شکستن سلطه سوخت‌های فسیلی

داده‌های بررسی‌شده از ۲۱۵ کشور نشان می‌دهد که تولید برق پاک در سال ۲۰۲۵ با جهش ۸۸۷ تراوات‌ساعتی، از رشد ۸۴۹ تراوات‌ساعتی تقاضای جهانی برق پیشی گرفت. این حجم از تولید انرژی پاک، تقریباً معادل دو برابر مصرف سالانه برق در کشور آلمان است. این تحول راهبردی باعث شده تا سهم نیروگاه‌های زغال‌سنگ در تولید برق جهان برای اولین‌بار به کمتر از یک‌سوم کل تولید سقوط کند.

نقش کلیدی خورشید و باد در گذار انرژی

رشد ۳۰ درصدی انرژی خورشیدی در سال ۲۰۲۵، عامل اصلی این دستاورد بوده است؛ به‌طوری‌که به‌تنهایی سه‌چهارمِ افزایشِ خالصِ تقاضای برق جهان را پاسخ داده است. ترکیب انرژی خورشیدی و بادی نیز در مجموع ۹۹ درصد از رشد تقاضا را پوشش داده‌اند. تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند با ادامه این روند، انرژی‌های خورشیدی و بادی به‌زودی جایگاه انرژی هسته‌ای را نیز در سبد برق جهان تصاحب خواهند کرد.

پایان دوران رشد سوخت‌های فسیلی

نیکلاس فولگام، تحلیلگر ارشد «امبر»، این رخداد را یک نقطه عطف تاریخی می‌داند: «دهه‌ها بود که هر افزایش در تقاضای برق، مستقیماً به معنای رشد تولید سوخت‌های فسیلی بود، اما اکنون این دوران به پایان رسیده است.» آمارها تأیید می‌کنند که در سال ۲۰۲۵، تولید برق از سوخت‌های فسیلی نه تنها رشد نکرد، بلکه با کاهش ۳۸ تراوات‌ساعتی مواجه شد که در قرن جاری بی‌سابقه است.

زیرساخت‌ها و محرک‌های اقتصادی

موفقیت چشمگیر انرژی‌های تجدیدپذیر در چین و هند به‌عنوان محرکان اصلی این رشد، با توسعه زیرساخت‌های ذخیره‌سازی همراه بوده است. در سال ۲۰۲۵ میلادی:

• هزینه‌ باتری‌های ذخیره‌ساز ۴۵ درصد کاهش یافت.
• ظرفیت ذخیره‌سازی انرژی در جهان ۴۶ درصد رشد کرد.

این کاهش قیمت و افزایش ظرفیت، وعده‌های دولتی برای توسعه انرژی‌های پاک را از حالت شعار خارج کرده و به یک واقعیت اقتصادی باورپذیر تبدیل کرده است.

اهمیت راهبردی این دستاورد

این تغییر مسیر در شرایطی رقم می‌خورد که جهان با دو بحران مواجه است؛ از یک سو تغییرات اقلیمی ناشی از سوخت‌های فسیلی و از سوی دیگر تنش‌های ژئوپلیتیک که امنیت انرژی را به مخاطره انداخته است. گذار به انرژی‌های پاک اکنون فراتر از ملاحظات زیست‌محیطی، به یک ضرورت برای امنیت و پایداری شبکه برق جهانی تبدیل شده است.

ذخیره‌سازی انرژی؛ کلید پایداری برق خورشیدی

بر اساس تخمین‌های مؤسسه «امبر»، در سال گذشته زیرساخت‌های ذخیره‌سازی انرژی به اندازه‌ای توسعه یافته که امکان انتقال ۱۴ درصد از برق تولیدی خورشیدی را از ساعات اوج تابش به ساعات دیگر فراهم کرده است. این پیشرفت فنی، چالشی دیرینه را حل کرده و استفاده از انرژی خورشیدی را در تمامی ساعات شبانه‌روز امکان‌پذیر و اقتصادی کرده است.

پاسخ انرژی پاک به رشد تقاضای جهانی برق

نیکلاس فولگام، تحلیلگر ارشد امبر، با تأکید بر پایداری این روند می‌گوید: «با وجود افزایش چشمگیر تقاضای برق ناشی از گسترش خودروهای برقی، سیستم‌های گرمایشی مدرن (پمپ‌های حرارتی) و برقی‌سازی صنایع، انرژی‌های پاک ظرفیت کافی برای پاسخگویی به این تقاضا را دارند.» پیش‌بینی می‌شود با عبور از این مرحله، منحنی تولید سوخت‌های فسیلی وارد فاز نزولی شود که تغییری بنیادین نسبت به روندهای چند دهه گذشته محسوب می‌شود.

چین و هند؛ پیشگامان کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی

در تحولی بی‌سابقه در قرن جاری، دو کشور چین و هند که بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان سوخت‌های فسیلی بودند، کاهش تولید برق از این منابع را تجربه کردند.

• چین: با ثبت کاهش ۰.۹ درصدی در تولید برق فسیلی، همچنان در صدر کشورهای جهان در توسعه ظرفیت انرژی خورشیدی و بادی قرار دارد.
• هند: با وجود رشد تقاضای کنترل‌شده، رکورد تازه‌ای در تولید انرژی‌های تجدیدپذیر از جمله برق‌آبی ثبت کرده است.

در همین حال، آمریکا و اروپا نیز با افزودن مجموعاً ۱۴۵ تراوات‌ساعت برق خورشیدی، گام‌های مؤثری برای کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی برداشته‌اند.

تأثیر سیاست‌گذاری و امنیت ملی بر گذار انرژی

تحلیل‌گران معتقدند، علی‌رغم فشارهای سیاسی در برخی کشورها برای افزایش تولید نفت و گاز، گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر به دلیل اهمیت «امنیت ملی» و کاهش وابستگی خارجی، همچنان با قدرت ادامه دارد.

الکسیس آبرامسون، رئیس دانشکده اقلیم دانشگاه کلمبیا، با اشاره به نوسانات قیمت نفت تأکید می‌کند: «اکنون از آستانه‌ای عبور کرده‌ایم که انرژی پاک نه تنها از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر است، بلکه به امنیت انرژی کشورها نیز کمک می‌کند. گام بعدی، تبدیل این موفقیت به کاهش مستمر و ساختاری مصرف سوخت‌های فسیلی در مقیاس جهانی است.»

منبع : ایرنا