عذرخواهی رسمی برای افت فشار

«عباس علی‌آبادی»، وزیر نیرو، دیروز اعلام کرد کاهش فشار آب در برخی مناطق کشور «به‌ناچار و در جهت مدیریت منابع موجود» انجام شده است. او گفت: «چاره‌ای جز افت فشار آب نداریم؛ آب نیست و باید با این مسئله مقابله کنیم.»

براساس گزارش ایرنا، وزیر نیرو با اشاره به اقدام‌های فنی انجام‌شده برای کاهش تلفات ناشی از فرسودگی شبکه توزیع آب، اظهار داشت: «ما از مردم بابت افت فشار عذرخواهی می‌کنیم. این تصمیم سخت، برای حفظ تعادل در شبکه بوده و امیدواریم با همراهی مردم، شرایط کنترل شود.»

او همچنین به لزوم ارتباط شفاف شرکت‌های آب منطقه‌ای با مردم اشاره کرد و گفت: «توصیه من این است که شرکت‌های آب‌منطقه‌ای از طریق شماره‌تلفن‌های در دسترس، به‌صورت بی‌وقفه پاسخگوی شهروندان باشند. ما آماده‌ایم به مشترکان مشورت بدهیم و برای مصرف بهتر کمک کنیم.» 

جریمه‌های سنگین برای پرمصرف‌ها

علی‌آبادی در بخش دیگری از صحبت‌های خود با تأکید بر برخورد قانونی با مشترکان پرمصرف، گفت: «براساس استاندارد مصرف فعلی، هر نفر باید روزانه حداکثر ۱۳۰ لیتر آب مصرف کند، اما برخی از مشترکان بیش از ۲۰۰ لیتر در روز مصرف دارند. این گروه شناسایی شده‌اند و با آنها برخورد قانونی خواهد شد.»

به‌گفته وزیر نیرو، نخستین مرحله از برخوردها شامل جریمه‌های مالی سنگین است و درصورت تداوم تخلف، قطع آب نیز در دستورکار قرار می‌گیرد. او این اقدام را ضرورتی در راستای دفاع از منابع و منافع ملی توصیف کرد و گفت: «همان‌طور که رئیس‌جمهور نیز تأکید کرده، باید با افرادی که بی‌رحمانه منابع را مصرف می‌کنند، قاطعانه برخورد شود.»

پزشکیان: بدون تغییر نگرش، بحران حل نمی‌شود

هم‌زمان با اظهارات وزیر نیرو، نشست هم‌اندیشی دولت با دانشگاهیان برای یافتن راهکارهای مقابله با کم‌آبی در کشور نیز برگزار شد. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در این جلسه بر ضرورت تدوین راهکارهای علمی، جامع و منطقه‌محور برای مقابله با چالش کم‌آبی تأکید کرد.

او گفت: «شرط بنیادین توسعه پایدار، ایجاد تعادل میان منابع و مصارف آب است. عدم رعایت این اصل، منشأ بخش بزرگی از بحران‌های کنونی ما در حوزه آب است. ما باید با تغییر نگرش و اصلاح سیاست‌ها، به‌صورت ریشه‌ای و علمی با بحران مقابله کنیم.»

پزشکیان با اشاره به ناکارآمدی برخی اقدامات گذشته افزود: «باید به‌دقت بررسی کنیم که پروژه‌هایی که در سال‌های گذشته با صرف هزینه‌های کلان اجرا شده‌اند، چه میزان تأثیر واقعی در کاهش مصرف داشته‌اند. آیا این اقدامات توانسته‌اند ما را از مسیر ناپایدار فعلی دور کنند؟»

دانشگاه‌ها، محور راه‌حل‌ها

رئیس‌جمهور نقش دانشگاه‌ها در حل بحران را اساسی دانست و گفت: «دانشگاه‌های نسل سوم و چهارم در جهان امروز، به‌جای صرفاً آموزش، بر حل مسائل جامعه تمرکز دارند. انتظار دارم دانشگاه‌های ما هم وارد میدان عمل شوند و راهکارهای عملی و راهگشا ارائه دهند.»

او خواستار تشکیل کارگروه‌های تخصصی مشترک میان دولت و دانشگاه با حضور همه دستگاه‌های مسئول شد و تأکید کرد: «چون مسئله کم‌آبی به همه حوزه‌های مدیریتی کشور گره خورده، راه‌حل‌ها نیز باید جامع و فرابخشی باشد.»

پزشکیان همچنین بر ضرورت تشکیل این کارگروه‌ها در سطح استان‌ها و شهرستان‌ها تأکید کرد و افزود: «هر منطقه اقلیم و جغرافیای خاص خود را دارد و نسخه‌های حل مسئله باید متناسب با شرایط محلی باشد، نه نسخه‌ای کلی و یکسان برای کل کشور.»

رسانه و آموزش؛ دو ستون مقابله با بحران

رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود، نقش رسانه ملی، نظام آموزشی و مدارس را در فرهنگسازی و آگاه‌سازی عمومی حیاتی دانست و گفت: «برای همراه‌سازی مردم با سیاست‌های مصرف بهینه، باید درک عمومی از وضعیت بحرانی منابع آب افزایش یابد. رسانه ملی باید نقش خود را در این زمینه به‌درستی ایفا کند.»

او افزود: «همچنین آموزش در مدارس باید به‌گونه‌ای باشد که نسل آینده با مفاهیم حفاظت از منابع آشنا شود. این روند نباید یک پروژه مقطعی باشد، بلکه فرایندی مستمر و بلندمدت است.»

پزشکیان در پایان سخنانش پنج اصل کلیدی برای حل بحران کم‌آبی را معرفی کرد: مهندسی دقیق آب، خاک و کشت؛ آموزش مؤثر؛ سیاست‌های تشویقی؛ برخورد قانونی با متخلفان؛ و ارزیابی و نظارت مستمر.

تهران زیر سایه تشدید بحران

در تهران نیز نگرانی‌ها درباره وضعیت آب افزایش یافته است. «مهدی چمران»، رئیس شورای اسلامی شهر تهران، در جلسه روز یکشنبه شورای شهر، از تشدید تنش آبی در پایتخت خبر داد.

او گفت: «مردم باید در مصرف آب صرفه‌جویی کنند تا افت فشار رخ ندهد. متأسفانه مشکل آبی در تهران در حال تشدید است و امیدواریم یکی از دو پروژه‌ای که در حال اجراست، تا پایان تابستان به نتیجه برسد و وضعیت بهتر شود.»

چمران افزود: «مدیرعامل شرکت آب‌وفاضلاب تهران در تلاش است تا آب پایتخت را تأمین کند. اما همراهی مردم، تعیین‌کننده‌ترین عامل برای عبور از این مرحله حساس است.» 

تأثیر فرسودگی شبکه‌ها و سوءمدیریت

در همین نشست شورا، به مشکلات زیرساختی موجود در شبکه‌های آبرسانی نیز اشاره شد. موضوع فرسودگی گسترده لوله‌ها و هدررفت آب، یکی از عوامل مؤثر در افت فشار و اتلاف منابع در پایتخت عنوان شد.

رئیس شورای شهر تهران همچنین از تلاش دولت برای بازسازی خانه‌های آسیب‌دیده در جنگ اخیر سخن گفت و ابراز امیدواری کرد منابع کافی برای حل مشکلات شهری ازجمله بحران آب نیز تأمین شود.

تشدید بحران در استان‌ها؛ از زاینده‌رود تا ورامین

درحالی‌که مقام‌های دولت از لزوم برنامه‌ریزی علمی و منطقه‌محور برای مدیریت بحران آب سخن می‌گویند، شواهد میدانی از وضعیت وخیم منابع آبی در برخی استان‌ها حکایت دارد. در ورامین، فرماندار این شهرستان با تأکید بر تنش آبی گسترده، ادارات را موظف کرده است مخازن ذخیره، پمپ آب و سامانه‌های مدیریت مصرف را نصب کنند. به‌گفته «حسین عباسی»، علاوه‌بر آب، در حوزه انرژی نیز دستگاه‌های اجرایی باید حداقل ۲۰ درصد مصرف خود را از طریق انرژی خورشیدی تأمین کنند؛ اقدامی که اگرچه دیرهنگام اما ضروری است.

عباسی همچنین از برگزاری جلسات قرارگاه آب از بهمن‌ماه و اجرای برخی اقدامات پیشگیرانه خبر داده، اما تصریح کرده است که فرهنگسازی عمومی و همراهی مردم در مدیریت مصرف، نقش کلیدی دارد. این نخستین‌بار نیست که ورامین، به‌عنوان یکی از مناطق پرجمعیت شرق استان تهران، با بحران آب مواجه می‌شود، اما آنچه این‌بار تفاوت دارد، تبدیل هشدارهای پراکنده به الزامات اجرایی برای دستگاه‌های دولتی است.

 در اصفهان نیز وضعیت سد زاینده‌رود، یکی از مهمترین منابع تأمین آب کشور، بحرانی گزارش شده است. ذخیره این سد تا پایان تیرماه به ۳۱۳ میلیون مترمکعب رسیده؛ یعنی تنها ۲۵ درصد ظرفیت آن پُر است و ۷۵ درصد آن خالی مانده. براساس آمار شرکت آب‌منطقه‌ای، میزان ذخیره آب این سد نسبت به بلندمدت ۶۵ درصد کاهش داشته است.

افزون‌براین، کاهش چشمگیر بارندگی‌ها در سرشاخه‌های زاینده‌رود نیز نگرانی‌ها را دوچندان کرده است. در ایستگاه چلگرد کوهرنگ، میزان بارندگی نسبت به میانگین بلندمدت، ۳۰ درصد افت داشته است؛ کاهشی که مستقیماً بر ورودی سد و تامین آب آشامیدنی، کشاورزی و صنعت در مرکز کشور اثر می‌گذارد.

مجموع این تحولات، از شرق استان تهران تا قلب فلات مرکزی ایران، نشان می‌دهد که دیگر نمی‌توان با نگاه مقطعی یا اقدامات اضطراری به بحران آب پاسخ داد. اگر دولت قصد دارد به وعده‌اش برای مدیریت علمی و منطقه‌ای پایبند بماند، باید همین حالا طرح‌های شفاف، قابل‌اجرا و منطقه‌بندی‌شده را در دستورکار قرار دهد، پیش از آنکه کلیدهای مدیریت منابع آبی، زیر فشار واقعیت‌های اقلیمی و مصرف نادرست، از کار بیفتند.

بحران آب در ایران ترکیبی است از عوامل اقلیمی، زیرساختی و مدیریتی. از یک‌سو تغییراقلیم و کاهش بارندگی‌ها موجب کاهش منابع تجدیدپذیر شده و از سوی دیگر، بهره‌برداری‌های بی‌رویه، فرسودگی شبکه‌ها، نبود هوشمندسازی و ضعف هماهنگی میان دستگاه‌ها، بحران را تشدید کرده است. هم‌زمان، مصرف غیرمنطقی در بخش‌های خانگی، صنعتی و به‌ویژه کشاورزی -که بیش از ۸۵ درصد منابع آبی را می‌بلعد- نیز سهم قابل‌توجهی در شکل‌گیری وضعیت فعلی داشته است.

در چنین شرایطی، کارشناسان معتقدند اگر تغییر رویکرد اساسی در سیاستگذاری‌ها، برنامه‌ریزی‌ها و فرهنگ عمومی صورت نگیرد، کم‌آبی در آینده‌ای نه‌چندان دور به بحرانی غیرقابل‌کنترل تبدیل می‌شود.