درختان باغی که اوقاف برای توسعه امامزاده مجاور گودین‌تپه غرس کرده بود، حالا سه‌ساله شده‌اند. همان سه سال پیش میراث‌فرهنگی در مکاتباتی مخالفت خود را با ایجاد این باغ اعلام کرده بود و اوقاف هم پاسخی به آن نامه‌ها نداده بود و میراث هم جز مکاتبه کار دیگری نکرده بود. ماجرای غسالخانه هم همین است. شهرداری می‌گوید برای رفاه حال شهروندان غسالخانه را ساخته است. میراث‌فرهنگی مکاتبه و اعتراض خود را اعلام کرده، شهرداری پروژه را تا مرحله پایانی رسانده و حالا با اینکه پروژه به دستور یگان حفاظت میراث‌فرهنگی متوقف شده است، اما بیم بهره‌برداری از آن می‌رود. ماجرای گودین‌تپه به گوش سازمان بازرسی کل کشور هم رسیده و آنها هم گفته‌اند اوقاف و شهرداری متخلف‌اند، اما باز هم تغییری در شرایط ایجاد نشده است. واحد حقوقی اداره‌کل میراث کرمانشاه می‌گوید موضوع را پیگیری کرده، اما هنوز دادستانی دستور توقف کامل پروژه را نداده است. موضوع اما توقف پروژه نیست. «مرتضی گراوند»، باستان‌شناس و مدیر پایگاه میراث ملی معبد آناهیتا، به «پیام ما» می‌گوید: «مسئله فقط توقف این تعرض‌ها نیست، سازه‌هایی که روی عرصه ساخته شده‌اند، طبق قوانین و ضوابط عرصه و حریم میراث‌فرهنگی باید به‌کلی برچیده شوند. اما در چند سال گذشته این اتفاق نیفتاده، درحالی‌که طبق قانون حتی درختانی که به‌شکل غیرقانونی در حریم گودین‌تپه غرس شده‌اند هم باید جابه‌جا شوند تا عرصه و حریم اثر به‌کلی آزاد شود.» 

نگین انگشتر مادها در کرمانشاه

گراوند درباره تعرضاتی که به عرصه و حریم گودین‌تپه صورت گرفته، معتقد است: «عرصه و حریم یک اثر باستانی مورد تعرض قرار گرفته و قانون در مورد این تعرض صراحت دارد و مشخص است چه برخوردی باید با آن شود؛ فرقی نمی‌کند چه فرد یا نهادی این تخلف را انجام داده، باید با آن برخورد شود» او درباره اهمیت گودین‌تپه و ضرورت حفاظت از آن می‌گوید: «این محوطه یکی از مهم‌ترین تپه‌های باستانی در زاگرس مرکزی است. در دهه ۴۰ هیئتی کانادایی به سرپرستی «تئودور کایلر یانگ» کاوش‌هایی در این محوطه انجام دادند و در همان زمان، حریم آن را تعیین کردند. در آن کاوش‌ها، هفت دوره فرهنگی و توالی استقراری شناسایی شد که یکی از مهم‌ترین دوره‌ها، دوره ماد است. گودین از لحاظ باستان‌شناسی اهمیت بسیار بالایی دارد. اما متأسفانه، پس از کاوش‌های انجام‌شده توسط تیم کانادایی و توقف آن، عملاً می‌توان گفت گودین فراموش شد. هرچند همواره در جلسات علمی و همایش‌های بین‌المللی و در مطالعاتی که انجام می‌شود، نام آن شنیده می‌شود و بارها به کاوش‌های گویدن و نتایج آن کاوش‌ها ارجاع داده می‌شود، اما در عمل این تپه باستانی سال‌هاست فراموش شده است. درحالی‌که گودین پایگاه مطالعاتی توالی‌نگاری و تاریخی است که از ۵۵۰۰ تا ۶۰۰۰ سال قبل‌ازمیلاد شروع شده و نشان می‌دهد این محوطه توالی استقراری پیوسته‌ای تا دوره اسلامی داشته است.» او به محوطه‌های مشابه گودین‌تپه در کشور اشاره می‌کند و می‌گوید: «محوطه‌های هم‌افق گودین، مانند نوشیجان در ملایر، حسنلو در آذربایجان و حتی سیلک در کاشان، مورد توجه قرار گرفته‌اند. اما گودین با وجود اهمیت بسیار بالایی که دارد، سال‌ها مورد بی‌مهری واقع شده است.» او به نامزدی روستای حسنلو برای ثبت در فهرست دهکده‌های جهانی اشاره می‌کند و می‌گوید: «روستای حسنلو به‌واسطه تپه حسنلو تلاش می‌کند برای جهانی شدن اقدام کند. همچنین، نوشیجان که هم‌افق با گودین است، به‌لحاظ مباحث معماری و ویژگی‌های هنری، ساختارهای معماری مذهبی دوره ماد را در قالب یک پرونده برای جهانی شدن پیش می‌برد. اما گودین کجاست؟ نه‌تنها کاری برایش انجام نمی‌شود، که حتی نتایج کاوش‌های هیئت باستان‌شناسی کانادایی هم که شامل تالارهای ستون‌دار و ساختارهای معماری دوره ماد بود، همگی از بین رفته‌اند. این درحالی‌‌است که تمام مواد فرهنگی و باستان‌شناسی این محوطه مرجع بسیاری از مطالعات و پژوهش‌های باستان‌شناسی است. گودین یک تپه و محوطه‌ معمولی نیست که بتوانیم به‌راحتی از کنار آن بگذریم و نسبت به حفاظت، امنیت و اهمیت آن بی‌تفاوت باشیم. البته همه آثار تاریخی مهم‌اند؛ بدون شک هر کدام به‌نوعی ارزشمندند، اما گودین یک استثناست. مگر در استان کرمانشاه چند استقرار متعلق به دوره ماد داریم؟! تالارهای ستون‌دار معماری دوران ماد را به‌جز گودین‌تپه در هیچ نقطه استان نداریم.» گراوند معتقد است گودین نگین انگشتری مادها در استان کرمانشاه است و نباید به‌راحتی و صرفاً در رفت‌وآمدهای اداری، تنها به یک مکاتبه بسنده شود و نسبت به تعرض به حریم و عرصه آن بی‌تفاوت بود. 

توسعه گورستان در محوطه باستانی توجیه ندارد

گودین‌تپه در دنیای علم و باستان‌شناسی شناخته شده است. اثری که در فهرست آثار ملی ثبت شده، هرچند ثبت جهانی نشده، اما از منظر اهمیت و ضرورت حفاظت چیزی از یک اثر میراث جهانی کم ندارد و تعرض به عرصه چنین اثری هیچ توجیهی ندارد. گراوند می‌گوید: «دستگاه‌هایی که خود مجری قانون هستند، به‌راحتی قانون را نقض کرده و به عرصه اثر باستانی تعرض کرده‌اند. پیگیری‌هایی در گذشته انجام شده، اما چون جدی نبوده، نتیجه‌ای نداشته. اخیراً هم بازپیگیری‌هایی از طرف واحد حقوقی میراث کرمانشاه و یگان حفاظت کنگاور صورت گرفت تا این تعرضات متوقف شود، اما موضوع این است که این سازه‌های غیرقانونی در عرصه و حریم اثر باید به‌کلی جمع‌آوری شوند.» 

او به تصویب عرصه و حریم گودین‌تپه در سال‌های اخیر اشاره می‌کند و می‌گوید: «با حضور دکتر کامیار عبدی، باستان‌شناس و عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهیدبهشتی که گمانه‌زنی‌هایی در محوطه داشتند، بعد از سال‌ها موفق شدیم عرصه و حریم اثر را مصوب کنیم. ضوابط عرصه و حریم گودین کاملاً مشخص شده است و باید رعایت شود. براساس این ضوابط، تمام اقداماتی که اوقاف، شهرداری و شورای شهر گودین برای ساخت غسالخانه و ایجاد باغ انجام داده‌اند، اشتباه و غیرقانونی است. این سازه‌ها باید به‌کلی برچیده شود و این اتفاق، به‌رغم تذکرات قانونی، هنوز نیفتاده است.» او به وعده‌ای که تولیت امامزاده مجاور این محوطه باستانی درباره انتقال گورستان به نقطه دیگر داده، اشاره می‌کند و می‌گوید: «نه‌تنها طبق ضوابط میراث‌فرهنگی باید این گورستان منتقل شود، بلکه از منظر فقهی و حقوقی هم توسعه گورستان روی تپه باستانی اشکال دارد؛ چراکه این اقدام تصرف ناعادلانه و غیرقانونی این زمین‌ها است.»

او به ایجاد باغ توسط اوقاف بدون استعلام از میراث‌فرهنگی اشاره می‌کند و می‌گوید: «اوقاف می‌گوید زمین‌های مجاور امامزاده متعلق به اوقاف است و با همین توجیه، چند سال پیش اقدام به ایجاد باغی در حریم تپه کرد. درحالی‌که بعد از تعیین عرصه و حریم محوطه این زمین‌ها متعلق به میراث‌فرهنگی است. ما با سازمان بازرسی کل کشور در همان زمان مکاتبه کردیم و آنها معتقد بودند اوقاف به محوطه باستانی تعرض غیرقانونی کرده، اما در این سال‌ها اقدامی برای جابه‌جایی درختانی که کاشته‌اند، صورت نگرفته است. حالا این درختان تقریباً سه‌ساله شده‌اند و ساختمان غسالخانه هم سر جایش است.» او تأکید می‌کند براساس گمانه‌زنی‌های کامیار عبدی -که در مواردی به مواد فرهنگی هم رسیده- تمام این تخلفات در عرصه گودین‌تپه رخ داده است، نه در حریم آن؛ ضوابط عرصه هم در قانون مشخص است. بنابراین، تمام این سازه‌ها باید برچیده و حذف شوند تا عرصه آزاد شود. گراوند درباره واکنش میراث‌فرهنگی به این تخلفات می‌گوید: «وقتی یک سازه روی عرصه یک اثر باستانی ساخته می‌شود و به‌رغم همه هشدارها و تذکرات در طول چند سال برچیده نمی‌شود، سکوت عملاً به معنای نادیده گرفتن یک تخلف آشکار است.» 

دغدغه فعالان و علاقه‌مندان به میراث‌فرهنگی سال‌ها مسئله تعرض به حریم آثار و محوطه‌های باستانی بود، حالا گویا بحران عمیق‌تر شده و تعرض‌ها پا را فراتر گذاشته و عرصه آثار را هدف قرار می‌دهند. تعلل و سکوت مسئولان میراث‌فرهنگی هم زمینه را برای متعرضان به حریم و عرصه آثار تاریخی و باستانی مساعدتر کرده است. کسی نمی‌داند محوطه باستانی بعدی که قرار است عرصه‌اش را قربانی سوءمدیریت‌ها کنند، کدام محوطه ارزشمند ایران خواهد بود.