چرا مدیران میراث‌ تهران پرونده تسطیح تپه قمی‌آباد را پیگیری نکردند؟

حذف تاریخ از نقشه شهرری بدون مجازات





حذف تاریخ از نقشه شهرری بدون مجازات

۵ خرداد ۱۴۰۴، ۲۰:۳۹

|پیام ما| «یک تپه باستانی در شهرری غیب شد.» این خبر دی‌ماه ۱۴۰۲ تیتر رسانه‌ها شد. تپه قمی‌آباد که کاوش‌های باستان‌شناسی در آن انجام شده و آثار تاریخی در آن به دست آمده بود، تسطیح شده و برای همیشه از بین رفته بود. مسئولان شهرستان و وزارت میراث‌فرهنگی زیر بار این اتفاق نرفتند و موضوع را از اساس تکذیب کردند و گفتند تپه‌ای که تسطیح شده ارزش تاریخی نداشت. بعدها مشخص شد پروژه امضای معاون میراث‌فرهنگی تهران را داشته است. تپه قمی‌آباد ثبت ملی نشده بود و این درحالی‌است که آثاری از دوره پیش از تاریخ تا دوره اسلامی در آن یافت شده بود. دو سال از این موضوع گذشته است. بدون اینکه پرونده قضائی برای این تخلف تشکیل شود، مقصران و عاملان این تخریب شناسایی یا معرفی شوند، مسئولانی که مجوز این تخریب را صادر کرده‌اند، پاسخگو باشند و ابعاد موضوع به‌صورت دقیق بررسی شود.

خبر تسطیح و به تعبیر رسانه‌ها «غیب شدن» تپه باستانی قمی‌آباد شهرری دی‌ماه ۱۴۰۲ منتشر شد. اما پروژه ماه‌ها پیش آغاز شده بود. براساس اسنادی که به‌دست «پیام ما» رسیده است، نوزدهم فروردین‌ماه همان سال اداره‌کل میراث‌فرهنگی شهرری از پایگاه ملی میراث ری درباره این تپه و اینکه آیا واجد ارزش است یا خیر استعلام کرده بود و مدیر پایگاه ری در نامه‌ای خطاب به «نوروز تقی‌پور» صراحتاً اعلام کرده بود این تپه واجد ارزش است و نوشته بود: «با توجه به بازدید از محوطه مذکور و اینکه آثاری از دوره ساسانی و سلجوقی در این تپه وجود دارد، هرگونه عملیات خاکبرداری و تسطیح محوطه تاریخی قمی‌آباد مجاز نخواهد بود.» اما این اظهارنظر کارشناسانه چندان مورد توجه قرار نگرفت. با اینکه مدیر پایگاه صراحتاً اعلام کرده بود در این محوطه آثار پیش‌ازتاریخ تا دوره اسلامی وجود دارد، «محسن سعادتی»، معاون میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث تهران، در نامه‌ای به تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲ خطاب به تقی‌پور ابلاغ کرد: «در پاسخ به نامه مورخ ۱۴۰۲/۰۲/۰۵ درباره تسطیح اراضی موقوفه مدرسه مروی واقع در ابتدای روستای قمی‌آباد، پشت دهیاری و مخابرات، به آگاهی می‌رساند پیرو بازدیدهای به‌عمل‌آمده، صدور مجوز فوق تحت نظارت کارشناسان میراث‌فرهنگی و یگان حفاظت شهرستان از نظر این معاونت بلامانع است.» او البته در پایان‌ نامه اشاره کرده است که اگر در جریان عملیات عمرانی و گودبرداری با آثار تاریخی برخورد کردند، کار را متوقف کنند. اما چند ماه بعد دیگر اثری از این تپه، که اهالی با نام تپه مدرسه می‌شناختند، نبود. بسیاری از اهالی روستا وجود آثار تاریخی را در این تپه تأیید کرده و اعلام کرده بودند خود شاهد سفالینه‌ها و آثار دیگر در این تپه بوده‌اند. از طرفی آنها نسبت به این موضوع که سازمان اوقاف تپه را موقوفه اعلام کرده و اقدام به تسطیح آن کرده بود، اعتراض داشتند و معتقد بودند این تپه سند مالکیت دارد و نباید اوقاف آن را جزو موقوفات ثبت کند.

دلیل اهمیت باستانی تپه قمی‌آباد
پیش از حذف این تپه تاریخی از نقشه شهرری، گمانه‌زنی‌هایی در این محدوده صورت گرفت و آثاری هم به‌دست آمد که براساس آن قرار بر تدوین پرونده ثبت ملی تپه قمی‌آباد بود. اما پس از مدتی، دیگر تپه‌ای وجود نداشت و مسئولان نیز ساز کتمان حقایق را به‌دست گرفتند و به‌کلی وجود چنین محوطه‌ای انکار شد. «میثم علیئی»، باستان‌شناس و سرپرست هیئت گمانه‌زنی باستان‌شناسی قمی‌آباد که مسئولیت تهیه پرونده ثبتی این تپه را برعهده داشت، چند روز پس از انتشار خبر «غیب شدن» این تپه باستانی، در گفت‌وگو با ایسنا درباره جزئیات پرونده ثبتی گفته بود: «اطراف منطقه دشت تهران به‌طور کلی باستانی است، وقتی بخشی از این محوطه را براساس مجوز پژوهشکده باستان‌شناسی گمانه‌زنی کردیم و متوجه شدیم که هنوز ثبت نشده است، پرونده ثبتی آن را آماده و به اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان تهران ارسال کردیم. سال ۱۳۹۷ گمانه‌زنی استعلامی بخشی از این محوطه انجام شد و سال بعد، گزارش آن به پژوهشکده باستان‌شناسی و میراث‌فرهنگی استان تهران ارائه شد و پیشنهاد تهیه پرونده ثبتی آن را دادم و سال ۱۴۰۰ این پرونده تهیه و ارسال شد. اما مسئولان وقت گفتند ثبت یک محوطه زمان‌بر است و باید در جلسه‌ای از پرونده ثبتی که آماده کرده‌ایم، دفاع کنیم تا روی ثبت آن نظرخواهی انجام شود و همان موقع اعلام کردند این پرونده در نوبت برگزاری جلسه است و مشخص نیست جلسه چه زمانی برگزار شود. تلاش‌های زیادی برای ثبت این تپه انجام دادم، اما ثبت آن به برگزاری آن جلسه منوط بود که مشخص نبود چه زمانی قرار است برگزار شود.» علیئی درباره آثار به‌دست‌آمده در این تپه باستانی گفته بود: «یافته‌های ارزشمندی در این تپه باستانی به‌دست آمد، با اینکه همان‌موقع که برای کاوش رفتیم، حفاری‌های غیرمجاز زیادی انجام شده بود و تعداد زیادی تکه‌سفال در محوطه پراکنده بود. براساس کاوش‌های انجام‌شده می‌توانم بگویم محوطه مربوط به اوایل دوران اسلامی (آل‌بویه و سلجوقی) و تاریخی است و تصاویر، طراحی‌ها و جدول‌بندی‌ها در پرونده ثبتی ضمیمه شده بود؛ اما نمی‌دانم چه اتفاقی رخ داد و فقط به ما وعده داده شد. بعدها عکس‌هایی از تپه به دستم رسید که نشان می‌داد محوطه‌ای به ارتفاع دست‌کم حدود پنج تا شش متر، با خاک یکسان شده بود. از همکاران شنیدم دیگر حتی یک تکه‌سفال هم آنجا پیدا نمی‌شود. شنیدم چون تپه ثبت ملی نبوده، مجوز تخریب دادند؛ اما همین کار هم غیرقانونی است.»

کشفی که تاریخ تهران را تغییر داد
باستان‌شناسان انکارها را باور نکردند و مطالعات خود را در روستای قم‌آباد ادامه دادند. حدود یک ماه بعد در روستای قمی‌آباد و در نزدیکی تپه‌ای که حذف شده بود، آثار جدیدی کشف شد. آثاری که نشان می‌داد تاریخ سکونت انسان در دشت تهران احتمالاً به بیش از ۴۰ هزار سال و حتی تا حدود ۸۰ هزار سال قبل می‌رساند. بهمن‌ماه همان سال و حدود یک ماه بعد از غیب شدن تپه باستانی که ثبت ملی نبود، «مرتضی حصاری»، عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه میراث‌‌فرهنگی و گردشگری پس از بازدید از روستای قمی‌آباد، از یافته‌های تازه متعلق به دوران «پارینه‌سنگی» در جنوب تهران خبر داد. او درباره این یافته‌ها به ایسنا گفته بود: «در تپه اصلی قمی‌آباد ابزارهای سنگی‌ دوره پارینه‌سنگی را مشاهده کردیم»، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی از «فریدون بیگلری» باستان‌شناس و رئیس بخش پارینه‌سنگی موزه ملی ایران دعوت کرد آثار به‌دست‌آمده را بررسی کند. بیگلری بعد از بازدید از قمی‌آباد اصالت یافته‌های باستان‌شناسان را تأیید کرده و گفته بود: «ما پیش‌ازاین، درباره دوران پارینه‌سنگی در استان تهران اطلاعات خیلی کمی داشتیم که به تعدادی تک‌یافته از این دوره محدود بود، اما در تپه‌های طبیعی قمی‌آباد با یک پراکنش بسیار وسیع از دست‌ساخته‌های سنگی مواجه هستیم. در بازدید اخیر نمونه‌هایی از سنگ مادر، تولیدات سنگ مادر و دیگر قطعات مرتبط با تراش و تولید ابزار سنگی را در سطح تپه‌های قمی‌آباد مشاهده کردیم. سطح این تپه‌ها، رسوبیِ پوشیده از قطعات سنگ چخماق، آذرین و دیگر سنگ‌های قابل‌تراش است که در دوران پارینه‌سنگی میانه محل تراش سنگ و ساخت ابزار سنگی بوده است.»
رئیس بخش پارینه‌سنگی موزه ملی ایران به‌صراحت اعلام کرده بود: «با توجه به این یافته‌های جدید، تاریخ سکونت انسان در تهران ده‌ها هزار سال عقب رفته است و به بیش از ۴۰ هزار سال قبل و حتی شاید تا حدود ۸۰ هزار سال قبل می‌رسد. بقایای استخوانی انسان‌های این دوره که در چند غار یافت شده‌اند، نشان می‌دهند انسان‌های نئاندرتال در دوره پارینه‌سنگی میانه در بخش‌هایی از ایران می‌زیستند. البته برای کسب اطلاعات بیشتر نیازمند انجام پژوهش بیشتر در این مکان هستیم.» پس از این اظهارات خبری از کاوش در منطقه قمی‌آباد منتشر نشد. سکوت ادامه‌دار مسئولان میراث‌فرهنگی تهران و شهرری درباره سرگذشت این تپه و حذف آن، تا امروز ادامه دارد و با توجه به کشفیات صورت‌گرفته در این محدوده مشخص نیست حذف تپه باستانی که مسئولان زیر بار پذیرش آن نمی‌روند، تا چه اندازه زمینه مطالعات باستان‌شناسان در این محدوده را تحت‌تأثیر قرار داده و منجر به تخریب این محدوده، که به گواه آثار به‌دست‌آمده محوطه پراهمیتی محسوب می‌شود، شده است.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیشترین نظر کاربران

گنج‌یابی در سایه جنگ

گنج‌یابی در سایه جنگ