با تصویب شورای حفظ حقوق بیت‌المال که با حضور کارشناسان، پژوهشگران و صاحب‌نظران دانشگاهی و اجتماعی در دادگستری کل استان گلستان برگزار شد، از هفدهم اسفند ۱۴۰۳ ورود خودرو و موتورسیکلت به پارک جنگلی هیرکانی النگدره گرگان ممنوع و قرار شد درصورت ورود، خودرو توسط ضابطان توقیف شود. «حیدر آسیابی»، رئیس‌کل دادگستری گلستان گفت: به اجرای بند‌های ت و ج ماده ۴ دستورالعمل شورای حفظ حقوق بیت‌المال مصوب ۱۳۹۹ مبنی‌بر اتخاذ تدابیر لازم جهت حفاظت از اراضی ملی و منابع طبیعی، ورود خودرو و سایر وسایل نقلیه به پارک جنگلی النگدره رسماً ممنوع است. اما بعد از گذشت یک سال و اندی ببینیم چه اتفاقی افتاد و تأثیرات طبیعی، جغرافیایی ، آب‌وهوایی و اجتماعی این مصوبه اثرگذار و کارآ چه بوده است.

قبل از هر چیز باید گفت پارک جنگلی هیرکانی النگدره بیشتر از اینکه به‌عنوان یک محیط جنگلی مطرح باشد، یک میراث و موزه منابع طبیعی بی‌نظیر در جهان است و قسمت کوچکی از جنگل‌های هیرکانی که از آستارا تا گلیداغ گسترده‌ شده، است. طرحی که برای بهره‌برداری از این پارک جنگلی در سال ۱۳۹۸ موسوم به دفترچه طرح تهیه شده است، مصداق بارز تغییر کاربری است؛ زیرا در آن مواردی از قبیل احداث زیپ لاین و پارکینگ خودرو گنجانده شده بود. هرگونه طرحی برای این پارک جنگلی باید بازنگری و مبتنی‌بر حفاظت و زیرنظر دستگاه‌های نظارتی مانند سازمان بازرسی و دادستانی صورت بگیرد. بعد از گذشت یک سال و اندی اکنون از موارد مشروحه ذیل جلوگیری شده است که به‌وضوح و با پایش میدانی و با چشم غیرمسلح قابل‌مشاهده است: نابودی خاک بر اثر آتش‌افروزی در عرصه، کاهش زادآوری، نابودی نهال‌ها و درختان جوان، آسیب به درختان، آلودگی صوتی، آلودگی دودی و آتش‌سوزی و تهدید‌های اجتماعی از جمله مواردی است که براساس پایش‌های میدانی بر اثر جلوگیری از ورود وسایل نقلیه موتوری مشاهده شده است. در این بین این پارک جنگلی درون‌شهری و انحصاری کشور که دست بر قضا در قلب شهر گرگان واقع شده، از قدیمی‌ترین و کامل‌ترین بوم‌سازگان طبیعی است که به‌واسطه توسعه ساختار از سازماندهی شگفت‌آوری برخوردار است. فاصله این پارک جنگلی از مرکز شهر گرگان فقط پنج و نیم کیلومتر است و شهروندان و گردشگران می‌توانند به‌راحتی و با پای پیاده به آن وارد شوند. اما خالی از لطف نخواهد بود که به‌طور مختصر شمه‌ای از کارکردهای جنگل‌ها که شامل این زیست‌بوم کهن را نیز بیان کنیم. 

جنگل‌ها کارکردهای متعددی داشته و نقش‌های غیرقابل‌جایگزین در حفظ حیات بر روی زمین ایفا می‌کنند، اما چرا حفاظت از جنگل‌ها نقش مهمی‌ در حفظ محیط طبیعی پیرامون بشر دارد؟ نخست اینکه جنگل‌ها نقش مهمی‌ در حفاظت از حیات بشر و افزایش تاب‌آوری زمین در مواجهه با مخاطرات طبیعی دارند. تغییراقلیم ‌و اثرات آن بر زندگی انسان‌ها بقدری آشکار است که روزانه شاهد انتشار اخباری دراین‌‌باره در رسانه‌ها هستیم. کاهش منابع آب، فرسایش خاک، از بین رفتن حاصلخیزی اراضی کشاورزی و تکرار مخاطرات جدی در حال رخ دادن است. در این بین جنگل‌ها به‌عنوان مهمترین تعدیل‌کننده اقلیم پیرامون زمین نقش مؤثری در افزایش تاب‌آوری سرزمینی در برابر این پدیده مخرب دارند. جذب آلاینده و به‌ویژه دی‌اکسیدکربن در مقیاس جهانی موجب کاهش اثرات تغییراقلیم ‌می‌شود. درعین‌حال، باتوجه‌به دیرزیستی بالای درختان، کربن جذب‌شده سال‌ها به‌شکل چوب در تنه درختان و پس از قطع، به‌شکل مصنوعات چوبی ذخیره خواهد شد. دوم اینکه جنگل‌ها نقش غیرقابل‌انکاری در تأمین آب دارند. بحران جدی کمبود آب شرب در جهان و در کشوری مانند ایران بسیار جدی است و زندگی در سرزمین‌های خشک و نیمه‌خشک را به‌شدت ریسک‌پذیر خواهد کرد. جنگل‌ها از مهمترین منابع تأمین آب شرب هستند و از طریق باران‌ربایی بخش مهمی ‌از آبخوان‌ها را تغذیه می‌کنند. به‌عبارت دیگر، حفظ جنگل‌ها حفظ کارخانه‌های تولید آب است. سوم اینکه جنگل‌ها از مهمترین مولدها در طبیعت هستند و تولید زیستی آنها در قیاس با سایر بوم‌سازگان خشکی حداکثری است. تولید زیستی آغاز حیات در زمین است و جنگل‌ها می‌توانند حامی ‌خوبی برای شکل‌گیری زیستگاه برای سایر جانداران باشد. چهارم نقش جنگل‌ها در تأمین زیستگاه برای گروه بیشماری از جانداران است. حفظ تنوع زیستی از اولویت‌های برنامه‌های سازمان ملل در حفاظت از محیط‌زیست است. نکته جالب این است که بیش از نیمی‌ از کل جانداران شناخته‌شده در جهان اعم از گیاهان و جانوران و سایر اشکال زیستی در جنگل‌ها زندگی می‌کنند. تنوع زیستگاه‌ها در یک بوم‌سازگان جنگلی به حدی زیاد است که بسیاری از آنها ناشناخته مانده‌اند. نکته جالب این است که تعداد جانداران زنده تنها بر روی یک خشک‌دار (درختان افتاده و در حال تجزیه) در جنگل‌ها بیش از برخی از سایر انواع بوم‌سازگان‌ها است. حیات بسیاری از زیستمندان کاملاً به جنگل‌ها بستگی دارد و از بین رفتن جنگل‌ها مقدمه‌ای برای حذف این جاندارن و سایر زنجیره‌های غذایی است. علاوه‌براین، از نقطه‌نظر محیط‌زیست انسانی نیز افزایش تاب‌آوری سرزمینی، تعدیل اقلیم و تأمین امنیت غذایی در گروه حفاظت از جنگل‌ها است. جنگل یک مجموعه پوشیده از گیاهان است که به‌دلیل دارا بودن لایه‌های مختلف ارتفاعی از جمله علفی، درختچه‌ای و درختان انبوه که به آن اشکوب‌بندی گفته می‌شود، در زمان بارندگی هرکدام از این لایه‌ها، بخشی از باران را جذب می‌کنند. درصورتی‌که جنگلی وجود نداشته باشد، حجم عظیم بارندگی جذب زمین نمی‌شود و موجب بروز سیلاب و رواناب می‌شود. مهمترین پدیده طبیعی در این یک سال ممنوعیت ورود خودرویی و وسایل دودزا کاهش آتش‌سوزی در عرصه کف جنگل است که با ممنوعیت ایجاد آتش‌افروزی بر روی خاک جنگل، از محو لاش‌برگ‌های کف جنگل جلوگیری شد.

در پارک جنگلی هیرکانی النگدره گرگان علاوه‌بر درختان و گیاهان یک لایه دیگر به‌نام لاش‌برگ وجود دارد که شامل بقایای گیاهان، برگ‌ها و شاخه‌های ریز است؛ این لاش‌برگ‌ها یک محیط اسفنجی ایجاد می‌کند که مقادیر متناوبی از آب و باران را در خود نگه می‌دارد و این آب به‌مرور جذب لایه‌های زمین می‌شود. همچنین، وجود این لاش‌برگ‌ها به‌مثابه خاکپوش یا مالچ است و با جلوگیری از تبخیر رطوبت باعث می‌شود، رطوبت ناشی از بارندگی در اختیار بذور افتاده بر کف خاک جنگل نظیر بذور بلوط و انجیلی و ممرز و توسکا و… شده و موجب جوانه‌زنی و سبز شدن آنها شود. پاکوب‌ها و رد موتورها و آفرودها و ماشین‌های سواری و سنگین فشردگی و کوبیدگی خاک را به‌همراه دارند و این سفتی خاک موجب می‌شود لایه اسفنجی کامل از بین برود و قابلیت جذب آب پایین بیاید و همین مسیر شیار که توسط چرخ ماشین ایجاد می‌شود رواناب ایجاد می‌کند. از نظر اجتماعی هم اگر در طی این یک سال نظری بیندازیم و روزهای تعطیل با یک هوای آفتاب خوب به این پارک جنگلی سری بزنیم، مشاهده می‌کنیم خانواده‌های بسیاری شامل روشندلان با عصای سفید، سالمندان بالای ۸۰ سال سن، نوزادان درون کالسکه همراه والدین خود، کودکان بین ۵ تا ۱۲ سال در حال دویدن و پیاده‌روی، ورزشکاران طناب‌زن و دونده و رزمی‌کار و دوچرخه‌سواران و سایر اقشار اجتماعی مشغول طبیعت‌درمانی و لذت بردن از صدای پرندگانی نظیر چرخ ریسک، توکا، سینه‌سرخ، دارکوب، سهره، بلبل هزاردستان و… و تماشای درختان پهن‌برگ انجیلی، بلوط بلندمازو، افرا، لرگ، اوجا، ممرز، توسکا، آزاد و… هستند. گروهی نیز مشغول عکاسی و نقاشی در فضای بسیار زیبای این بزرگترین موزه منابع طبیعی جهان موسوم به فسیل زنده و یادگار عصر یخبندان‌اند. اینها همه درحالی‌است که در این پارک هیچ سازه سرگرمی و بازی از قبیل زیپ‌لاین و سرسره و چرخ فلک و غیره وجود ندارد. پس دلیل وفور این همه گردشگر و شهروند چیست؟ تنها یک چیز است و آن لذت بردن از فضای طبیعی این موزه منابع طبیعی است. به امید آنکه حفاظت این پارک جنگلی درون‌شهری کشور، به‌عنوان یک الگوی موفق نمونه گردشگری طبیعی و مسئولانه در کشور واقع شود و بتوان از تجارب حفاظتی آن برای حفاظت دیگر مناطق جنگلی کشور استفاده کرد؛ زیرا نتایج یکساله بسته بودن خودرویی این پارک جنگلی نشان داد می‌توان سلامت و آرامش و نشاط شهروندان را بدون هیچ‌گونه سازه‌ای فراهم کرد.