در دورانی که بحث مهاجرت، نابرابری و فرودستی اجتماعی بیش از هر زمان دیگری در متن تحولات جهانی قرار گرفته، رمان «طبقه ۹۹» نوشته «جنی فواز الحسن»، نویسنده و روزنامه‌نگار لبنانی همچون آینه‌ای روبه‌روی جامعه‌ای قرار می‌گیرد که ترجیح می‌دهد بخش‌های ناخوشایند واقعیت را نبیند. الحسن در این اثر نه به‌دنبال خلق یک داستان صرفا سرگرم‌کننده است و نه در پی آن است که مخاطب را با حجم سنگینی از تلخی منفعل کند. او روایتی را بازگو می‌کند که به‌ظاهر ساده است، اما زیر پوست خود انبوهی از زخم‌ها، سکوت‌ها و زحمت‌هایی را حمل می‌کند که هزاران کارگر مهاجر هر روز با آن زندگی می‌کنند. کتاب، مخاطب را به جهان پنهان افرادی می‌برد که در لایه‌های پایین ساختارهای اقتصادی و اجتماعی به کار گرفته می‌شوند؛ انسان‌هایی که حضورشان برای چرخیدن چرخ‌های زندگی ضروری است، اما نام و هویتشان در سیستم‌های رسمی جایی ندارد. 

الحسن در «طبقه ۹۹» با زبانی موجز اما پرجزئیات، شخصیت‌هایی می‌سازد که نه قهرمان‌اند و نه قربانی مطلق؛ آنها انسان‌های واقعی‌اند با امیدها، ترس‌ها و رؤیاهایی کوچک که گاهی در شلوغی‌های شهرهای بزرگ گم می‌شود. 

نویسنده، به‌جای آنکه مهاجران را صرفاً در قاب رنج به تصویر بکشد، لحظه‌هایی از همبستگی، مقاومت خاموش و جست‌و‌جوی کرامت انسانی را نیز نشان می‌دهد. این رمان علاوه‌بر پرداختن به زندگی فردی آدم‌های طبقه ۹۹، پرسشی مهم را پیش روی مخاطب می‌گذارد: در جامعه‌ای که بر شانه‌های نابرابری بنا شده، چه کسی دیده می‌شود و چه کسی در سایه باقی می‌ماند؟ 

«طبقه ۹۹» تنها داستانی درباره مهاجرت نیست، هشداری است درباره بی‌تفاوتی. کتاب دعوتی است برای آنکه بار دیگر به اطرافمان نگاه کنیم و انسان‌هایی را ببینیم که هر روز بی‌تفاوت از کنارشان عبور می‌کنیم، اما کمتر صدای واقعی‌شان را می‌شنویم. 

این کتاب از آن‌دست آثاری است که خواننده را تنها در جریان روایت رها نمی‌کند؛ بلکه او را به مشارکت فکری دعوت می‌کند. الحسن در این رمان، به‌جای تکیه بر روایت‌های کلیشه‌ای درباره مهاجران -که یا آنان را قربانی مطلق نشان می‌دهد یا عاملی برای بحران- به سراغ ظرافت‌هایی می‌رود که کمتر دیده شده است. او با کنار هم گذاشتن تجربه‌های شخصی شخصیت‌ها و واقعیت‌های ساختارمند جامعه، نشان می‌دهد چگونه زندگی این افراد تحت‌تأثیر مجموعه‌ای از قوانین نانوشته، تبعیض‌های ریشه‌دار و مناسبات ناعادلانه شکل می‌گیرد. 

نویسنده به‌واسطه نگاه انسانی و بی‌واسطه‌اش، مخاطب را با لایه‌های نادیده‌ زندگی روزمره کسانی روبه‌رو می‌کند که معمولاً تنها به‌عنوان «کارگر» یا «مهاجر» شناخته می‌شوند؛ بی آنکه داستان زندگی‌شان، انتخاب‌های دشوارشان یا محدودیت‌هایشان به‌رسمیت شناخته شود. همین توجه به جزئیات انسانی است که به رمان عمق و وزن اجتماعی می‌بخشد و آن را از یک روایت صرفاً احساسی فراتر می‌برد. 

کتاب مخاطب را با این پرسش مهم تنها نمی‌گذارد که ریشه نابرابری‌ها کجاست، او را به تأمل بر نقش فردی‌اش در بازتولید یا تغییر این وضعیت فرامی‌خواند؛ پرسشی که بی‌شک، فراتر از صفحات کتاب امتداد می‌یابد. 

جنی فواز الحسن با روایتی که برپایه مشاهده، همدلی و دقت بنا شده، مخاطب را به جایی می‌برد که شاید هر روز از کنار آن عبور کرده‌، اما هرگز به درون آن نگاه نکرده است. او در جمع‌بندی جهان داستانی‌اش، این پیام را منتقل می‌کند که نابرابری -هرچند گاه پنهان و توجیه‌شده- درنهایت بر زندگی همه اثر می‌گذارد؛ حتی بر زندگی کسانی که تصور می‌کنند دور از این واقعیت‌ها زندگی می‌کنند. رمان یادآور می‌شود طبقات اجتماعی فقط عدد یا عنوان نیستند؛ شبکه‌ای از روابط انسانی‌اند که هر رشته‌اش به رشته‌ای دیگر گره خورده است. 

در بخش‌های پایانی روایت، الحسن اجازه نمی‌دهد خواننده با حس یأس و خشم کتاب را ببندد. او به‌جای ارائه نسخه یا شعار، تلنگری اخلاقی به خواننده می‌زند: اینکه دیدن، شنیدن و توجه به انسان‌هایی که صدایشان کمتر شنیده می‌شود، اولین قدم تغییر است. از همین رو، حتی پایان‌بندی رمان -با همه تلخی موقعیت‌ها- نوعی مقاومت در برابر فراموش‌شدن را روایت می‌کند؛ مقاومت به‌مثابه کنش، نه حادثه. 

«طبقه ۹۹» درنهایت یادآوری می‌کند ادبیات می‌تواند پلی میان تجربه‌های دور و نزدیک باشد؛ می‌تواند دیده‌نشدگان را به مرکز نگاه بیاورد و مخاطب را به پرسش از خود و جامعه‌اش وادارد.

این رمان اگرچه روایت زندگی گروه خاصی است، اما پرسش‌هایی را مطرح می‌کند که جهانی و مشترک‌اند: چگونه می‌توان در جهانی نابرابر انسان ماند؟ چه چیزی ما را به‌عنوان جامعه به‌هم پیوند می‌دهد؟ چه زمانی تصمیم می‌گیریم روایت‌های پنهان اطرافمان را جدی بگیریم؟ همین ظرفیت پرسشگری است که کتاب را به اثری ماندگار و قابل‌تأمل تبدیل می‌کند؛ روایتی که پس از پایان کتاب، تا مدت‌ها در ذهن خواننده ادامه می‌یابد.

نام کتاب: طبقه ۹۹

نویسنده: جنی فواز الحسن 

مترجم: اسما خواجه‌زاده 

تعداد صفحات: ۲۳۹

سال چاپ: ۱۴۰۴

ناشر: ستاک 

قیمت: ۳۰۰ هزار تومان