برای نمونه، طبق برآورد «مرکز سرمایه‌گذاری اجتماعی» که انجمنی از سرمایه‌گذاران است، سهام‌داران شرکت‏های بخش خصوصی ایالات متحده برای ارائه و اجرای راهکارهای اجتماعی و زیست‌محیطی، صندوق سرمایه‌گذاری با نام صندوق سرمایه‌گذاری آگاه اجتماعی با سرمایه‌ای بالغ بر ۷/۱۷۸ میلیارد دلار تأسیس نموده‌اند. یعنی شرکت‌های آگاه اجتماعی قانونمند، میلیون‌ها دلار برای پیشگیری از صدمات محل کار، کاهش انتشار گازهای سمی و گلخانه‌ای و پیشبرد سایر اهداف ارزشمند در سرمایه‏گذاری اجتماعی مشارکت داشته‌اند، ضمن اینکه در افزایش ارزش‌افزوده شرکت خود به‌جای به‌کارگیری حقه‏ها و ترفندهای بازاری، از شیوه‌های درست نوآوری، دوام و اتخاذ استراتژی دراز مدتی که برای ساخت مجدد نام تجاری شرکت یا افزایش فروش در راستای رضایتمندی مشتریان خود، به کار می‌رود، استفاده کرده‌اند.

پایبندی عملی به وظایف اجتماعی، موفقیت و سرآمدی بلندمدت را برای بنگاه‏‌ها تضمین می‌کنند و ازاین‌رو است بسیاری از شرکت‌ها دریافته‌اند که مشارکت در ایجاد تغییر مثبت اجتماعی، فواید مالی هم در پی دارد. بنا بر تحقیقی که دانشگاه ردلندز در سال ۲۰۰۴ انجام داد شرکت‏هایی که سابقه اجتماعی و محیطی پربار دارند سودآور هم هستند.

بنابراین می‌توان نتیجه گرفت، بین سودآوری و پایبندی به مسئولیت‌های اجتماعی رابطه مستقیمی وجود دارد. هر چه بنگاه‏‌ها در فعالیت‏های اجتماعی نقش خود را به‌خوبی ایفا کنند، میزان سودآوری در یک بازه زمانی بلندمدت افزایش یافته و استمرار درآمدزایی به‌تناسب آن تداوم بیشتری می‌یابد.

بحران مالی جهانی همه صنعتگران و صاحبان مشاغل خرد و متوسط در سراسر جهان را تحت‌تأثیر قرار داده است. پدیده‌هایی که آثار زیست‌محیطی مرگباری را برای جامعه بشری به ارمغان آورده است. اینها واقعیت‌های عصر جدید است، ولی نکته دیگری که به همین اندازه اهمیت دارد، این است که امروزه ما ابزار لازم برای همکاری در برابر این تهدیدهای مشترک را در اختیار داریم و آن پایبندی به مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها است.

شرکت‌هایی که در چارچوب این رویکرد به فعالیت خود ادامه می‌دهند در بسیاری از موارد، طبق قانون، حق دادن رشوه یا دخالت در فعالیت‏های نامناسب را ندارند. به‌علاوه، بسیاری از شرکت‌ها به طور داوطلبانه مقررات اخلاقی داخلی را وضع می‏کنند یا در کنوانسیون‌های عملکرد شرکتی، مانند اصول جهانی سالیوان یا موافقت‌نامه جهانی سازمان ملل، ثبت‌نام می‌کنند. هر چقدر این شرکت‌ها بیشتر در تجارت و رقابت درگیر شوند، توسعه اقتصادی در مناطق مختلف دنیا افزایش می‌یابد.

در واقع حضور فعال شرکت‌ها در عرصه مسئولیت‌های اجتماعی سبب می‌شود تا مردم دید مثبتی نسبت به آن داشته و با کسب اعتبار اجتماعی در جامعه، استفاده از محصولات شرکت را به محصولات دیگر شرکت‌ها ترجیح دهند. در سال گذشته شرکت‌های فعال در دنیای تکنولوژی بیش از دیگر شرکت در این حوزه فعالیت کردند.

تاریخچه و تعاریف مسئولیت اجتماعی
مسئولیت اجتماعی به طور اعم، به مجموعه فعالیت‌هایی گفته می‌شود که صاحبان سرمایه و بنگاه‌های اقتصادی به‌صورت داوطلبانه، به‌عنوان یک عضو مؤثر و مفید در جامعه، انجام می‌دهند. عبارت مسئولیت اجتماعی شرکت از سال ۱۹۵۳ با کتاب “مسئولیت اجتماعی صاحبان کسب‌وکار” نوشته باون مطرح شد. مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکت در این کتاب عبارت است از”کارکرد یک مؤسسه انتفاعی به شیوه‌ای که مدام انتظارات عمومی جامعه از کسب‌وکار را در زمینه اخلاقی، قانونی و تجاری برآورده کند یا از آن فراتر رود”.

گریفن و بارنی مسئولیت اجتماعی را چنین تعریف می‌کنند “مسئولیت اجتماعی، مجموعه وظایف و تعهداتی است که سازمان بایستی در جهت حفظ، مراقبت و کمک به جامعه‌ای که در آن فعالیت می‌کند، انجام دهد”. فرنچ و ساورد در سال ۱۹۹۸ نیز در کتاب “مدیریت تحول در سازمان” در خصوص مسئولیت اجتماعی می‌نویسند؛ “مسئولیت اجتماعی وظیفه‌ای است بر عهده سازمان‌ها، به این معنا که تأثیر سوء بر زندگی اجتماعی که در آن کار می‌کنند، نداشته باشند. میزان این وظیفه عموماً مشتمل بر وظایفی چون: آلوده‌نکردن، تبعیض قائل‌نشدن در استخدام، نپرداختن به فعالیت‌های غیراخلاقی و مطلع نمودن ذی‌نفعان از کیفیت اقدامات و فعالیت‌هاست همچنین وظیفه‌ای است مبتنی بر مشارکت مثبت در زندگی افراد جامعه “.

به عقیده فالت در این حالت، فرد خود را چنان وابسته به کل و محیط می‌پندارد که منافع خویش را در منافع و مصالح محیط و سازمان جستجو می‌کند. به نظر وی مسئولیت اجتماعی عبارت است از احساس مسئولیت نسبت به کل نه نسبت به جزء و قسمتی از کل. مسئولیت اجتماعی از تعهدات مدیریت است که علاوه بر حفظ و گسترش منافع سازمان در برابر رفاه عمومی جامعه انجام می‌گیرد. بااین‌وجود مسئولیت اجتماعی یک عمل فداکاری و ایثار صرف برای دیگران نیست، بلکه در یک برنامه کاری بلندمدت، روشی برای سعادتمندی جامعه و شرکت‌ها است. (فالت ۲۰۰۷).

از طرف دیگر فلمینگ معتقد است: اخلاق روی نحوه رفتار فرد در داخل سازمان توجه دارد؛ ولی مسئولیت اجتماعی، روی نحوه برخورد سازمان با کارکنان، سهام‌داران، سرمایه‌گذاران، ارباب‌رجوع، اعتباردهندگان و به‌طورکلی با ذی‌نفعان سروکار دارد (فلمینگ، ۲۰۰۲).

یک سازمان، زمانی به تعهد اجتماعی‌اش عمل می‌کند که به مسئولیت‌های قانونی و اقتصادی خود نیز عمل کرده باشد. مسئولیت اجتماعی با ورود خود به اقدامات سازمانی، چارچوب حاکمیت اخلاقی را به سازمان مربوطه اضافه می‌کند که بر اساس آن فعالیت‌هایی را برنامه‌ریزی می‌کنند که وضع جامعه را بهبود بخشد و از انجام کارهایی که باعث بدتر شدن وضعیت جامعه می‌شود، پرهیز کند، در واقع مسئولیت اجتماعی اشاره به توان و ظرفیت سازمان‌ها در جهت عمل و اقدام، نسبت به نیازها، خواسته‌ها و انتظارات جامعه دارد.

بنیاد مدیریت کیفیت اروپا، بر اساس ساختار مدل تعالی خود، چارچوب ویژه‌ای برای مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها تدوین و منتشر کرده و در تعریف مسئولیت اجتماعی چنین گفته است: هر چند که ارائه یک تعریف عام برای مسئولیت اجتماعی خیلی سخت است؛ ولی مشخصات عمومی آن به شرح زیر قابل‌تعریف است:
برآورده‌کردن نیازهای ذی‌نفعان فعلی، بدون نقض‌کردن توانایی نسل‌های آینده برای برآورده‌کردن نیازهای خودشان.

پرداختن داوطلبانه به مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها به‌جای پرداختن به آن به‌عنوان یک الزام قانونی.

یکپارچه‌سازی سیاست‌های اجتماعی، محیط زیستی و اقتصادی در فعالیت‌های روزمره کسب‌وکار
پذیرش مسئولیت اجتماعی از سوی سازمان‌ها، به‌عنوان یک فعالیت محوری که با راهبردهای مدیریت یک سازمان یکی شده است.
در نهایت مسئولیت اجتماعی در کتاب سبز به‌عنوان مفهومی تعریف شده است که طبق این مفهوم شرکت‌ها به‌صورت داوطلبانه تصمیم می‌گیرند که جهت دستیابی به جامعه بهتر و محیط پاکیزه‌تر اقدامات پایدار در این زمینه را اجرایی کنند (کمسیون اروپا، ۲۰۰۱).

مسئولیت اجتماعی و نگاه سازمانی به آن
در اواسط قرن بیستم، مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها، توسط متفکرین و متخصصین کسب‌وکار، مانند پیتر دراکر در آمریکا مطرح شد و موردبحث قرار گرفت و به‌این‌ترتیب وارد فرهنگ کسب‌وکار شد. در ابتدا ظهور مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها، عمدتاً در پاسخ به تحولات و چالش‌هایی از قبیل جهانی‌سازی بوده است. امروزه مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها نه‌تنها بخش مهمی از ادبیات و فرهنگ مدیریت را به خود اختصاص داده است، بلکه موضوع بحث آکادمی‌ها، مجامع حرفه‌ای، سازمان‌های غیردولتی، مصرف‌کنندگان، کارکنان، تأمین‌کنندگان، سهام‌داران و سرمایه‌گذاران نیز شده است.

در نگاه تاریخی به فضای کسب‌وکار ایران، برخی مصادیق کوچک مسئولیت‌پذیری اجتماعی کسب‌وکارها بیشتر در قالب کمک‌های خیریه وجود داشته است. اما مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها، فراتر از کار خیریه و در دنیای امروز جزء جدایی‌ناپذیری از برنامه راهبردی مدیریتی سازمان‌ها باید باشد. مسئولیت اجتماعی روشی است که با کمک آن می‌توان راه را برای پیشرفت جامعه و رسیدن کشور به توسعه پایدار هموار کرد.
در بررسی مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و سازمان‌ها در سطح جهانی، به‌وضوح می‌توان نقش پر رنگ مسئولیت اجتماعی را در رشد و ترقی کشورها دید.

متأسفانه علی‌رغم ورود ادبیات مسئولیت اجتماعی شرکتی طی سال‌های اخیر در کشور، در عمل چندان شاهد پایبندی مسئولانه اغلب شرکت‌ها به رعایت مفاد آن نیستیم. باتوجه‌به تجربه زیستهٔ نویسنده از تعامل با برخی شرکت‌های بزرگ در کشور، عملکرد آنها دراین‌خصوص را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد.

شرکت‌هایی که اصلا با مفهوم مسئولیت‌پذیری اجتماعی آشنا نبوده و ما به ازای آن، در عمل نه نسبت به این مفهوم توجیه بوده و نه رفتار مسئولانه‌ای دارند.

شرکت‌هایی که مفهوم مسئولیت اجتماعی به گوششان خورده است؛ اما به دلیل عدم فهم درست این مفهوم و یا عدم اعتقاد واقعی مدیران و سهام‌دارن شرکت به اجرای آن، نه تنها از بعد سازمانی برای خود تعهدی قائل نیستند بلکه عملکردشان در این زمینه صرفاً در راستای کمک‌های پراکنده، اندک، بدون ساختار و برنامه به گروههای کم درآمد و مناطق محروم و …) منحصر میشود.

دسته سوم که تعداد آن‌ها انگشت شمار است، شرکت‌هایی هستند که با مفهوم مسئولیت اجتماعی آشنا بوده و افرادی کلیدی دارند که توانسته‌اند این مفهوم را در ساختار سازمانی و برنامه ای سازمان ایجاد نموده و عملکردشان را مطابق با آن‌ پیش برند. این سازمانها باید به سمتی حرکت کنند تا تعهد به مسئولیت اجتماعی تبدیل به رفتار و اخلاق سازمانی شود تا علاوه بر کسب اعتبار اجتماعی از جایگاه منحصربه‌فردی در رقابت با سایر سازمانها برخوردار شوند.

تعهد به مسئولیت اجتماعی شرکتی علی‌رغم اهمیت بالایی که برای رشد و توسعه پایدار کشور دارد متأسفانه چندان مورد اقبال، پذیرش، فهم و اجرا قرار ندارد. به‌تبع آن به هر میزان که عملکرد شرکت‌ها بدون توجه به مسئولیت اجتماعی باشد، حرکت کشور در مسیر توسعه پایدار نیز کندتر خواهد بود و این عملکرد غیرمسئولانه، تبعات زیست‌محیطی، اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی متعددی برای نوع بشر خصوصاً ساکنان مناطق تحت‌تأثیر عملیات شرکت‌ها خواهد داشت. تبعاتی که ممکن است آثار مخرب آن تا سالیان سال و برای نسل‌های متمادی بر روی کره زمین باقی بماند.