به‌نظر من به‌طورکلی مردم می‌توانند اعتراض کنند، اما این پرسش که «مردم چطور می‌توانند اعتراض کنند؟» پرسش درستی است که درعین‌حال، تجربه آن را نیز داریم. براساس اصل ۲۷ قانون اساسی همه گروه‌ها و دسته‌جاتی که تمایل دارند تجمعاتی را داشته باشند، باید مجوز آن را از وزارت کشور دریافت و مکان آن را معین کنند. اما دولت سیزدهم لایحه‌ای در اردیبهشت‌ماه سال گذشته تقدیم مجلس کرد که براساس آن گرفتن اخذ مجوز را حذف کرده و گفته شده بود دسته‌جات و گروه‌ها اعم از صنفی یا سیاسی فقط به فرمانداری‌ها برای ایجاد امنیت درخواست تجمع برای بیان اعتراض‌ بدهند. اما روند عمومی‌ای که در کشور وجود دارد، مؤید این نکته است که این‌طور نیست هر گروه معترضی از وزارت کشور مجوز بگیرد. ما شاهد تجمعات مختلفی از گروه‌های صنفی مختلف اعم از پرستاران و بازنشستگان و غیره هستیم که در کنار مکان‌هایی که فکر می‌کنند به‌نوعی مسئولیت رسیدگی به درخواست‌هایشان را دارد، انجام می‌شوند.
در کنار اینها، تجمعات سیاسی هم داشته‌ایم که بدون مجوز بوده است؛ مانند تجمعاتی در اعتراض به اجرا نشدن قانون عفاف و حجاب یا رفع فیلترینگ. البته درست است که سیستم مشخصی برای این قضیه هنوز تعریف نشده است، اما از نظر قانونی این امکان وجود دارد که مردم بتوانند اعتراض و مکان آن را خودشان تعیین کند.
اما فقط راهکار اعتراض، تجمع نیست و گاهی اوقات می‌توان از ابزارهای دیگری نیز برای بیان اعتراضات استفاده کرد. به‌عنوان مثال، در چند سال اخیر کارزارهایی در فضای مجازی راه افتاده است که افراد می‌توانند آنها را با نام و مشخصات خود امضا کنند تا این امضاها به مراجع ذی‌صلاح به‌عنوان متن اعتراضی ارجاع داده شوند. همچنین، ممکن است نشست‌های علمی-تخصصی درباره موضوعی برگزار شود که مردم می‌توانند نظرات خود را در آنجا مطرح کنند.
زمانی که در دوره پنجم عضو شورای شهر بودم، براساس توافقی که قبل از آن دوره با شهردار وقت صورت گرفته بود، مجلس شورای اسلامی درخواست اتصال خیابان «مردم» را به خود داده بود. همان زمان از شهرداری و مجلس درخواست کردم که اگر قرار است این خیابان بخشی از مجلس شود، بتواند فضایی برای تجمعات احتمالی باشد. امروزه خیابان‌های بهارستان یا مجاهدین اسلام محل‌هایی برای تجمع مردم است. اما خیابان «مردم» خیابانی بود که هم به‌نام خود مردم بود و هم می‌توانست محلی برای بیان اعتراضات مردمی باشد.
به‌طورکلی در کشورهای دیگر هم تجربه‌هایی ازاین‌دست وجود دارد. یعنی این‌طور نیست که همه تجمعات با مجوزهای قانونی یا توسط احزاب یا گروه‌های صنفی صورت گیرد. برخی از کشورها هم فضاهایی را برای اعتراض‌ها اختصاص داده‌اند. اما اینکه گفته شود در ایران فضایی برای اعتراض وجود ندارد، نمی‌تواند گزاره صحیحی باشد و مردم می‌توانند اعتراضات خود را مطرح کنند. اما وجود یک قانون که فضایی را برای آنها تعیین کند، شاید بتواند ظرفیت‌های بیشتری را برای افراد فراهم کند.