«تناسوا»ی ۱۲ساله هر روز سینه‌خیز خود را تا معدنی در شرق ماداگاسکار روی زمین می‌کشد تا دو کیلو ماده معدنی براق میکا (کانی‌های سیلیکات) جمع‌آوری کند. او به‌دلیل ناتوانی فیزیکی نمی‌تواند راه برود. در ماداگاسکار ۱۰ هزار کودک دیگر مثل تناسوا هستند که در صنایع بزرگ و غیرقانونی میکا کار می‌کنند. از این ماده معدنی در ساخت رنگ، قطعات خودرو و محصولات آرایشی و بهداشتی استفاده می‌شود تا «درخشش» موردنیاز را اضافه کند.

این کودکان در کنار والدین و پدربزرگ و مادربزرگ‌های خود در شرایط خطرناکی کار می‌کنند، ذرات گردوغبار آسیب‌زا را تنفس می‌کنند و وارد تونل‌هایی می‌شوند که از نظر ساختاری ایمن نیستند. بسیاری از آنها مدرسه را ترک کرده‌اند؛ اگر که اصلاً وارد مدرسه شده باشند.

«سویا»، پدربزرگ تناسوا می‌گوید: «اگر کار نکنیم، چیزی برای خوردن نداریم. خیلی ساده ‌است. مردان، زنان و کودکان همه باید کار کنند تا زنده بمانند.»

در سال ۲۰۱۵، سازمان ملل هدفی را برای پایان دادن به کار کودکان در سراسر جهان تا سال ۲۰۲۵ مشخص کرد، اما طبق گزارش کودکان کار که از سوی «سازمان بین‌المللی کار یا ILO» و «صندوق کودکان سازمان ملل» (یونیسف) منتشر شده است، پیشرفت‌ها بسیار کند و غیرمداوم بوده‌اند. این گزارش تخمین می‌زند که ۱۳۸ میلیون کودک، ۱۲ میلیون کمتر از آمار سال ۲۰۲۰، همچنان کار می‌کنند.

هنوز راه درازی داریم

از سال ۲۰۰۰، آمار کودکان کار بیش از ۱۰۰ میلیون نفر کاهش پیدا کرده است؛ میزانی که ثابت می‌کند جهان «نقشه راهی» برای پایان دادن به کار کودکان دارد. کاهش قابل‌توجه آمار در آسیا و پاسیفیک اتفاق افتاده و نرخ کودکان کار از ۵.۶ درصد به ۳.۱ درصد (از ۴۹ میلیون به ۲۸ میلیون کودک) کاهش پیدا کرده است. بااین‌حال، هنوز باید اقدامات بیشتری صورت بگیرد. «کاترین راسل»، مدیر اجرایی یونیسف، می‌گوید: «کودکان بسیاری همچنان در معادن، کارخانه‌ها یا زمین‌ها کار می‌کنند و اغلب شغل‌های خطرناکی را برای نجات خود انجام می‌دهند.»

کار کودکان به‌معنای تمام کارهایی که کودکان انجام می‌دهند، نیست. بلکه کاری است که کودکان را از کودکی محروم می‌کند و اغلب برای سلامت و رشدشان خطرناک است.

«بنیامین اسمیت»، کارشناس کودکان کار در «سازمان بین‌المللی کار»، به رسانه خبری سازمان ملل می‌گوید: «مهم است که بدانید (کار کودک) به‌معنای انجام کارهای خانه نیست، این نیست که کودکان در کارهای خانه به پدر و مادرهایشان کمک کنند… ما درباره شغلی صحبت می‌کنیم که بیشتر اوقات خطرآفرین است.»

از ۱۳۸ میلیون کودک کار، ۵۴ میلیون در شرایط خطرناک از جمله معادن کار می‌کنند. «هونورین»، ۱۳ساله یکی از آنهاست. او هر روز از ۱۰ صبح تا ۵ بعدازظهر در معدن شن‌و‌ماسه در بنین کار می‌کند و براساس تعداد سطل‌هایی از شن و ماسه که جمع‌آوری می‌کند، دستمزد می‌گیرد و آن را به امید اینکه روزی آرایشگر شود، جمع می‌کند.

پشت‌پرده آمار و ارقام

این گزارش اشاره می‌کند که کار کودکان از چندین نسل قبل به آنها می‌رسد. کودکان در این سیستم که امکان دسترسی به آموزش را ندارند، فرصت‌های خود در آینده را از دست می‌دهند و گرفتار فقر و محرومیت می‌شوند.

«فدریکو بلانکو»، کارشناس «سازمان بین‌المللی کار» و نویسنده اصلی گزارش کودکان کار، به اهمیت این موضوع اشاره می‌کند که کار کودکان فقط آمار و ارقام نیست. «پشت هر آمار، به خودمان یادآور شویم که کودکی وجود دارد که حق تحصیل، محافظت و آینده آبرومند از آنها گرفته شده است.»

«نور» کودک ۱۳ساله‌ای از پناهندگان روهینگیا در بنگلادش است که مجبور شد مدرسه را ترک کند تا کمک مالی خانواده‌اش باشد. یکی از کارکنان مراکز تحت‌پوشش یونیسف نور را شناسایی می‌کند و می‌تواند خانواده‌اش را متقاعد کند که او را به مدرسه برگردانند. نور می‌گوید: «زمانی آرزو داشتم معلم شوم. فکر می‌کردم هیچ‌وقت نمی‌توانم. اما حالا احساس می‌کنم که می‌توانم یاد بگیرم و همان‌طورکه همیشه می‌خواستم معلم شوم.»

گزارش‌ها نشان می‌دهند پایان‌دادن به کار کودکان بدون در نظر گرفتن شرایطی که ایجاب می‌کند خانواده‌ها کودکان خود را سر کار بفرستند، امکان‌پذیر نیست. فقر هم یکی از عوامل اصلی کار کودکان است. مهاجران و پناهجویان خردسال که بسیاری از آنها به‌دلیل درگیری، بحران یا فقر آواره شده‌اند، نیز در معرض اجبار به کار یا حتی قاچاق قرار دارند؛ به‌ویژه اگر به‌تنهایی مهاجرت کنند یا اگر با خانواده‌هایشان از مسیرهای غیرمعمول سفر کنند.

سال ۲۰۱۶ «جان کری»، وزیر خارجه وقت آمریکا، در روز جهانی مبارزه با کار کودکان گفت:‌ «هیچ پدر و مادری نباید هیچ‌وقت به نوزاد کوچولوی خود نگاه کند و نگران شود که یک روز قربانی استثمار کودکان کار می‌شود.» او درست می‌گفت؛ پایان دادن به کار کودکان باید مسئولیت اخلاقی مشترک میان جوامع مدنی، کسب‌وکارها و دولت‌ها باشد. با این گام‌های محسوس، هر کدام از ما فارغ از توانایی‌های حرفه‌ای خود می‌تواند در پایان دادن به کار کودکان مشارکت داشته باشد. کودکان کار در مناطق دورافتاده و در مکان‌های غیررسمی مانند زمین‌های کشاورزی، شیلات و کسب‌وکارهای خانوادگی اتفاق می‌افتد. بسیاری از کودکان کارگران بی‌مزد خانواده‌هایی هستند که سوابق رسمی ندارند.

حل معضل کار کودک، در گرو همکاری همگانی

چرخه خشونت بر کودکان در شهر