تنش‌های اخیر در تنگه هرمز، نشان داد که این شاهراه، فراتر از آنکه صرفاً بر کریدورهای انرژی تأثیر بگذارد، مستقیماً شاهرگ حیاتی بازار جهانی کود را در دست گرفته است. این آبراه استراتژیک، که بیش از یک‌سوم تجارت جهانی اوره، نیمی از سولفور و حدود ۲۵ درصد آمونیاک دنیا را پوشش می‌دهد، اکنون به اهرمی تبدیل شده که می‌تواند بر امنیت غذایی میلیاردها نفر تأثیر مستقیم بگذارد.

پیامد این اختلالات، در داده‌های بازار کاملاً مشهود است: کاهش عبورومرور کشتی‌ها، به‌سرعت خود را در افزایش قیمت کود نشان داده است. در ایالات متحده، که وابستگی کمتری به واردات از خلیج‌فارس دارد، قیمت اوره بیش از ۵۰ درصد جهش کرده است. این در حالی است که صادرات اوره از مصر، به دلیل بحران انرژی داخلی، با افزایش قیمت از ۵۰۰ دلار به ۶۵۰ دلار برای هر تن مواجه شده و هزینه‌های تأمین را برای کشورهایی چون هند، برزیل و استرالیا به‌شدت افزایش داده است. به‌عنوان‌مثال، در هند، جیره‌بندی گاز طبیعی، تولید داخلی کود را مختل کرده و این امر به نوبه خود وابستگی این کشور را به واردات گران‌قیمت افزایش داده است.

این افزایش هزینه‌ها، صرفاً یک گزاره اقتصادی نیست؛ بلکه مستقیماً بر تولید محصولات کشاورزی و سفره مردم جهان تأثیر می‌گذارد. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که کمبود جهانی اوره به بیش از ۲.۳ میلیون تن رسیده و این کمبود می‌تواند منجر به کاهش تولید محصولات کشاورزی در سطح جهان تا یک‌سوم شود. این سناریویی است که مستقیماً به معنای تشدید تورم مواد غذایی، افزایش فقر و ناآرامی‌های اجتماعی در مناطقی است که بیشترین وابستگی را به واردات کود دارند. کشورهایی مانند مراکش، که با وجود تولید کودهای فسفاته، به واردات سولفور از خلیج‌فارس وابسته هستند، نیز از این قاعده مستثنی نیستند.

درحالی‌که قدرت‌های تولیدی مانند آمریکا و کانادا، با اتکا به تولید داخلی، ضربه‌پذیری کمتری دارند، اما کشورهایی چون هند، چین، برزیل و مناطق شمال آفریقا، در معرض فشارهای مستقیم اقتصادی و اجتماعی قرار گرفته‌اند. این وضعیت، نابرابری در تأثیرگذاری بحران‌ها را برجسته می‌کند؛ جایی که یک اختلال منطقه‌ای در هرمز، می‌تواند پیامدهای جهانی ناهمگنی و تغییر توازن قدرت را به دنبال داشته باشد.

تنگه هرمز؛ اهرمی که منافع ایران را تضمین می‌کند؟

در بحبوحه اختلالات اخیر در تنگه هرمز و تأثیرات زنجیره‌ای آن بر بازار جهانی کود، لازم است به نقش ایران به‌عنوان یکی از بازیگران کلیدی در این منطقه نیز توجه کرد. ایران، باتوجه‌به موقعیت استراتژیک خود در تنگه هرمز و همچنین دارابودن ذخایر عظیم گاز طبیعی که خوراک اصلی تولید اوره و آمونیاک است، توانسته از این موقعیت به‌عنوان یک اهرم فشار یا تضمین‌کننده منافع ملی خود استفاده کند و حتی تا جایی برخی از کشورهای جهان از جمله فرانسه را از پیروی صددرصدی از آمریکا بازداشته است.

اما در شرایطی که بازارهای جهانی با کمبود و افزایش قیمت کود مواجه هستند، ایران با توان تولیدی خود، نه‌تنها می‌تواند نیازهای داخلی را تأمین کند، بلکه قادر است نقش مهمی در ثبات‌بخشی به بازارهای منطقه‌ای و حتی جهانی ایفا کنند. ازاین‌رو، دیپلماسی فعال و اتخاذ سیاست‌های هوشمندانه در جهت مدیریت تنگه هرمز، برای ایران از اهمیت حیاتی برخوردار است تا بتواند ظرفیت‌های تولیدی و موقعیت استراتژیک خود را به بهترین نحو مورد بهره‌برداری قرار دهد.

در نهایت، آنچه در تنگه هرمز رخ می‌دهد، فراتر از یک مناقشه ژئوپلیتیک صرف یا بحران انرژی است. این تنگه، به مرکز ثقل تولید جهانی غذا تبدیل شده است. اگر ثبات در این منطقه تضمین نشود، نه‌تنها قیمت انرژی، بلکه قیمت مواد غذایی نیز با نوسانات شدیدی روبرو خواهد شد و این می‌تواند پایه‌های امنیت غذایی بسیاری از ملت‌ها را سست کند.