در خیابان «بغداد»، «نیشانتاشی» و «ماسلاک» کافی است چند دقیقه بایستید تا پشت‌سرهم «توگ»، «تسلا»، «بی‌وای‌دی» و «ام‌جی» ببینید. خودروهای برقی دیگر فقط در محله‌های مرفه یا نمایشگاه‌ها دیده نمی‌شوند؛ آن‌ها حالا وارد خیابان‌های عادی شهر شده‌اند. در شهری که سال‌ها با ترافیک سنگین، دود و مصرف بالای سوخت شناخته می‌شد، حالا تغییری آرام اما محسوس در جریان است.

رشد سریع بازار خودروهای برقی در ترکیه

طبق گزارش «رویترز»، فروش خودروهای تمام‌برقی در ترکیه در سال ۲۰۲۵ از ۱۹۰ هزار دستگاه عبور کرد و سهم آن‌ها از کل بازار خودرو به حدود ۱۷ درصد رسید. هم‌زمان، تعداد نقاط شارژ عمومی از حدود ۶۵۰۰ نقطه در سال ۲۰۲۳ به بیش از ۳۱ هزار نقطه در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت؛ رشدی که ترکیه را به یکی از سریع‌ترین بازارهای توسعه زیرساخت شارژ در اروپا تبدیل کرده است.

این تغییر صرفاً نتیجه علاقه مردم به فناوری‌های جدید نیست. خودرو برقی در ترکیه، به‌ویژه در استانبول، حاصل هم‌زمان چند بحران است؛ گرانی انرژی، افزایش شدید هزینه سوخت و آلودگی هوایی که سال‌هاست زندگی روزمره شهروندان را تحت‌تأثیر قرار داده است.

استانبول با بیش از ۱۶ میلیون نفر جمعیت و میلیون‌ها خودرو، یکی از پرترافیک‌ترین شهرهای اروپاست. در بسیاری از روزها رانندگان ساعت‌ها در ترافیک می‌مانند و همین مسئله، سوخت را به یکی از اصلی‌ترین هزینه‌های خانوار تبدیل کرده است. به همین دلیل، خودرو برقی در این شهر بیش از آنکه انتخابی زیست‌محیطی باشد، به انتخابی اقتصادی تبدیل شده است.

بنزین گران، برق ارزان‌تر

در پارکینگ مرکز خرید «وادی»، مردی کنار خودروی «توگ» منتظر شارژ ایستاده است. او که تا دو سال پیش به خرید خودروی برقی فکر نمی‌کرد، حالا می‌گوید: «مسئله فقط تکنولوژی نیست؛ مسئله حساب‌وکتاب است. با این قیمت بنزین، رانندگی روزانه در استانبول با ماشین بنزینی صرف نمی‌کند.»

تنش‌های منطقه‌ای، افزایش قیمت جهانی نفت و فشار تورم در ترکیه، هزینه سوخت را به یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های طبقه متوسط تبدیل کرده است. قیمت بنزین در استانبول این روزها حدود ۶۴ تا ۶۷ لیر برای هر لیتر است. این یعنی پر کردن باک یک خودروی متوسط، بسته به حجم باک، می‌تواند چند هزار لیر هزینه داشته باشد؛ رقمی که برای بسیاری از خانواده‌ها سنگین است.

در مقابل، هزینه شارژ خودروهای برقی به‌مراتب پایین‌تر است. شارژ خانگی حدود ۸.۹ لیر به‌ازای هر کیلووات‌ساعت هزینه دارد و شارژ عمومی AC نیز معمولاً حدود ۱۲ لیر برای هر کیلووات‌ساعت محاسبه می‌شود. برای بسیاری از رانندگان، همین تفاوت هزینه حالا مهم‌ترین دلیل مهاجرت از خودروهای بنزینی به برقی است.

به‌عنوان‌مثال، یک خودروی برقی متوسط برای پیمایش ۱۰۰ کیلومتر حدود ۱۵ تا ۲۰ کیلووات‌ساعت برق مصرف می‌کند. یعنی هزینه پیمایش ۱۰۰ کیلومتر با شارژ خانگی می‌تواند کمتر از ۲۰۰ لیر باشد؛ درحالی‌که همین مسیر با یک خودروی بنزینی چندبرابر گران‌تر تمام می‌شود.

در شهری که بسیاری از شهروندان روزانه ده‌ها کیلومتر رانندگی می‌کنند، این تفاوت دیگر عدد کوچکی نیست. برای رانندگان تاکسی، کارمندان و کسانی که ساعت‌های طولانی در ترافیک‌اند، اختلاف هزینه بنزین و برق حالا به عاملی تعیین‌کننده تبدیل شده است.

شهری که برای خودرو برقی آماده شد

در ماسلاک، قلب مالی استانبول، ایستگاه‌های شارژ حالا بخشی عادی از منظره شهری‌اند. شارژرها در پارکینگ برج‌های اداری، مراکز خرید، مجتمع‌های مسکونی و کنار اتوبان‌ها دیده می‌شوند.

جوانی که با خودروی «بی‌وای‌دی» منتظر شارژ است، می‌گوید: «اوایل بزرگ‌ترین نگرانی پیداکردن شارژر بود. اما حالا تقریباً در همه محله‌های مهم استانبول ایستگاه شارژ پیدا می‌شود.»

ترکیه خیلی زود فهمید بدون زیرساخت، بازار خودرو برقی شکل نمی‌گیرد. به همین دلیل، توسعه ایستگاه‌های شارژ تقریباً هم‌زمان با رشد بازار خودروهای برقی پیش رفت. امروز استانبول بزرگ‌ترین هاب شارژ ترکیه است و هزاران شارژر فعال در نقاط مختلف شهر دارد.

حتی برخی پمپ‌بنزین‌های قدیمی هم تغییر چهره داده‌اند. حالا در بعضی ایستگاه‌ها، رانندگان به‌جای چند دقیقه بنزین‌زدن، نیم ساعتی توقف می‌کنند، خودرو را به شارژ می‌زنند و در کافه یا فروشگاه منتظر می‌مانند. چیزی که تا چند سال پیش دورازذهن بود، حالا بخشی از زندگی روزمره شهر شده است.

هوایی که دیگر تاب دود نداشت

استانبول سال‌هاست با بحران آلودگی هوا دست‌وپنجه نرم می‌کند. در روزهای سرد زمستان، لایه‌ای خاکستری روی شهر می‌نشیند و مناطقی مانند «شیشلی»، «مجیدیه‌کوی» و «بشیکتاش» از آلوده‌ترین نقاط شهر می‌شوند. میلیون‌ها خودروی بنزینی و دیزلی سهم بزرگی در این وضعیت دارند.

یک راننده‌تاکسی در «کادیکوی» می‌گوید: «هنوز هوا تمیز نشده، اما تغییر را حس می‌کنی. وقتی چند ماشین برقی کنار هم در ترافیک هستند، حداقل خبری از دود و بوی بنزین نیست.»

البته خودروهای برقی به‌تنهایی قرار نیست بحران آلودگی استانبول را حل کنند. این شهر همچنان با ترافیک مزمن و مصرف بالای انرژی روبه‌روست. اما حذف تدریجی خودروهای بنزینی، برای شهری با این حجم تردد، تغییر کوچکی نیست.

«توگ»؛ فراتر از یک خودرو

در خیابان‌های استانبول، «توگ» بیش از هر برند دیگری دیده می‌شود. خودروی ملی برقی ترکیه حالا به یکی از نمادهای سیاست صنعتی دولت این کشور تبدیل شده است؛ پروژه‌ای که فقط با هدف تولید یک خودرو شکل نگرفت، بلکه قرار بود ترکیه را وارد نسل جدید صنعت خودرو کند.

دولت ترکیه برای توسعه بازار خودروهای برقی، هم‌زمان روی چند محور سرمایه‌گذاری کرد؛ معافیت‌های مالیاتی، حمایت از تولید داخلی، توسعه زیرساخت شارژ و همکاری با شرکت‌های خارجی. همکاری با شرکت «سی‌ای‌تی‌اِل» چین برای توسعه باتری، بخشی از همین سیاست است.

نتیجه این سیاست‌ها، تبدیل ترکیه به چهارمین بازار بزرگ خودرو برقی اروپا بوده است؛ بازاری که دیگر فقط متکی به واردات نیست و تلاش می‌کند زنجیره تولید داخلی خود را نیز توسعه دهد.

تهران و استانبول؛ دو مسیر متفاوت

تهران و استانبول شباهت‌های زیادی دارند؛ هر دو با ترافیک سنگین، آلودگی هوا و وابستگی شدید به سوخت‌های فسیلی روبه‌رو هستند. هر دو کلان‌شهر، ساعت‌های طولانی درگیر ترافیک‌اند و کیفیت هوا در آن‌ها به یکی از نگرانی‌های اصلی شهروندان تبدیل شده است.

اما مسیر این دو شهر در سال‌های اخیر متفاوت شده است. در استانبول، خودرو برقی از مرحله نمایشگاهی عبور کرده و وارد زندگی روزمره مردم شده است. زیرساخت شارژ توسعه‌یافته، تجربه استفاده واقعی شکل‌گرفته و مردم می‌توانند روی این فناوری حساب کنند.

در تهران اما خودرو برقی هنوز بیشتر در حد پروژه، نمایشگاه و خبر باقی مانده است. تعداد محدود ایستگاه‌های شارژ، قیمت بالای خودروها و نبود سیاست‌گذاری پایدار باعث شده بازار واقعی خودرو برقی شکل نگیرد.
درحالی‌که استانبول طی دو سال هزاران نقطه شارژ ایجاد کرده، در تهران هنوز یکی از اصلی‌ترین پرسش‌ها این است که اگر کسی خودروی برقی بخرد، کجا باید آن را شارژ کند؟

صدایی که آرام عوض می‌شود

شب در استانبول، نور چراغ‌ها روی بسفر افتاده و ترافیک آرام‌تر ادامه دارد. در میان صف خودروها، ماشین‌های برقی بی‌صدا حرکت می‌کنند؛ بدون بوی بنزین و بدون لرزش موتور.
این تغییر هنوز کامل نیست. استانبول همچنان شهری شلوغ، پرترافیک و پرمصرف است. اما چیزی در حال تغییر است؛ تغییری آرام که هر روز بیشتر دیده می‌شود.
شهری که سال‌ها با غرش موتورهای بنزینی شناخته می‌شد، حالا آرام‌آرام دارد به صدایی تازه عادت می‌کند؛ سکوت برق.