این استوانه یخی شفاف و درخشان که از دل یخ‌های شرق جنوبگان در نزدیکی پایگاه «کنکوردیا» بیرون کشیده شده، ممکن است قدیمی‌ترین یخ شناخته‌شده‌ روی زمین باشد. «لیز توماس»، رئیس تحقیقات هسته‌های یخی در این مؤسسه، می‌گوید: «این دوره، بخشی کاملاً ناشناخته از تاریخ زمین ماست.»

اتاق نگهداری و عملیات

چراغ‌های هشدار قرمز بالای درِ اتاق نگهداری این یخ در دمای منفی ۲۳ درجه سانتی‌گراد چشمک می‌زنند. برای ورود به این فضا، خبرنگاران تنها ۱۵ دقیقه اجازه حضور داشتند، آن هم با لباس‌های گرم و ایمن شامل لباس‌های ضخیم، چکمه، کلاه و دستکش. شدت سرما چنان بود که شاتر الکترونیکی دوربین یخ زد. در این اتاق منجمد، جعبه‌هایی انباشته از قطعات یخی نگهداری می‌شود. 

برخی از آن‌ها به‌قدری شفاف هستند که می‌توان دست را از پشتشان دید. توماس این نمونه‌ها را به خبرنگاران نشان داد و گفت ممکن است قدمت برخی از این بخش‌ها به ۱.۵ میلیون سال برسد.

 استخراج این یخ‌ها نتیجه‌ یک تلاش چندملیتی گسترده و میلیون‌دلاری بود. یخ‌ها به قطعات یک‌متری بریده شدند و پس از انتقال از جنوبگان با کشتی، در خودرویی یخچال‌دار به کمبریج رسیدند. مهندس جیمز ویل که در عملیات استخراج شرکت داشت، در توصیف تجربه‌اش گفت: «این‌که این یخ را با دستانی بادقت دست‌کش‌ پوش شده در دست نگه دارید و مراقب باشید که نیافتند – واقعاً حس شگفت‌انگیزی بود.»

 در طی هفت هفته‌ آینده، دانشمندان این یخ‌ها را به‌آرامی ذوب خواهند کرد تا موادی از دل گذشته‌ زمین را آزاد کنند – غبارهای باستانی، خاکسترهای آتشفشانی و حتی جلبک‌های ریز دریایی موسوم به دایتیم که هنگام یخ‌زدن آب، در آن محبوس شده‌اند. این عناصر قفل‌شده در یخ می‌توانند درباره‌ الگوهای باد، دما، میزان بارش و سطح دریا در بازه‌ زمانی بین ۸۰۰ هزار تا ۱.۵ میلیون سال پیش یا حتی فراتر، اطلاعاتی بی‌نظیری ارائه دهند.

 مایع حاصل از ذوب این یخ‌ها از طریق لوله‌هایی به آزمایشگاهی در همان ساختمان منتقل می‌شود؛ یکی از معدود آزمایشگاه‌های جهان که توانایی تحلیل چنین نمونه‌هایی را دارد. در اینجا، دانشمندان با استفاده از دستگاهی به نام طیف‌سنج جرمی با پلاسمای جفت‌شدنی القایی، بیش از ۲۰ عنصر و فلزات کمیاب را شناسایی خواهند کرد؛ عناصر نادر خاکی، نمک‌های دریایی، عناصر اقیانوسی، و نیز نشانه‌هایی از فوران‌های آتشفشانی گذشته از جمله اطلاعاتی هستند که به دست خواهد آمد.

 پاسخ سؤالات بی‌پاسخ

 هدف از این پروژه، تنها بازسازی تاریخ‌گذشته نیست، بلکه یافتن پاسخ‌هایی برای آینده‌ بشر در برابر بحران اقلیمی است. به گفته توماس، «سامانه اقلیمی ما دستخوش تغییرات گوناگونی شده و ما باید به گذشته بازگردیم تا این فرایندها و نقاط بحرانی را بفهمیم.»

 در کنار مؤسسه بریتانیایی، دو مرکز تحقیقاتی دیگر در آلمان و سوئیس نیز برش‌هایی از این هسته یخی را برای تحلیل دریافت کرده‌اند. امید می‌رود که پژوهشگران بتوانند در این نمونه‌ها نیز شواهدی از دوره‌ای بیش از ۸۰۰ هزار سال پیش بیابند؛ زمانی که غلظت دی‌اکسیدکربن طبیعی ممکن است هم‌اندازه یا حتی بالاتر از سطح کنونی بوده باشد.

 یافته‌های این پژوهش می‌تواند به دانشمندان کمک کند پدیده‌ای اسرارآمیز موسوم به «گذار پلئیستوسن میانی» را درک کنند؛ تغییری که حدود ۸۰۰ هزار تا ۱.۲ میلیون سال پیش رخ‌داده است، زمانی که چرخه‌های یخبندان زمین به طور ناگهانی تغییر یافتند. درگذشته، دوره‌های گرم و سرد زمین هر ۴۱ هزار سال رخ می‌داد، اما ناگهان این الگو به چرخه‌های ۱۰۰ هزارساله تغییر پیدا کرد. به گفته دکتر توماس، علت این تغییر یکی از «هیجان‌انگیزترین پرسش‌های بی‌پاسخ در علم اقلیم» است.

 همچنین، این هسته‌ها ممکن است شواهدی از دوره‌هایی در خود داشته باشند که سطح دریا به‌مراتب بالاتر از سطح فعلی بوده و لایه‌های یخی جنوبگان کوچک‌تر از امروز بوده‌اند. ذرات غبار درون یخ، اطلاعاتی ارزشمند درباره‌ روند عقب‌نشینی این یخ‌پوشی‌ها و نقش آن‌ها در افزایش سطح دریا فراهم می‌کند – موضوعی که در قرن بیست‌ویکم به یکی از نگرانی‌های اصلی زیست‌محیطی تبدیل شده است.