ساعت ۶:۵۶ صبح روز یکشنبه ۲۳ آذر، سینما «ایران» در خیابان لاله‌زار در آتش سوخت. پنج ایستگاه آتش‌نشانی اعزام شدند. تا هنگام ظهر، آتش آرام به‌نظر می‌رسید و عملیات لکه‌گیری ادامه داشت. اما فقط این سینمای متروکه نبود که در آتش سوخت و ساختمان مجاورش که به‌عنوان انبار استفاده می‌شد هم آتش گرفت و کالاهایی که در آن نگهداری می‌شد، یکی‌یکی سوختند. 

«مسعود» که یکی از مغازه‌داران است، می‌گوید اینجا معتادخانه شده است: «سینما ایران، جایی به این قشنگی و زیبایی را تبدیل کرده‌اند به خانه اعتیاد و ادعایشان می‌شود اینجا برای میراث‌فرهنگی است. به این بهانه اجازه نمی‌دهند ساخت‌وساز اتفاق بیفتد. هرشب اینجا پر از معتاد می‌شود. بعضی از کسبه می‌گویند معتادان دلیل آتش‌سوزی بوده‌اند، اما خدا می‌داند.»

به سوختن انبارها و اجناس کسبه محل اشاره می‌کند: «آدم جگرش آتش می‌گیرد که به این ساختمان‌ها رسیدگی نمی‌کنند. سه‌چهار انبار ساختمان مجاور سینما آتش گرفته. برای کسبه بوده‌اند. زندگی‌شان شب عید سوخت. هم لوستر بود، هم چراغ و سیم و کابل. همه از بین رفت. من ساعت هشت و نیم آمدم و هنوز آتش خاموش نشده بود.»

او حدس دیگری هم درباره دلیل این آتش‌سوزی دارد: «دعوا بر سر این ملک زیاد بود، چون ملک ارزنده‌ای است و ممکن است دشمنی‌ای باشد که آن را آتش زدند. اما درنهایت زندگی مردم از بین رفت.»

سینما «لاله» را که روبه‌روی «ایران» ایستاده، نشان می‌دهد: «لاله‌زار سینماهای متروکه زیادی دارد. به آنها رسیدگی نمی‌کنند. اگر داخل این سینماها بروید، از زیبایی این سینماها متحیر می‌شوید.»

«کیوان» در خیابان لاله‌زار بزرگ شده و آن را می‌شناسد. او اواخر حریق رسیده است و فکر می‌کند دلیل آتش‌سوزی معتادان نیستند: «اصلاً مسیری ندارد که معتاد بتواند داخلش برود.»

چند وسیله سوخته را که جلوی سینما افتاده‌اند، نشان می‌دهد: «اینها لوستر هستند. در انبار ساختمان کناری نگهداری می‌شدند. همه سوختند.»

درباره قدمت سینما توضیح می‌دهد: «اینجا قدیمی‌ترین سینمای ایران است که فیلم‌های فاخر دهه ۴۰ و ۵۰ در اینجا نمایش داده می‌شد. یکی از نوستالژی‌ترین مکان‌های تهران است.»

او می‌گوید آتش از داخل سینما شروع شد و به خیابان سعدی رسید. یکی دیگر از کسبه هم گفته‌های مسعود را این‌گونه تأیید می‌کند که از سمت خیابان سعدی معتادان به داخل سینما می‌آیند.

کاسب دیگری که نظاره‌گر ساختمان سوخته است، می‌گوید: «همه این ساختمان‌های قدیمی را باید بازسازی کنند.»

آتش‌نشان‌ها به کسبه توضیحی نمی‌دهند. آنهایی هم که تازه برای لکه‌گیری رسیده‌اند، می‌گویند از میزان حریق چیزی نمی‌دانند.

از تخریب تا آتش‌سوزی

«عباس بهارلو» در کتاب سال سینمای ایران، درباره سینما «ایران»‌ را دومین سینمای دائمی پایتخت معرفی کرده. مؤسسان سینما «آرنولد یاکوبسون» و «الکساندر لوین» بودند. آن‌طورکه او نوشته، «ایران» در دوم اردیبهشت ۱۳۰۶ به‌جای کافه‌قنادی «اوگانف» افتتاح شد. فیلم «تاریخ بشریت» از نخستین فیلم‌هایی است که در سینما ایران به نمایش درآمد: «به مشتریان بابت خرید هر بلیت یک فنجان چای مجانی هم داده می‌شد.»

به‌گفته «داوود قهردار»، عکاس و پژوهشگر سالن‌های سینما، در سال ۱۳۳۵ «راج کاپور»، هنرپیشه معروف هندی، به ایران آمد و فیلم «آقای ۴۲۰» را در این سینما اکران کرد. 

سینما از سال ۱۳۷۰ از چرخه فعالیت خارج شد. سال ۱۳۹۹ رسانه‌ها از تخریب سینما خبر دادند. آن زمان «پرهام جانفشان»، مدیرکل میراث‌فرهنگی گردشگری و صنایع‌دستی استان تهران، گفته بود: «سینما ایران که در خیابان لاله‌زار قرار گرفته، یک بنای غیر ثبت ملی بوده که رأی به تخریب آن از طریق دیوان عدالت اداری صادر شده است.»

با انتشار خبر، فعالان میراث‌فرهنگی و حوزه‌ سینما واکنش‌های زیادی نشان دادند. «مرتضی ادیب‌زاده»، معاون میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با اشاره به اینکه مالک این سینما در حدود دو سال گذشته درخواست تخریب و نوسازی این سالن سینما را داده بود، به «ایسنا» توضیح داد: «در آن زمان با استعلام شهرداری از میراث‌فرهنگی، اعلام کردیم این ملک نباید تخریب شود. باوجوداین، مالک همچنان پیگیر تخریب آن بود و با شکایت به دیوان عدالت اداری، حکم تخریب آن را گرفت.»

حالا ادیب‌زاده، معاون میراث‌فرهنگی استان تهران، در گفت‌وگو با «پیام ما» ماجرای تخریب و ثبت ملی نشدن آن را این‌طور شرح می‌دهد: «سال ۱۳۹۹ پرونده ثبت ملی آن را تشکیل دادیم و به وزارتخانه ارسال کردیم. اما در شورای ملی ثبت، مورد ثبت قرار نگرفت و فقط به‌عنوان واجد ارزش ثبت و به مالک ابلاغ شد. مالک ملزم به حفظ جداره و درنهایت ارائه طرح توسعه بود تا هم بخش‌هایی از بنا را حفظ کند و هم آن را توسعه دهد، اما این اتفاق نیفتاد.»

حالا با آتش‌گرفتن این سینما بار دیگر موضوع ایمنی ساختمان‌های قدیمی و متروکه لاله‌زار مورد توجه قرار گرفته است.

«جلال ملکی»، سخنگوی سازمان آتش‌نشانی، صبح یکشنبه به رسانه‌ها گفته بود: «محل آتش‌سوزی یک ساختمان قدیمی و متروکه دوطبقه و بزرگ بود که به‌طور کامل شعله‌ور شده بود. در اطراف این ساختمان، چند غرفه و انباری دوطبقه وجود داشت که آتش از دو سمت به آنها سرایت کرده بود.»

سقف شیروانی و دارای تیرهای چوبی باعث شد آتش بسیار سریع گسترده شود. او در عصر روز آتش‌سوزی به «پیام ما» می‌گوید: «کارشناسان در محل هستند، اما هنوز علت را به ما اعلام نکرده‌اند.»

به‌گفته او، اطفای حریق تمام شده و لکه‌گیری زمان‌بر است: «ساختمان فرسوده است و باید با ملاحظه و احتیاط کار کنیم که کسی آسیب نبیند.»

ملکی درباره ساختمان مجاور توضیح می‌دهد: «تا پشت پنجره جنس نگهداری می‌شد. به‌طوری‌که حتی نمی‌توانستیم پنجره‌ها را باز کنیم. در راه‌پله هم به‌حدی جنس بود که یک نفر هم به‌سختی می‌توانست بالا برود. همه این اجناس سوختند.»

علاوه‌بر سینما و انبار مجاور، سقف یکی از دیگر از ساختمان‌ها هم دچار حریق شد: «فقط سقف ملک دچار حریق شده و به انبارها آسیبی نرسید.»

او می‌گوید در این حادثه کسی دچار آسیب نشد و فقط خسارت مالی وارد شده است. 

یکی از کارگران که به چرخ‌دستی‌اش تکیه داده، می‌گوید از بالای پاساژ ایران همه‌چیز بهتر دیده می‌شود. از پشت‌بام پاساژ می‌توان دود و سقف شیروانی سوخته را دید. همه‌چیز آتش گرفته است. داخل سینما هم دوده است که روی در و دیوارها نشسته و همه‌چیز را مچاله کرده. یک نفر روی یکی از دیوارها نوشته بوده: «سینما ایران» که حالا الفِ ایرانش با دوده‌های آتش، سیاه شده است.