نوبل اقتصاد؛ به نام دیگران و به کام ما

یادداشت اختصاصی 

حمیدرضا وزیری نسب

در روزهای گذشته جوایز نوبل سال 2018 میلادی به رسم هر سال اعلام گردید و جایزه نوبل اقتصاد امسال به ویلیام نورداس و پاول رومر آمریکایی رسید. این جایزه به پاس فعالیت‌های این دو محقق اقتصادی در زمینه ادغام و یکپارچه سازی تغییرات زیست محیطی و تکنولوژیکی در اقتصاد کلان، اهدا شد. به کلیدواژه‌های این پژوهش‌ها دقت کنید: 1- اقتصاد کلان، 2- عوامل و تغییرات زیست محیطی و 3- عوامل و تغییرات تکنولوژیکی.

در پژوهش‌های این دو محقق، از سویی تاثیرات بلند مدت عوامل زیست محیطی (و در صدر آن تغییرات آب وهوایی و استفاده از سوخت‌های) و از سوی دیگر اثر تغییرات و پیشرفت‌های تکنولوژیکی بر اقتصاد کلان و به تبع آن رفاه عمومی مورد بررسی قرار گرفته شده است. استفاده طولانی مدت و بیش از حد بشر از محیط زیست همواره مورد بحث و محلی برای تعارض ایده ها بوده است. در مدل ارائه شده توسط نورداس در اوایل دهه 1990 میلادی، یعنی بیش از 20 سال پیش، چارچوبی ترکیبی از اقتصاد، فیزیک و شیمی برای ایجاد تعادل و یافتن جایگزینی مناسب و پایدار برای سوخت‌های فسیلی ارائه شده است. از کاربردهای عملی این مدل، می‌توان به افزایش چندبرابری تعرفه سوختهای کربنی در دهه 1970 میلادی در کشورهای اروپایی به‌ ویژه کشور هلند اشاره کرد.

رومر در مدل ارائه شده خود در سال 1990، که به نام “تئوری رشد درونی” مشهور است، نشان می‌دهد از طرفی تصمیمات اقتصادی و شرایط بازار منجر به ایجاد فناوری‌های جدید می‌شود (مثل تولید موتورهای دیزلی در دهۀ 1960) و از سویی پیشرفت تکنولوژی مفاهیم اقتصادی را دچار تغییرات اساسی می‌کند (مثل ایجاد و توسعه فین‌تِک‌ها).

اما نقطه عطف و شاه‌کلید پژوهش‌های نورداس و رومر دو نکته است: نخست، ادغام و یکپارچه‌سازی این دو مدل؛ یعنی بررسی تأثیر متقابل تغییرات زیست محیطی و تکنولوژیک بر یکدیگر و بر اقتصاد یک جامعه مشخص. و دوم عدم ارائه و بسط یک مدل‌ ثابت و محدود برای تمامی جوامع. به عبارت دیگر این دو بیان می‌دارند که ورود و پردازش داده‌ها و به تبع آن رویکردهای اقتصادی در هر جامعه متفاوت و وابسته به عوامل ذکر شده در آن جامعه بخصوص است.

با توجه به این مقدمه نسبتاً طولانی، بدیهی است که بهترین و موثرترین استراتژی در این مرحله، استفاده از تئوری‌های اقتصادی ثابت شده و پربازده است. استان کرمان دارای موقعیت استراتژیک و محیط زیست غنی و آکنده از غنائم و موهبت‌های الهی است. هرچند که، در زیرساخت‌های تکنولوژیکی، کسورات و نواقص عدیده‌ای دیده می‌شود. از سوی دیگر مشارکت و یکپارچه‌سازی فعالیت‌های پژوهشی و عملیاتی لازمۀ اجرای این طرح است. اگرچه پژوهش‌ها و تحقیقات در این زمینه کم نیستند (مثل پژوهش‌های ابریشمی و کمیجانی)؛ ولیکن ادغام و همگام‌سازی این فعالیت‌ها با پشتیبانی و پیگیری نهادهایی همچون پارک‌های علم و فناوری، صندوق‌های پژوهش و فناوری و … زمینه‌ساز موفقیت و پیشرفت‌های چند منظوره بوده و برای رسیدن به این مهم، چه چیزی بهتر از پژوهش‌های برنده جایزه اقتصادی نوبل، که سال‌های متمادی آزمون و خطا شده و نتیجه مسلّم آن در اختیار ماست، می‌تواند چراغ راه ما باشد؟!/ کارشناس ارشد مدیریت MBA