Download

معاون اول رئیس‌جمهوری روز جمعه در کنفرانس بین‌المللی حفاظت از یخچال‌های طبیعی که در تاجیکستان برگزار شده بود، ایران را به‌عنوان کشوری معرفی کرد که با تلفیق دانش بومی و فناوری‌های پیشرفته پلی میان نظام سنتی و فناوری مدرن در مدیریت آب ایجاد کرده است. به‌گفته عارف، جهان به راهکارهای نوآورانه و عادلانه نیاز دارد تا ضمن جلوگیری از تنش‌های اجتماعی، مهاجرت‌های اجباری و ناپایداری معیشت جوامع محلی، چالش‌ها تبدیل به فرصت و امنیت آبی برای همگان تضمین شود.
او در بخشی از سخنان خود گفت: «همان‌طورکه می‌دانید بحران‌های تغییراقلیم، کاهش تنوع‌زیستی و آلودگی‌های محیط‌زیستی مسائل سه‌گانه پیش روی دنیا است و به‌ اشکال مختلف می‌تواند بر فرایندهای محیط‌زیستی تأثیر بگذارد و به‌ سلامت انسان و محیط‌زیست آسیب برساند. یخچال‌های طبیعی به‌عنوان منابع پنهان آب شیرین گنجینه ارزشمندی برای ساکنان زمین محسوب می‌شوند که حفاظت از آنها موجب تأمین امنیت آبی خواهد شد. با توجه به روند فزاینده گرمایش جهانی این ذخایر راهبردی و حیاتی آب شیرین، در معرض تهدید واقع شده‌اند که حفاظت از آنها مستلزم اتخاذ تدابیر همه‌جانبه دیپلماتیک محیط‌زیستی و اجتماعی است؛ چراکه ذوب شدن یخچال‌های طبیعی نگرانی‌های زیادی را درباره وقوع سیلاب، فرسایش خاک و تخریب زیرساخت‌های اقتصادی در جهان را موجب شده است.»

صحبت بدون دستاورد
حالا کارشناسان در بخش‌های مختلف آب، حفاظت‌ از یخچال‌ها و دیپلماسی می‌گویند عملاً صحبت‌های معاون اول رئیس‌جمهوری در این نشست فاقد دستاورد برای ایران بود. عارف بدون اشاره به وضعیت یخچال‌های ایران و همچنین مناقشات آبی با کشورهای همسایه مانند ترکیه و افغانستان که عملاً امنیت آبی ایران و منطقه را به خطر انداخته‌اند، صحبت‌های خود را به پایان برد و هیچ خبری از نشست و گفت‌وگو میان او و سران کشورهای شرکت‌کننده، به‌ویژه کشورهای منطقه و کشور میزبان یعنی تاجیکستان، در حاشیه این اجلاس منتشر نشده است. «مراد کاویانی»، کارشناس دیپلماسی آب، در مورد صحبت‌های عارف در این اجلاس می‌گوید: «صحبت‌های آقای عارف بدون نقطه‌گذاری فقط ناظر بر این است که ما هم در حوزه داخلی و هم خارجی نیازمند به رویکردی از دیپلماسی آب هستیم که بتواند امنیت آب کشور را تأمین کند و همچنین، بتوانیم در تعامل با دیگران سیاستی را در پیش بگیریم که بتوانیم به دادوستد آب ادامه دهیم. اما همین رابطه، چالش‌های داخلی و خارجی‌ای دارد که نیازمند مطالعه عمیق در این زمینه هستیم. دستاورد خاصی نمی‌توان از این صحبت‌ها انتظار داشت.»
«محمد میقانی»، یکی دیگر از کارشناسان این حوزه، نیز می‌گوید: «میزبان معاون اول ریاست‌جمهوری، کشوری است که خودش در معرض تهدید آبی قرار دارد؛ آن‌هم از سوی افغانستان کشوری که ما را هم دچار عدم امنیت آبی کرده است. یعنی تمام نوار مرزی شرق ما را تحت‌تأثیر بلندپروازی‌های آبی قرار داده است. انتظار می‌رفت در دیدار معاون اول رئیس‌جمهوری دقیقاً به‌دلیل جایگاه عالی در دولت، در دیدار با «امام علی رحمان» بر همکاری دو کشور در این زمینه تأکید شود یا تلاش برای تشکیل یک کارگروه منطقه‌ای مورد تأکید قرار گیرد.»
«موسی‌الرضا کریمی»، کارشناس حفاظت از یخچال‌ها، نیز بر نکته مهمی تأکید می‌کند: «در هیچ اجلاسی نباید دست خالی رفت. اگر معاون اول رئیس‌جمهوری سخنرانی می‌کند و بر ضرورت همکاری منطقه‌ای چه در مورد مسائل آب یا یخچال یا هر مورد دیگری تأکید دارد، باید با یک بسته پیشنهادی حاضر شود. دولت می‌توانست کمی آماده‌تر در این اجلاس حاضر شود. مثلاً وقتی دو سال گذشته ایران در کنفرانس رامسر در ژنو حاضر شد و در رویدادهای حاشیه‌ای چندین پیشنهاد عالی در موارد مرتبط با کنفرانس ارائه داد که ایران را محور ایجاد همکاری‌هایی مطرح کرد. آقای عارف حتی نتوانست ارائه موفقی از وضعیت یخچال‌های ایران و ضرورت تجمیع کمک جهانی یا منطقه‌ای برای حفاظت از آنان ارائه کند. حضور به‌خودی‌خود دارای ارزش نیست. تمام کشورهای منطقه حاضر در این کنفرانس به‌نوعی چالش‌های بزرگی در بخش آب، محیط‌زیست و تغییراقلیم داشتند؛ کشورهایی که به‌طور خاص تحت‌تأثیر سیاست‌های دو کشور تمامیت‌خواه آبی، یعنی ترکیه و افغانستان هستند.»

حضور بی‌فایده
او ادامه می‌دهد: «ایران در بازی همکاری هیچ‌یک از این کشورها نیست و اساساً تاکنون نتوانسته است هیچ همکاری‌ای را به‌نفع خودش جلب کند. می‌بینید در مورد ترکیه، حتی سوریه اسدی هم مسیر خودش را رفت و با ایران در مذاکرات آبی همکاری نکرد. عراق هم همین‌طور. الان برای حل مشکلات مرز شرقی، ایران می‌تواند با کشورهایی نظیر ازبکستان، تاجیکستان و ترکمنستان محور همکاری تشکیل دهد، اما این کار را انجام نمی‌دهد. معاون‌ اول رئیس‌جمهوری در یک اجلاس آبی حضور پیدا کرده است، اما از کشورهای شرکت‌کننده برای مطالعه و کمک در رفع بحران‌های ایران، هیچ همکاری‌ای نخواسته و هیچ دعوتی، حتی کلامی، به‌عمل نیاورده است. خودش هم هیچ پیشنهاد مشخصی ندارد. من به این موضوع می‌گویم حضور بی‌فایده.»
«ابوالفضل زهره‌وند»، دیپلمات پیشین، نیز از جمله کسانی است که معتقد است ایران اساساً موقعیت‌های خود را به فرصت تبدیل نمی‌کند. موضوعی که فقط در مورد این اجلاس یا کنفرانس‌های مشابه صدق نمی‌کند: «ایران کشور مادر است. یعنی دارای ظرفیت‌هایی چندین برابر مجموع این کشورهاست. مشکل ما این است که غفلت داریم. ما فراموش کرده‌ایم که کشور ما بدون مؤلفه‌های ژئوپولیتیکی در هیچ‌کجا نمی‌تواند کاری کند. نه‌فقط ایران بلکه هیچ کشوری نمی‌تواند. هر کشوری اگر بخواهد منافع خود را در هر نقطه از جهان محقق کند، نیاز به این مؤلفه‌ها دارد. در غیاب این مؤلفه‌ها و نبود توان در استفاده از آنها، ناچار به ورود با نیروی نظامی می‌شود. این منطقه حوزه تمدنی ماست، اما دارند همه مؤلفه‌های ما را از بین می‌برند. با ازدست‌دادن همه اینها ما خفه می‌شویم و دستگاه دیپلماسی ما فقط نگاه می‌کند. منش ایران باید در این باشد که در همه مجامع از جایگاه مادرتمدنی وارد شود، اما این اتفاق نمی‌افتد.»
کنفرانس بین‌المللی حفاظت از یخچال‌های طبیعی اگرچه با هدف همسو کردن تلاش‌های جامعه جهانی برای تدوین راهبردهای مؤثر برای حفاظت از یخچال‌های طبیعی به‌عنوان هدف اصلی تشکیل شد، اما برای اهداف ایران در این زمینه هیچ دستاوردی نداشت. در این نشست قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای اعلام سال بین‌المللی حفاظت از یخچال‌های طبیعی (پیرو پیشنهاد تاجیکستان) و قطعنامه اعلام سال‌های ۲۰۲۵-۲۰۳۴ به‌عنوان دهه اقدام برای حمایت از علوم «cryosphere (یخ کره)» صادر شد.