‌گوید طبق آمار ارائه شده، میانگین بارش حدود 2 و نیم برابر میزان پیش‌بینی شده است که آن را می‌توان از نشانه‌ها اثر پذیری از گرمایش جهانی و تغییر اقلیم دانست.

شفیع پور می‌گوید بارش‌ها تنها نشانه تغییر اقلیم نیستند و بسیاری از مشکلات اقلیمی که این روزها کلان‌شهرها با آن دست و پنجه نرم می‌کنند هم از نشانه‌های تغییر اقلیمی هستند که به آن‌ها کمتر توجه می‌شود، شاهد دیگری بر این مدعا سوختن جنگل‌ها، دشت‌ها و مرغزارها در طول سال است. به عقیده این استاد دانشگاه در وهله اول لازم است که بپذیریم که کشور ما در غرب آسیا کشوری آسیب پذیر از منظر گرمایش جهانی است: «معمولا برای آمادگی مواجهه با این رخدادها و سازگاری و تاب آوری کشورها، برنامه‌هایی برای تاب آوری اقلیمی تدوین می‌کنند اما اکنون چند سالی است که به نظر می‌رسد، مسئولان به جای اینکه تلاش لازم برای تاب آوری کشور داشته باشند و بپذیرند که کشور ما در این حوزه آسیب پذیر است، دیدگاه‌های گوناگونی مبنی بر اینکه این پدیده‌ها غیر منتظره نیستند را استوار می‌کنند، در صورتی که موضوع تغییر اقلیم بایستی در کشور ما به عنوان اولویت یک برنامه‌ریزان در کشور قرار بگیرد.»

چه باید کرد؟

برای کاهش اثر سو این تغییر اقلیم در منطقه‌ای مانند خوزستان در مبحث سیل اما چه باید کرد؟ شفیع پور می‌گوید، تاکنون در کشور تلاش یکپارچه و حرکتی جمعی برای تاب آور سازی شهرها نه از سوی متولیان شهری و نه در سطوح بالاتر دیده نشده است در حالی که تاب آور سازی یک الزامی است که انتخابی به همراه ندارد: «باید از تجارب بین المللی کشورهایی که تاکنون متاثر از پدیده تغییر اقلیم شدند، استفاده کرد، در همین مساله سیل یک مجموعه اقداماتی نیاز است، شاید بتوان بخشی از آب را برای احیای رودخانه فصلی احیا کرد و بخشی را به سمت تالاب‌ها برد و بخش دیگر را برای آبیاری موسمی مورد استفاده قرار داد و بخشی دیگر را به تصفیه خانه منتقل کرد.» موقعیت جغرافیایی و پستی و بلندی زمین یا حتی پوشش گیاهی منطقه نیز چند عاملی هستند که به زعم او می‌توانند معیار مناسبی برای تصمیم‌سازی باشند.هرچند که فرماندار ماهشهر ادعا می‌کند که آبگرفتگی در بیشتر مناطق بندر امام خمینی فروکش کرده اما تصاویر زیادی در فضای مجازی از بحران اقلیمی در شهرها حکایت دارد، بحرانی که به نظر می‌رسد ممکن است بیش از پیش هم مشاهده شود، چنانچه شفیع پور می‌گوید باید بیش از این منتظر رخدادهای ناشی از تغییر اقلیم در شهرها بود.