وزیر نیرو که دی‌ماه ۱۴۰۳ از حل مشکل ناترازی تا تابستان ۱۴۰۴ خبر داده بود، سه ماه مانده به فصل گرم، این وعده را یک سال به تعویق انداخته است. «عباس علی‌آبادی» در گفت‌وگو با پایگاه اطلاع‌رسانی دولت از لغت «امیدواری» استفاده کرده و گفته است «امیدواریم مشکل ناترازی برق تا اوج بار ۱۴۰۵ حل شود.» براساس برنامه‌ریزی دولت، پیش‌بینی می‌شود تا پایان دولت چهاردهم و با تکمیل بخش بخار نیروگاه‌های سیکل‌ ترکیبی، نوسازی نیروگاه‌های فرسوده، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و احداث نیروگاه‌های تولید پراکنده، بیش از ۴۴ هزار مگاوات به ظرفیت شبکه برق کشور افزوده شود که ۳۰ هزار مگاوات آن مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر خواهد بود.»

برنامه غیرعملی 

علی‌آبادی همچنین اعلام کرده است در هفت ماه گذشته، ظرفیت تولید برق کشور با بهره‌برداری از نیروگاه‌های تجدیدپذیر، حرارتی و کوچک‌مقیاس حدود یک‌هزار و ۵۰۰ مگاوات افزایش‌یافته است: «در این بازه زمانی و در بخش نیروگاه‌های حرارتی، نیروگاه ۳۰۷ مگاواتی کلاس اف سهند، نیروگاه ۱۸۳ مگاواتی چادرملو اردکان، نیروگاه ۱۸۳ مگاواتی گل‌گهر و نیروگاه ۴۲ مگاواتی مقیاس متوسط ری سنکرون (فرآیندی نیروگاهی بر ژنراتورها) شده‌اند که به‌زودی وارد مدار خواهند شد. ظرفیت عملی نیروگاه‌های کشور تا اوج بار ۱۴۰۴ حدود پنج هزار مگاوات افزایش می‌یابد.»

اما این اعداد اعلامی از دید کارشناسان قابل‌قبول نیست. «محمدعلی پورامیری»، عضو شورای راهبری اندیشکده تدبیر انرژی، در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گوید اکثر این اعداد اعلامی مربوط به طرح‌ها و پروژه‌هایی است که از قبل اجرا شده است و برنامه‌های دولت برای ایجاد نیروگاه عملیاتی نیست. او دراین‌رابطه می‌گوید: «خبرهای که در بخش توسعه نیروگاهی می‌شنوید، به‌نظر من عملیاتی نیست. این ظرفیت‌هایی که در تابستان امسال اعلام کردند، عمدتاً طرح‌هایی بود که از قبل روی آن کار شده و طرح‌های جدید در این فاصله زمانی امکان ساختشان وجود ندارد؛ چراکه مشکلاتی که ریشه وضعیت موجود هستند و نیروگاه‌سازی را در کشور عقب رانده، هنوز حل نشده‌اند.»

 پورامیری معتقد است این خبرها جنبه مسکن دارد و وضعیت ناترازی و بحران ایجادشده در بخش انرژی با این مسکن‌ها درمان نمی‌شود. او توضیح می‌دهد: «عمدتاً وزرای نیرو یا مسئولان ادارات مربوطه دنبال خبرهای مسکن و ایجاد آرامش بودند، به‌جای اینکه به ریشه بچسبند و این قضیه را به‌صورت ریشه‌ای پیگیری کنند. طبیعتاً موضوع ناترازی دردناک است، اما اگر ۱۰ سال قبل تمرکز دولتمردان روی حل مشکل بود، الان اینقدر دردمان نمی‌گرفت و این مسائل پیش نمی‌آمد.»

صنعت ورشکسته

 «جواد امام»، کارشناس حوزه انرژی و کسی که سابقه معاونت حقوقی، پشتیبانی و امور مجلس وزارت نیرو را در کارنامه خود دارد، معتقد است ریشه مشکل ناترازی از مجلس ششم و تثبیت قیمت انرژی ایجاد شده است. او «پیام ما» می‌گوید: «چیزی که به‌عنوان ناترازی از آن اسم برده می‌شود، نسبت به عمق موضوع، خیلی شیک و تروتمیز است. ما الان با صنعت برق ورشکسته مواجه هستیم که طی سال‌ها اتفاق افتاده است. این یکی از دستاوردهای مجلس ششم است. مجلس ششم تثبیت قیمت‌ها را به‌عنوان عیدی به مردم داد و از آن زمان یارانه‌ها به‌جای اینکه هدفمند مصرف شود، در یک مسیر انحرافی افتاد و بعد از آن هم آقای احمدی‌نژاد از این فرصت استفاده کرد و یارانه مستقیم را در دستورکار خود گذاشت. ما اگر همان مسیر قبل از مجلس ششم را دنبال می‌کردیم، یعنی سوبسیدها و منابعی را که به‌دست می‌آوردیم، در زیرساخت‌ها هزینه می‌کردیم، امروز شاهد این مشکلات نبودیم. ضربه‌ای که امروز کشور خورده است، نه‌تنها بخش صنعت بلکه تجارت و معدن را هم دربرگرفته است و تولید برق و احداث نیروگاه ما متناسب با میزان مصرف نیست و این مشکلات هم یکباره در عرض شش ماه یا یک سال برطرف نمی‌شود.»

واردات برق

 وزارت نیرو به‌منظور مقابله با ناترازی برق در فصل گرم سال ۱۴۰۴، مجموعه‌ای از اقدامات راهبردی را در سه محور افزایش ظرفیت تولید برق حرارتی، توسعه برق تجدیدپذیر و مدیریت مصرف برق تدوین کرده است. ۳۶ اقدام عملیاتی که به‌جز عناوین و کلیات، جزئیات آنها منتشر نشده است؛ اما یکی از آنها تبادل انرژی الکتریکی با کشورهای همسایه برای عبور از اوج بار ۱۴۰۴ است. ۱۴ بهمن‌ سال گذشته مدیرکل دفتر تجارت خارجی برق توانیر، اعلام کرد خط انتقال برق سوم ۴۰۰ کیلوولت ایران-ارمنستان تکمیل شده است. او از افزایش ۴۰۰ مگاوات واردات برق از این کشور در دوره اوج بار خبر داد. مذاکرات با جمهوری آذربایجان برای واردات ۱۴۰ مگاوات برق در تابستان ۱۴۰۴ و هماهنگی با ترکیه جهت تبادل انرژی الکتریکی از طریق مرتبط ساختن قرارداد اصلی به قرارداد فرعی و برنامه‌ریزی جهت تبادل تا ۳۰۰ مگاوات در تابستان ۱۴۰۴ نیز در دستورکار دولت قرار گرفته است. واردات برق آن‌هم با این میزان جوابگوی این حجم از ناترازی کشور نیست، خصوصاً که امسال خارج از مشکلات تأمین گاز و افزایش دمای هوا که میزان مصرف برق را بالا می‌برد، بخشی از نیروگاه‌های برقابی نیز به‌دلیل خالی بودن سدها از مدار خارج شدند و حتی دولت در تأمین آب نیروگاه‌های سیکل ترکیبی برای خنک‌سازی نیز با چالش مواجه شده است. 

الزام صنایع به احداث نیروگاه اشتباه بود، تجربه موفقی نداشتیم

موضوع دیگری که دولت آن را دنبال کرده است، الزام ادارات، صنایع و کشاورزان به ساخت نیروگاه تجدیدپذیر است. در بخش صنایع دولت اعلام کرده اگر صنعتی می‌خواهد برقش قطع نشود، باید تا ۸۰ درصد دیماند مصرفی‌اش را نیروگاه خورشیدی احداث کند؛ اما این سیاست تا چه اندازه در تابستان ۱۴۰۳ برای حل ناترازی راهگشا است؟ «پور امیری»، عضو شورای راهبری اندیشکده تدبیر انرژی در پاسخ به این سؤال می‌گوید «صادقانه و بی‌تعارف می‌گویم که سرطانی که در اثر چندین سال بی‌توجهی ایجاد شده، قطعاً در کوتاه‌مدت درمان نمی‌شود.

به نظر می‌رسد عمده بار این بسته ۳۶ اقدامی دولت برای حل ناترازی روی مدیریت بار و صرفه‌جویی می‌چرخد. اساس کار هم اصلاح قیمت و افزایش پلکانی قیمت برق است. حال‌آنکه به گفته وزارت نیرو قیمت تعرفه برق برای پرمصرف‌ها تا ۴۰ برابر قیمت برق هم می‌رسد. ۶۰ درصد از مصرف برق کشور در ایام پیک، در بخش خانگی مصرف می‌شود و بنا بر گزارشی که وزارت نیرو منتشر کرده است، ۲ درصد از مشترکان خانگی با مصرف بیش از ۲.۵ برابر الگو، به‌تنهایی ۱۰ درصد از مصرف برق بخش خانگی را به خود اختصاص داده‌اند.

 وزارت نیرو قصد دارد تا پایان دولت چهاردهم، تقاضای برق را ۲۰ هزار مگاوات و در تابستان پیش‌رو، ۱۰ هزار مگاوات کاهش دهد. هدف آن است که در فصل تابستان سال جاری مجموعاً ۱۴ هزار و ۸۰۰ مگاوات از بار شبکه برق مدیریت شود. وزارت نیرو می‌گوید این اقدامات که با مشورت متخصصان و نخبگان صنعت برق طراحی شده‌اند، از ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ اجرایی خواهند شد و در ماه‌های تیر و مرداد به اوج خود می‌رسند.