حتی بدتر از قطعی جنگ ۱۲روزه

«وحید فرید»، کارشناس فناوری اطلاعات، درباره وضعیت فعلی اینترنت می‌گوید قطعی فعلی اینترنت، از تمام قطعی‌هایی که تاکنون تجربه کرده‌ایم، شدیدتر است. او به «پیام ما» می‌گوید: «از بعدازظهر جمعه رفته‌رفته شبکه ملی وصل شده است، اما خیلی از سرویس‌ها همچنان مشکل دارند و اینترنت کلاً قطع است. نه دیتاسنترها، نه اینترنت‌های خانگی و نه هیچ‌کدام از شرکت‌ها اینترنت ندارند. دسترسی‌ها به‌کلی قطع است. هیچ‌وقت چنین قطعی‌ای نداشتیم. هیچ‌کس‌ هم پاسخگو نیست و وزارت ارتباطات هم گفته به ما دستور داده‌اند.»

این فعال حوزه اینترنت توضیح می‌دهد: «مشکلات فعلی اینترنت از محل DNS است. در بسیاری از شرکت‌هایی که بررسی کرده‌ایم، به‌واسطه قطعی اینترنت DNSها به‌هم ریخته و اصلاً نمی‌توانند دامنه‌ها را RESOLVE  کنند تا سرویس بدهند. مشکل دیگر در اپلیکشن‌های داخلی بروز یافته است و سرویس‌ها نصفه‌ونیمه کار می‌کنند. مثلاً نقشه اپلیکیشن اسنپ بالا نمی‌آید؛ شاید به این دلیل که از سرویس یا اوپن‌سورس دیگری استفاده می‌کند و شاید هم مشکل DNS داشته باشد.»

به‌گفته او، قطعی فعلی اینترنت حتی بدتر از شرایطی است که کاربران ایرانی در جنگ ۱۲روزه تجربه کردند. فرید درباره تفاوت محدودیت‌های اعمال‌شده روی شبکه اینترنت در دوره‌های مختلف می‌‌گوید: «در قطعی سال ۹۸ تمام دیتاسنترها اینترنت داشتند. درواقع، اینترنت خانگی قطع شده بود و در آن زمان افراد محدودی توانستند به اینترنت وصل شوند، اما باقی مردم بلد نبودند چطور از طریق تانل‌زدن به دیتاسنتر می‌شود به شبکه جهانی وصل شد. در قطعی سال ۱۴۰۱ وصل شدن به شبکه جهانی از طریق تانل‌زدن آموزش داده شد و با اینکه اینترنت قطع بود، خیلی از کاربران از این طریق به شبکه وصل می‌شدند.»

او ادامه می‌دهد: «در روزهای جنگ ۱۲روزه عمده دیتاسنترها اینترنت نداشتند، ولی برخی دیتاسنترهای منتخب به شبکه جهانی وصل بودند. مثلاً دیتاسنتر آسیاتک اینترنت داشت، اما شاتل نداشت. در آن دوره فروشندگان وی‌‌پی‌ان، راه‌های اتصال را پیدا کردند و وی‌پی‌ان‌ها را با قیمت‌های دو سه ‌برابر به مردم می‌فروختند و بعضی از مردم بعد از سه‌چهار روز خاموشی یکی‌یکی وصل شدند. درواقع، مردم به‌ناچار پول بیشتری می‌دادند تا به شبکه جهانی وصل شوند. اما در حال حاضر حتی دیتاسنترهای منتخب هم وصل نیستند. تا آنجا که می‌دانم، الان هیچ دیتاسنتری اینترنت ندارند. به همین دلیل هیچ راهی برای ارتباط وجود ندارد.»

اختلال خدمات و اپلیکیشن‌های داخلی

قطعی اینترنت اختلالات شدیدی ایجاد کرده است. در روزهای گذشته شماری از پروازهای داخلی و خارجی لغو شدند. روز جمعه سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرد در پی اختلال اینترنت، سیستم‌های رزرواسیون و پذیرش مسافران در پروازهای داخلی و خارجی با اختلال مواجه شده است. فرودگاه‌های کشور با مشکل خدمات‌دهی فرودگاهی و پشتیبانی روبه‌رو بودند و شماری از پروازهای ایرلاین‌های خارجی لغو شدند. به‌دنبال این اختلالات بازار سیاه فروش بلیت رونق گرفت و بلیت‌های داخلی چندین برابر به کسانی که از پروازشان جا مانده‌ بودند، فروخته شد. درنهایت روز شنبه، ۲۰ دی، سازمان هواپیمایی خبر داد اختلالات برطرف شده و خدمات فرودگاهی بدون مشکل در حال انجام است.

با قطع اینترنت جهانی خدماتی همچون صدور گذرنامه هم متوقف شده است. این‌طورکه خبرگزاری مهر نوشته، اداره پلیس مهاجرت و گذرنامه فراجا که تا پیش از این خدماتش را به‌صورت آنلاین ارائه می‌کرد، از شهروندان خواسته تا برقراری دوباره ارتباطات صبوری کنند.

به‌گفته فرید، همه شرکت‌های خدمات فناوری تعطیل و نیمه‌تعطیل‌اند و فعالیت پشتیبانی در این حد است که «تلفن‌ها را جواب دهند و بگویند کاری از دستمان ساخته نیست». او می‌گوید: «ما به‌عنوان شرکت خدمات‌دهنده نمی‌توانیم مشکلات مشتریان را حل کنیم. سورس‌کنترل ما از کار افتاده است.»

پیام‌رسان‌های داخلی هم مختل شده‌اند

اختلالات ایجادشده محدود به قطع این خدمات نیست. روز جمعه پیام‌رسان بومی «بله» خطای ۵۰۳ داشت و نشان می‌داد سرور از دسترس خارج شده است. فرید توضیح می‌دهد: «احتمالاً این اپلیکیشن‌ها یکسری مشکلات زیرساختی هم دارند. مثل موتور جست‌وجوی ملی که چند سال پیش راه‌اندازی شده بود و با قطعی اینترنت از کار افتاد. درواقع، یکسری از سرویس‌هایی که اسم «ملی» دارند، به شبکه جهانی اینترنت وابسته‌اند و وقتی اینترنت قطع می‌شود، این سرویس‌ها دچار اختلال می‌شوند.»

این‌طورکه «زومیت» نوشته، به‌ دستور مقامات، امکان ارسال پیام شخصی و گروهی در پیام‌رسان‌هایی مثل «بله» و «ایتا» غیرفعال شده است. روابط‌عمومی «بله» هم تأیید کرده که امکان پیام‌رسانی به‌صورت شخصی و گروهی، همچنان غیرفعال است. این وضعیت در سایر پیام‌‌رسان‌های داخلی هم برقرار است؛ با اینکه قرار بود در شرایطی که امکان دسترسی به پیام‌رسان‌های خارجی وجود نداشت، نمونه‌های داخلی در دسترس باشند، بسترهای داخلی هم غیرفعال شده‌اند و برقراری ارتباط از این پلتفرم‌ها هم غیرممکن است.

علاوه‌بر اینها، از روز جمعه قابلیت چت و گفت‌وگو در پلتفرم‌هایی مثل دیوار، باسلام، رای‌چت و… که ماهیت پیام‌رسانی ندارند هم غیرفعال شده است.

وحید فرید دراین‌باره می‌گوید: «از اول معلوم بود پیام‌رسان‌های بومی دردی از مردم دوا نمی‌کند. عملاً در این چند روز هیچ‌کدام از پیام‌رسان‌های بومی خدمات نمی‌دادند. مثلاً سرویس «بله» روز جمعه به‌کلی تعطیل بود. «ایتا» نصفه‌ونیمه کار می‌کرد و «روبیکا» هم مختل بود. خیلی از مردم این پیام‌رسان‌ها را ندارند و استفاده نمی‌کنند. ضمن اینکه کسانی که خارج از کشور هستند هم به این پیام‌رسان‌ها دسترسی ندارد و ارتباط مردم مختل شده‌ است.»

او اضافه می‌کند: «فعالیت مدارس هم به مشکل خورده. آموزش‌وپرورش اعلام کرده کلاس‌ها به‌صورت مجازی برگزار می‌شود، اما من هر چه بررسی کرده‌ام، مدرسه کاملاً تعطیل است. ابزار ارتباطی مدرسه هم واتساپ و تلگرام بوده و دیگر اطلاع‌رسانی از این طریق هم ممکن نیست. مدرسه‌ها امکان ارتباط با دانش‌آموز ندارند که آموزش مجازی داشته باشد.»

چشم‌انداز تار آینده

ناگفته پیداست که قطعی اینترنت به کسب‌وکارهای مختلف خسارت می‌زند. این کارشناس فناوری اطلاعات معتقد است فشار قطعی اینترنت سال ۹۸ بر کسب‌وکارها از آنچه امروز تجربه می‌کنند، کمتر بود؛ چراکه در آن زمان دیتاسنترها هنوز اینترنت داشتند. از نگاه فرید در این شرایط چشم‌انداز آینده مبهم و تاریک است. او می‌گوید: «مشکل ما نگاه حاکمیت به اینترنت است که به‌محض کوچکترین مشکل، راه ارتباطی مردم و مسیر ارتزاق آنها را می‌بندد.»

او درباره فشار به کسب‌وکارهای آنلاین می‌گوید: «مسیر ارتزاق مردم بسته شده است. خیلی از کسب‌وکارهای بزرگ و کوچک تعطیل شده‌اند؛ کسب‌وکارهای کوچکی که کارشان روی مسیر اینترنت بوده و فروش آنلاین داشته‌اند. روز پنجشنبه و جمعه حتی دستگاه کارتخوان سوپرمارکت‌ها کار نمی‌کرد. البته این مشکل همچنان وجود دارد، هرچند با وصل کردن شبکه ملی مقداری مشکل برطرف شده است.»

او ادامه می‌دهد: «هاست بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین در خارج از کشور است. ازآنجاکه در ایران همه‌چیز گران است، فروشندگان آنلاین به‌ناچار برای سایت خود هاست خارجی خریده‌اند که مقرون‌به‌صرفه‌تر است و حالا دیگر به پنل فروش خود دسترسی ندارند. صدها کسب‌وکار کوچکی که معیشتشان به فروش از طریق اینستاگرام وابسته بود، از کار افتاده‌اند.»