در این خلوت سنگین شهر، صداها تغییر شکل داده‌اند. عصر روز پنجشنبه، دوم بهمن، خیابان ایرانشهر که هیچ‌وقت خالی از گعده‌ها و رهگذران نبود، خلوت‌تر از همیشه است و یک نفر می‌گوید: «هیچ‌وقت تابه‌حال ایرانشهر را این شکلی ندیده بودم.» خیابان نوفل‌لوشاتو هم که خانه سالن‌های تئاتر دیگری از جمله «پردیس تئاتر شهرزاد»، «عمارت نوفل‌لوشاتو» و «تماشاخانه هما» است هم وضعیت مشابهی دارد و اگرچه خیابان قفل‌شده از ترافیک ماشین‌ها بود، اما خلوتی داخل و جلوی این مراکز به چشم می‌آمد. مراکز فرهنگی تهران، این روزها نه تعطیل است و نه فعال؛ در تعلیقی ایستاده، میان خواستن برای ادامه دادن و ناتوانی از بازگشت به ریتم عادی زندگی.
سایت بلیت‌فروشی تیوال اکنون فعال است و بلیت فروخته می‌شود، اما سالن‌های تئاتر به نظر خلوت‌تر از گذشته می‌آیند. روز پنجشنبه پردیس تئاتر شهرزاد تعطیل بود و پیگیری‌های «پیام ما» درباره بررسی چرایی تعطیلی آن به نتیجه نرسید. آخرین پست اینستاگرامی این سالن تئاتر مربوط به ۱۹ دی‌ماه است که اعلام کرده بود در روزهای پنجشنبه و جمعه (۱۹ و ۲۰ دی) تعطیل است. اکنون نام این سالن تئاتر در سایت بلیت‌فروشی تیوال دیده نمی‌شود. عمارت نوفل‌لوشاتو و تماشاخانه هما نیز پرجمعیت نبودند. هرچند که نمایش‌هایی در حال اجرا و مخاطبانی در حال تماشای آنان بودند. یک نفر به «پیام ما» می‌گوید وضعیت سالن‌های دیگر هم چندان تفاوتی ندارد: «هفته گذشته برای تماشای نمایشی به تالار رودکی رفته بودم، اما فضای متفاوتی بود. یک نفر می‌گفت حتی بعد از جنگ هم چنین حس‌وحالی را ندیده بوده.»

تعطیلی ۱۰روزه
سه هفته گذشته برای گروه‌های نمایشی شبیه عبور از یک راه باریک و لغزنده بود. صحنه‌ها یکی‌یکی خاموش شدند و اجراها حدود ۱۰ روز به سکوت رفتند و سالن‌هایی که باید پناه نمایش می‌بودند، به فضای انتظار بدل شدند. اکثر سالن‌های تئاتر از شامگاه جمعه، ۱۹ دی‌ماه، تا یکشنبه، ۲۸ دی‌ماه، تعطیل بودند و از این روز، تعدادی از گروه‌های نمایشی که اغلب آنان در سالن‌های دولتی روی صحنه بودند، اجرای آثار خود را از سر گرفتند. بعضی از گروه‌های نمایشی هم ترجیح دادند روی صحنه نروند. این تعطیلی ناگزیر، ضربه‌ای بود به گروه‌هایی که درست در همین مقطع روی صحنه بودند؛ با هزینه‌هایی که پرداخت شده بود، تمرین‌هایی که به سرانجام رسیده بود و تماشاگرانی که هرگز نیامدند.
به‌علاوه، گروه‌های نمایشی عملاً شبکه‌های اجتماعی را که محلی برای تبلیغ اجراهایشان بود، با قطعی اینترنت از دست دادند.
در همین زمینه «رضا مردانی»، مدیرکل هنرهای نمایشی، درباره برنامه‌های این اداره برای حمایت از گروه‌هایی که در مقطع فعلی متضرر شده‌اند، روز چهارشنبه (یکم بهمن) به ایسنا گفته بود: «مشغول بررسی راهکارهایی هستیم برای حمایت از گروه‌هایی که در این ایام اجرا داشته‌اند و اجرهایشان به‌دلیل شرایط اجتماعی فعلی مختل شده یا کم‌تماشاگر بوده است.»
او ارائه جزییات بیشتر در این زمینه را به زمانی دیگر موکول کرد.

تئاتر فرقی با مشاغل دیگر ندارد
علاوه‌براین مراکز فرهنگی، خانه هنرمندان ایران هم در روز پنجشنبه وضعیت بهتری نداشت و سکوتی بی‌سابقه در آن دیده می‌شد؛ آن‌هم در روزی که نمایشگاه آثار برگزیده مسابقه عکس چهل‌وچهارمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر با حضور مدیرکل هنرهای نمایشی، دبیر و دبیر اجرایی جشنواره در حال افتتاح بود، اما نمایشگاه با جمعیتی حدود سی‌نفره بازگشایی شد.
«وحید فخر موسوی»، دبیر این دوره از جشنواره، در حاشیه این رویداد به «پیام ما» گفت میزان شرکت‌کننده‌های امسال کمتر از سال‌های گذشته نبوده است: «برای مثال هیچ‌سالی به‌اندازه امسال در بخش نمایشنامه‌نویسی شرکت‌کننده نداشتیم. ۷۰۷ نفر به دبیرخانه اثر ارسال کرده بودند. پس اتفاقات اخیر تأثیری بر میزان شرکت‌کننده‌های این دوره نداشته است.»
او درباره تأثیر ناآرامی‌های جامعه بر جشنواره‌ها و تحریم عده‌ای توضیح داد: «تئاتر آینه تمام‌نمای زندگی است. هنرمندان تئاتر از این راه ارتزاق می‌کنند. در این شرایط مگر یک مکانیک کارش را تعطیل می‌کند؟ تئاتر هم تفاوتی با مشاغل دیگر ندارد. هدف از این رویداد و گردهمایی این است که حالمان خوب شود. این رویداد هرساله برگزار می‌شود تا هنرمندان شاهد کار یکدیگر باشند و برایند یک سال تئاتر کشور است.»
به‌گفته او، اولین‌بار نیست که با چنین شرایط ملتهبی در جامعه و هم‌زمانی آن با جشنواره تئاتر فجر مواجه می‌شویم: «از دوره اول جشنواره فجر هم شاهد اتفاقات بوده‌ایم. در دهه ۶۰ دفاع مقدس را داشتیم، در دهه ۷۰ و سال ۹۸ هم شاهد اتفاقات دیگری بودیم، اما تئاتر کار خودش را ادامه داد. در دوره کرونا هم جشنواره تئاتر نه عقب افتاد و نه تعطیل شد.»
فخر موسوی درباره تصمیم عده‌ای که ثبت‌نام نکرده‌اند، معتقد است: «من به همه دیدگاه‌ها احترام می‌گذارم؛ نظر آنانی که نیامدند محترم است، اما آن عده‌ای که آمده‌اند هم محترم‌اند. کسانی که شرکت می‌کنند، مورد هجمه دیگران قرار می‌گیرند و خواهشم این است که این اتفاق نیفتد. احترام باید دوطرفه باشد.»
در میانه این تعلیق و سکوت نیمه‌سنگین، صدای صنف تئاتر هم در این روزها به‌شکل دیگری ثبت شد. «خانه تئاتر» در بیانیه‌ای که ۱۸ دی‌ماه منتشر کرد، کوشید نسبت تئاتر و جامعه را دوباره تعریف کند؛ متنی که از همان ابتدا، هنرمند را «فرزند مردم» و تئاتر را «آینه‌ رنج و مقاومت آنان» نامید. در این بیانیه صنفی، شنیدن صداهای جامعه نه تهدید که «فرصتی برای فهم، همدلی و اصلاح» توصیف شده و بر این نکته تأکید شده است که «امنیت پایدار و آرامش اجتماعی تنها در سایه عدالت، احترام و شنیدن صدای مردم به دست می‌آید». بیانیه از گفت‌وگو، رفتار عادلانه و احترام به حقوق شهروندی به‌عنوان مسیر رسیدن به آرامش یاد می‌کند و درنهایت، با این جمله به پایان می‌‌رسد: «خانه تئاتر در کنار مردم می‌ایستد؛ زیرا هنر بدون مردم معنا ندارد.»
تهرانِ این روزها، صحنه‌ای است با نورهای روشن و صندلی‌های نیمه‌خالی؛ شهری که تئاترش نه تعطیل شده و نه به زندگی عادی بازگشته است. سالن‌ها هنوز بازند، اجراها هنوز روی صحنه می‌روند، بلیت‌ها هنوز فروخته می‌شود، اما آن چیزی که غایب است، حس «حضور» است؛ همان جمعیت، همان شور، همان رفت‌وآمدی که خیابان‌ها را زنده می‌کرد.