ایرج بسطامی؛ حنجره کویر

ایرج بسطامی خواننده موسیقی سنتی ایرانی بود. وی در یکم آذر ماه سال ۱۳۳۶ در شهرستان بم متولد شد. از پنج سالگی به خواندن آواز علاقه نشان داد.
عمویش یدالله بسطامی استعداد او را کشف کرد و پرورش داد. ایرج در این سال ها ردیف های آوازی در مکتب تهران سبک استاد عبدالله خوان دوامی را نزد عمو فرا گرفت و در 22 سالگی به جرگه شاگردان استادان آواز ایران پیوست.
وی در این سال ها به رغم مشکلات راه و مسافت زیاد، هفته ای یک بار برای فراگیری آواز از بم به تهران می آمد. ایرج نزد پرویز مشکاتیان آهنگ ساز و نوازنده نامی سنتور رفت تا تلفیق شعر و موسیقی را نزد او بیاموزد و کم کم نخستین آلبوم های خود را با مشکاتیان منتشر کرد. آلبوم های «افشاری مرکب» ، «مژده بهار» ، «افق مهر» و «وطن من» در همین دوره به بازار عرضه شدند. در بوی نوروز نیز که حاصل همکاری گروه دستان و آهنگ سازی محمدعلی کیانی نژاد می باشد و از کارهای به یادمادنی موسیقی ایران است، آواز خواند. سپس بسطامی با همکاری کیوان ساکت «آلبوم فسانه» کورش متین ، «سکوت» و حسین پیرنیا «تحریر خیال» را خلق کرد. آلبوم موسم گل حاصل همکاری او با محمدرضا درویشی بود و در آن برخی از تصانیف قمرالملوک وزیری را بازخوانی کرد. آهنگ گل پونه های وحشی که نیز پس از مرگ وی در بم آوازه ملی یافت. حاصل صدایش روی آهنگی از پیرنیاست. آوازهای ایرج بیشتر بر پایه سنتور بود و در گام های بلند هیچ کس به مهارت وی نرسید. با این همه ذوق و هنر در فقر شدید به سر می برد. او هرگز ازدواج نکرد و سرپرستی خانواده برادر مرحومش را بر عهده گرفت. آوازهای دشتی و محلی او نیز در کرمان و کل ایران دارای شهرت بسیاری است.
بسطامی بسیار فروتن بود و شاید این تواضع یکی از علت های کمتر شناخته شدنش تا قبل از خاموشی بود. او اجازه نمی داد عکسش بر روی کاست هایش درج شود و یا مقاله ای در موردش نوشته شود. وی در اواخر عمر کوتاه اما گرانمایه خویش به زادگاهش بم پناه آورد و در خانه کاهگلی پدر که عاقبت بر سرش آوار شد، چند صباحی زندگی کرد و سرانجام در سحرگاه پنجم دی ماه 1382 در زلزله بم زیر آوار ماند و زرق و برق جهان و تمام متعلقاتش وداعی بلند گفت. پس از مرگ بسطامی برخی از کارهای گذشته و کنسرت های وی با اهالی موسیقی و نیز بی کاروان کولی « کیوان ساکت» انتشار عمومی یافت که «الله مزار» با هم نوازی سه تار بهداد بابایی از جمله این آثار بود. طی حادثه زمین‌لرزه بم در تاریخ ۵ دی ۱۳۸۲ در خانه پدری خود در همین شهر درگذشت. از وی فرزندی بر جای نمانده‌است.