در پیچ‌وخم پرونده هسته‌ای

دکتر سیدعلی خرم*
هنوز پس‌لرزه‌های بیانیه لوزان، جوامع سیاسی ایران، آمریکا و منطقه را فرا گرفته است و آنها که بر موج این پس‌لرزه‌ها سوار شده‌اند، مایل نیستند آرامش بر پرونده هسته‌ای ایران سایه افکند. همه جناح‌ها و قدرت‌ها بر یک چیز توافق دارند و آن اینکه بیانیه لوزان که شاخص توافق ایران و گروه 1+5 بعد از 18 ماه بود، به عمل درنیاید و مقدمه‌ای برای پایان پرونده هسته‌ای ایران نباشد. هجمه‌ای که از زوایای مختلف به پرونده هسته‌ای ایران وارد می‌آید، اگرچه اغلب غیرمستقیم و تحت عناوین مختلف است ولی روند کلی نشان می‌دهد توافقات احتمالی در پرونده هسته‌ای چقدر شکننده است. مذاکرات هسته‌ای درحالی شروع شده و روی نگارش متن تکیه دارد که توافقات بیانیه لوزان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و دکتر ظریف از اینکه هنوز توافقی صورت نگرفته، سخن می‌گوید. این تعبیر یادآور این است هنگامی که ایران خود توافقات بیانیه لوزان را الزام‌آور و تعهدآور نمی‌داند، گروه 1+5 نیز بعد از آن تعهدی به توافقات نخواهد داشت و همه چیز می‌تواند شکننده بوده و بعضا از صفر شروع شود. مانع جدی دیگر درروند مذاکرات تندروهای کنگره آمریکا هستند که در سایه تردید ایران، درصدد دوباره‌نویسی بیانیه لوزان‌اند. هجمه‌هایی که رژیم‌صهیونیستی به ساختار سیاسی آمریکا وارد نموده، ظاهرا در حال جواب گرفتن است. با نگاهی به یک سال و نیم گذشته می‌توان دریافت چگونه پرونده هسته‌ای توانست مسیر مسالمت‌آمیز و دیپلماتیک را طی کند به ترتیبی که حاوی دستاوردهای گوناگون برای ایران باشد اما بعد از بیانیه لوزان، تفسیرها و تعبیرها شروع شد تا سرآغاز روندهای جدید در پرونده هسته‌ای ایران شود. بی‌شک هیچ یک از بازیگران گروه 1+5 به اندازه ایران، تلاش‌های 18ماهه پرونده هسته‌ای را نباید ارزشمند بداند و دولت آمریکا بعد از ایران بازیگر دوم است. ایران به خوبی می‌دانست دشمنان مترصد اولین فرصت هستند که توافقات را در لوزان به هم ریخته و شکل جدیدی از توافقات به وجود آورند که دستاورد کمتری برای ایران داشته باشد. توافقات نانوشته بین رژیم‌صهیونیستی و عربستان از طریق تندروهای کنگره آمریکا برای درهم ریختن توافقات لوزان از طریق به‌هم ریختن اوضاع خاورمیانه، روزبه‌روز شکل واقعی‌تر به خود می‌گیرد. همه اینها برای این است که به تعبیر نتانیاهو، ایران نتواند از راه توافق ژنو به اقتدار سیاسی و هسته‌ای خود ادامه دهد و عربستان شاهد اعمال نظر ایران در مسائل جهان عرب و جهان اسلام باشد. درنهایت رژیم‌صهیونیستی و عربستان و بقیه چون ترکیه درصددند استراتژی جدید آمریکا در خاورمیانه که به اعمال نقش بیشتر ایران می‌تواند منتهی شود، هیچگاه عملی نشود و آمریکا دو بازیگر رژیم‌صهیونیستی و عربستان را نیز در استراتژی جدید خود مدنظر قرار دهد. در چنین شرایطی، هوشمندی و کیاست ایران بسیار مهم است تا بتواند شرایط بیانیه لوزان را در همان حد خود مورد توجه قرار دهد و از طریق دیپلماتیک و گفت‌وگو با آمریکا مانع تاثیر زیاده‌طلبی‌های رژیم‌صهیونیستی و دیگر حامیان منطقه‌اش شود.
* سفیر و نماینده دائم اسبق ایران
در سازمان ملل متحد- ژنو