توسعه روستایی در قلب استراتژی‌های توسعه ملی در همه کشورها در تمام مراحل توسعه پایدار، توصیه و تأکید می‌شود تا برابری فراگیر و پایدار را برای همه جوامع روستایی و شهری تضمین کند. امروزه جمعیت روستایی به‌دلیل کندی رشد اقتصادی و عدم تفکر استراتژیک در توسعه عقب مانده‌اند و سهم بالایی از آنها در فقر شدید زندگی می‌کنند. امروزه شکاف‌های زیادی در شرایط اقتصادی و اجتماعی بین جوامع شهری و روستایی در برخی کشورها باقی مانده است. به همین دلیل، طی دهه‌های اخیر مهاجرت روستاییان به‌سمت شهرها نرخ روبه‌رشدی را به خود گرفته است. بنا بر اظهارات معاون رئیس‌جمهور در امور توسعه روستایی: «از ۶۹ هزار روستای کشور، تنها ۳۸هزار روستا دارای سکنه هستند و ۳۱هزار روستا خالی از سکنه شده است.».

بسیاری از کشورهای با درآمد بالا دارای مناطق روستایی بزرگ هستند، اما نقش‌هایی که این مناطق روستایی ایفا می‌کنند بسیار متفاوت از نقش‌های استاندارد در کشورهای درحال‌توسعه است و بنابراین، در آن کشورها روستایی مترادف با عقب‌ماندگی نیست. آنچه مهم است نوع فعالیت‌های اقتصادی انجام شده همراه با سطح بهره‌وری و ارزش‌افزوده ایجادشده، ارائه خدمات عمومی، فرصت‌های شغلی و توانایی توسعه ارتباطات روستایی است.

   اقتصاد دهقانی، سیستمی جامع از فعالیت‌های زراعی و غیرکشاورزی، درون و برون مزرعه‌ای است که براساس منابع، فناوری و دانش موجود ترکیب شده است. این دیدگاه تجدیدشده سیستمی را آشکار می‌کند که به‌عنوان اقتصاد یکپارچه دهقانی تعریف می‌شود که شامل فعالیت‌های مربوط به هر سه بخش اقتصادی (اولیه، ثانویه و ثالثیه) به‌عنوان اجزای معادل کل است. اقتصاد یکپارچه دهقانی این فرض رایج را که دهقانان منحصراً برای بقا تلاش می‌کردند، زیر سؤال می‌برد و نشان می‌دهد که چگونه عاملیت و ظرفیت برای دنبال کردن استانداردهای بهتر زندگی و توانایی افزایش بهره‌وری کار و زمان و ظرفیت محیطی را که آنها در آن زندگی می‌کنند، نشان می‌دهند.

   اقتصاد یکپارچه دهقانی یک مفهوم نسبتاً جدید است که ابتدا براساس شواهد تجربی اقتصاد دهقانی در منطقه آلپ جنوبی (اسلوونی و ایتالیا) توسعه یافت و سپس با موفقیت در این کشورها (به‌طور گسترده‌تر در مورد اسلوونی از اواخر قرون وسطی تا قرن بیستم) و کشورهای اسکاندیناوی آزمایش شد.

اقتصاد یکپارچه دهقانی در این کشورها، جوامع روستایی را قادر ساخت تا بر محدودیت‌های طبیعی و فنی غلبه کنند و ظرفیت تحمل محیط خود را به میزان قابل‌توجهی افزایش دهند. ادغام درآمد، امکان حفظ جمعیت دهقانی را بسیار فراتر از سطحی که صرفاً براساس زمین کشاورزی و مصرف خودسرانه محصولات آن امکانپذیر بود، فراهم کرد.

اقتصاد یکپارچه دهقانی از یک رویکرد کل‌نگر به اقتصاد دهقانی سرچشمه می‌گیرد و آن را توسعه می‌دهد. فرض اساسی آن این است که منابع درآمدی مختلف، بخشی از یک استراتژی اقتصادی جامع است که در آن دهقانان روی فرصت‌های دسترسی به فعالیت‌های جایگزین حساب باز می‌کنند و از آن بهره می‌برند. درنتیجه، اقتصاد دهقانی مبتنی‌بر یکپارچگی درآمد باید به‌طور کامل به‌عنوان یک سیستم در نظر گرفته شود.

 اقتصاد یکپارچه دهقانی شامل تمامی فعالیت‌ها و اشکال کار از بخش‌های اولیه، ثانویه و ثالثیه است که به‌سمت خودمصرفی و استفاده شخصی هدایت نمی‌شوند، بلکه بازارمحور هستند و درآمد آنها حاصل بازاری شدن است مثل مبادله کالا (از محصولات زراعی و مواد خام گرفته تا محصولات نهایی)، نیروی کار یا خدمات.

   جایی که اقتصاد یکپارچه دهقانی خود را نشان می‌دهد، خانواده است، اما این تنها سرپرست خانوار نیست که حضور یکپارچه درآمد را تعیین می‌کند، بلکه همه اعضای خانواده را شامل می‌شود. هریک از آنها ممکن است به‌طور تمام‌وقت، پاره‌وقت، فصلی یا موقت به فعالیت‌هایی غیر از کشت و دامداری در مزرعه بپردازند.

   اقتصاد یکپارچه دهقانی نه‌تنها یک رویکرد نظری است، بلکه روشی است که اقتصاد دهقانی در عمل انجام می‌دهد. به‌این‌ترتیب، دارای برخی ویژگی‌های متمایز و تعیین‌کننده است که به شرح ذیل ارائه می‌شود.

ویژگی‌های اقتصاد یکپارچه دهقانی

• در این اقتصاد دهقانان، کشاورزی و فعالیت‌های بازار محور را ترکیب می‌کنند تا زندگی خود را تأمین کنند و یا استاندارد زندگی خود را بالا ببرند.
• فعالیت‌های بازارمحور در مقایسه با کشاورزی معیشتی، منبع درآمدی برابر (ممکن است جزئی یا عمده باشد) را نشان می‌دهد.
• فعالیت‌ها و منابع درآمدی اتخاذشده متعلق به سه بخش اقتصادی (اولیه، ثانویه و ثالثیه) است.
• این سیستم پویا و منعطف است و با تغییرات در قابلیت دسترسی به منابع درآمد و شرایط بازار، در جمعیت و ساختار خانواده در طول زمان سازگار است.
• دهقانان دارایی‌های طبیعی موجود، منابع انسانی، فرصت‌های تجاری و نیروی کار را فعال می‌کنند و حتی دارایی‌های جدید را برای گسترش منابع درآمدی ایجاد می‌کنند.
• ظرفیت تحمل محیط‌‌یست در مواجهه با افزایش جمعیت افزایش می‌یابد و به‌عبارتی فشار بر محیط‌زیست را کاهش می‌دهند.

ایران کشوری است با فرهنگ‌ها و سنت‌های متعدد که ریشه در محیط‌زیست و تاریخ هر منطقه دارد. جوامع روستایی با ظرفیت‌ها و فرصت‌های موجود خود پتانسیل ایجاد فعالیت‌های اقتصادی پویا که بتواند کاستی‌های ناشی از عوامل محیطی (کاهش بارش و منابع آبی، افت سطح آب زیرزمینی و…) و عوامل اقتصادی (افزایش نرخ تورم، ارز و تحریم‌ها و…) را جبران کند، دارا است و علاوه‌بر آن می‌تواند فشار بر منابع محیطی را کاهش دهد. با اتکا به این پتانسیل‌ها دولت‌ها می‌توانند مشارکت مردم را در اقتصاد روستاها گسترش و توسعه دهند و از تمامی مؤلفه‌های مثبت تأثیرگذار در افزایش درآمد روستاییان با ایجاد کارگاه‌های کوچک روستایی و سایر بازارهای مولد استفاده کند.

برخی از مزیت‌های اجرای اقتصاد یکپارچه دهقانی در ایران مثل دسترسی آسان همه روستاها به مناطق شهری و اقتصادی، تنوع محصولات کشاورزی باتوجه‌به شرایط اقلیمی و چهارفصل بودن اقلیم کشور، استقرار بازارهای محلی و بازار روز تقریباً در تمامی شهرهای کشور، تنوع صنایع‌دستی در مناطق مختلف کشور و امکان کارآفرینی جمعی و یا فردی مثل کارگاه تولید فرش دستباف و سایر صنایع‌دستی هر منطقه و یا بازیافت محصولات و پسماندهای کشاورزی و دامداری و فراوری‌شده و فرصت‌هایی از قبیل دسترسی به زمین ارزان و نیروی کار فراوان، دسترسی به نهاده‌های اولیه ارزان (پوست گاو و گوسفند، ضایعات کشاورزی و باغی و…) را نام برد.