«مسجد سید در حال نصف شدن است.» خبری که ممکن است در آینده نه‌چندان دور درباره بسیاری از بناهای تاریخی که کارشناسان درباره وخامت وضعیتشان و تبعات فرونشست در آنها هشدار می‌دهند. عضو هیئت‌علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی معتقد است تبعات فرونشست در بناهای تاریخی با تدابیری قابل‌کنترل است و می‌توان آسیب‌های آن را کاهش داد. اما هنوز برای بناهای تاریخی در معرض خطر فرونشست اقدام اساسی و جدی صورت نگرفته است و هر روز شرایط وخیم‌تر می شود.

«بهرام نادی»، عضو هیئت‌مدیره دانشگاه، چندروز پیش در گفت‌‌وگو با سایت انتخاب درباره تأثیر فرونشست بر بنا‌های تاریخی اصفهان گفته بود: «اگر آثار ظاهری را بر بنا‌ها بررسی کنیم، بیشترین آسیب را مسجد سید اصفهان دیده است. مسجد سید در حال نصف شدن است. یک قسمت خطی در جنوب مسجد داریم که امتداد شرقی و غرب را دارد و تا قسمت کف و دیوار و سقف و تقریباً نیمی از گنبد را پوشش می‌دهد. تمامی این شواهد بیانگر فرونشست است، چون ترک‌ها از زمین خورده است. جلوگیری از پیشروی این فاجعه سخت است و باید مدیریت آب زیرزمینی را داشته باشیم. راهکار‌های جلوگیری از تخریب و ترمیم هم پرهزینه است. در مسجد سید نگهداری و مرمت هم درست صورت نگرفته است.» وضعیت وخیم مسجد سید مدت‌هاست که در رسانه‌ها مطرح شده است، اما گویا مسئولان تا عبور از مرز بحران صبر می‌کنند و وقتی با کوچکترین زمین‌لرزه اثری تاریخی که مدت‌ها با عوارض فرونشست درگیر بود، تخریب شد، تقصیر را به‌تمامی متوجه فرونشست کرده و قصور خود را توجیه می‌کنند.

معضل مرمت غیراصولی

موضوع دیگری که در سفر وزیر میراث‌فرهنگی به‌اندازه کافی پررنگ نبود، مسئله مرمت‌های غیراصولی در بناهای ارزشمند اصفهان بود، موضوعی که نماینده مردم اصفهان در مجلس از آن انتقاد کرده و در نشستی با حضور وزیر گفته بود: «اصفهان در تمامی حوزه‌های گردشگری، صنایع‌دستی و میراث‌فرهنگی، سرآمد کشور است. اما متأسفانه عملکرد ضعیف اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان باعث شده است امروز در بدترین وضعیت ممکن قرار بگیرد.»

«مهدی طغیانی» در گفت‌وگو با مهر به سفر وزیر میراث‌فرهنگی به اصفهان و نشست با مجمع نمایندگان این استان  اشاره کرد و درباره مرمت آثار تاریخی این شهر گفت: «مرمت دو گنبد مسجد شیخ لطف‌الله و مسجدجامع عباسی، نیازمند تشکیل یک کمیته از افراد متخصص، صاحب‌نظر و اهل فن داشت تا مشکلات آنها به‌طور دقیق بررسی و برطرف شود. این دو گنبد مانند افراد سالخورده‌ای هستند که باید برای بهبود وضعیتشان، شورای پزشکی تشکیل داد. اما اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان اصفهان آنقدر ضعیف عمل کرده که مرمت این دو گنبد بیش از ۱۰ سال طول کشیده و حالا به افتضاح مرمت کشور تبدیل شده‌اند. یکی از قاچ‌های مرمت‌شده مسجد شیخ لطف‌الله هنوز رنگش با بقیه قسمت‌های گنبد تفاوت دارد. در مورد گنبد مسجدجامع عباسی هم تنها کاشی‌های آن را مرمت کرده‌اند، درحالی‌که سازه آن همچنان دچار مشکل است. از سوی دیگر، میدان نقش‌جهان سالانه چهار تا پنج سانتی‌متر نشست می‌کند، اما هنوز هیچ کمیته فنی برای حفاظت از این بناهای تاریخی تشکیل نشده است.»

نماینده مردم اصفهان در مجلس از ضعف مدیریتی اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان انتقاد کرد و گفت: «اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان در ضعیف‌ترین وضعیت خود قرار دارد و متأسفانه برخی افراد که در این اداره مسئولیت کلیدی و ارشد دارند، هیچ شناختی از مسائل میراثی ندارند. همین موضوع باعث شده است ابنیه تاریخی اصفهان امروز در چنین وضعیت اسفناکی قرار بگیرد.» وخامت وضعیت بناهای تاریخی در تمام شهرهایی که با معضلات مربوط به فرونشست درگیر هستند، بر کسی پوشیده نیست. اما باید دید مسئولان وزارت میراث‌فرهنگی چه زمانی دست از بیان جملات تکراری و کلیشه‌ای درباره غنای فرهنگی و تاریخی شهرهای ایران برمی‌دارند و با تکیه بر اصول علمی راه حفاظت از این آثار ارزشمند را در پیش خواهند گرفت.